Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 2.0981, TRY 0.4202, RUB 0.0279, CNY 0.2704, GEL 0.6964, GBP 2.3933, IRR 0.0037, JPY 1.5793, XAU 2282.0545, XAG 29.2292, XPT 1592.3730, XPD 1754.3660
Qısaca Brexit layihəsi haqda.
images-brexit

 

Hamıya məlumdur ki, Avropa Birliyinin əsası  1951-ci ildə Parisdə Avropa, Kömür və Polad  birliyi müqaviləsi ilə təsis olunub. Baxmayaraq ki, indi birliyin tərkibində 28 dövlət mövcuddur, lakin  təsis olunan zaman müqavilə 6 dövlət arasında imzalanmışdı və xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, o dövlətlər arasına İngiltərə daxil deyildi. Müqavilənin adından da görünür ki, müqavilə iqtisadi zəmində imzlanıb. Neçə əsrlərdi ki, siyasi liderlər qan bahasına da olsa birləşdirmək istədikləri məkana silahsız inteqrasiya etməyə başladılar. Bir-biri ilə yaxın olan millətlərin inteqrasiyası üçün obyektiv səbəblər tələb olunurdu.Yüzillərlə planlaşdırılan inteqrasiya ideyasının bazasını yaxın iqtisadi münasibətlər təşkil etdi. Və bu iqtisadi münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsinə eytiyac var idi.  Avropada inteqrasiya prosesi mərhələli şəkildə həyata keçirilirdi. Nəticədə bir neçə vacib sazişlər bağlanmışdı. Avropa İqtisadi Birliyinin və  Avropa Atom Enerjisi Birliyini quran Roma Müqavilələri (1957), Vahid Avropa Sənədi (1986) və Maastrixt sazişi (1992) regional birliyin hüqüqi əsasını təşkil etdi.

Diqqətinizi son Maastrixt müqaviləsinə yönəltmək istərdim. Müqavilə 1992-ci il əski holland şəhəri olan Maastritdə on iki avropa dövlətləri arasında imzalanmışdır.Yeni siyasi formasiya bu dövrdən öncə Azad Ticarət Zonası haqda(1958-ci ildə), Gömrük İttifaqı haqda(1987) müqavilələrin varisi olmuşdu.

Mən iqtisadçı kimi daha çox iqtisadi prizmadan yanaşacam və buna da əsas var. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi birləşmənin əsasını iqtisadi amil təşkil edir və yaranan siyasi formasiya əsasən iqtisadi prosesləri tənzimləmə xarakteri daşıyır. Maastrit  sazişinin əsas məqsədlərindən biri də iqtisadi-valyuta ittifaqının yaranması idi və Böyük Britaniya bu prosesdən kənarda qaldı. Valyuta siyasətinin tənzimlənməsi üçün maliyyə  resursları Aİ-nın donor dövlətləri üzərinə düşən yükün mühüm hissəni təşkil edir və ingilislər bu problem ilə də özlərini sığortlaladılar.  Qeyd edək ki, Böyük Britaniya məşhur şenqen sazişinin də üzvü olmamışdı.

Göründüyü kimi, Böyük Britaniya digər Aİ dövlətləri kimi inteqrasiya prosesində fəal iştirak etmirdi. Alimlər onu da onla izah edirdilər ki,  kontinental avropa  ilə Ingiltərə arasında fərq çoxdu. Belə ki, Böyük Britaniyanın özünə məxsus dini, idarəçilik və hüquq sistemi(anglosakson idarəçilik hüquq sistemi), və hətda fərqli maliyyə-bank sistemi mövcuddur. Bu səbəbdən alimlər iddia edirlər ki, İngiltərənin digər avropa dövlətləri ilə inteqrasiyası üçün uzun müddət tələb olunur.

Göründüyü kimi İngiltərə bu proseslərdə qismən iştirak edirdi.

Bunun nəticəsi olaraq da təbii ki, ölkəyə mənfi təsiri olacaq, lakin bunun müsbət tərəfləri də mövcuddur.

Misal üçün Böyük Britaniya 2013-cü ildən Aİ  büdcəsinə hər il taxminən 14,5 mlrd evro pul ödəyir və büdcənin “donorlarından” hesab olunur. Lakin Brexitin əlehdarları hesab edirlər ki, azad ticarət zonasından, vahid bazardan əldə olunan gəlirlər bu ödəməni üstələyir. Nəzərə alsaq ki, məbləğin müəyyən hissəsi büdcə vasitəsi ilə  ölkəyə qaytarılır demək ekspertlər yanılmırlar.

Bu halda bir sual yaranır, Brexit –dən sonra İngiltərə Ai münasibətləri hansı şəkildə təşkil olunacaq?

Misal üçün, Norvegiyanın Avropa  İttifaqı ilə münasibətini təhlil etsək görərik ki, Norvegiya qurumun üzvlüyündən imtina etsə də lakin, Aİ-nın asossiativ üzvü olaraq qalmışdır  və azad ticarət zonası müqaviləsinə daxil edilmişdir. Böyük Britaniyanı da həmin aqibət gözləyə bilər. Bu halda Britaniya vahid bazara daxil olub onun üstünlüklərindən istifadə edə biləcək, lakin qurumun maliyyə resurslarından məhrum olunacaq.

Türkiyə təcrübəsi buna oxşardı,belə ki, qardaş dövlət Aİ-nın gömrük ittifaqına və bazarlarına daxil olmaq imkanına malikdir.

Ən pis halda isə İngiltərə Yaponiya, ABŞ və sair dövlətlər kimi  ticarət münasibətləri ÜTT qaydaları çərçivəsində müyyən olunacaq. Bu isə az ehtimal olunur. Avropa qitəsinə Britaniyadan uzaq olan Kanada belə Aİ ilə azad ticarət zonası haqda saziş bağlamışdı.

Son dövrlər dünyada ən çox  müzakirə olunan mövzulardan biri də ABŞ və Aİ arasında Transatlantik azad Ticarət zonasının yaradılmasıdır.Və bu sazişin yaxın vaxtlarda imzalanması gözlənilir.  Belə ki, bu sazişin bağlanması tərəflər arasında əmtəə dövriyyəsinin artımına gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən isə bu sazişin geosiyasi maraqları  mövcuddur. Belə ki,  Çin və şərqi Asiya dövlətlərinin inkişafı müstəvisində bu regiona qarşı tək başına nə Avropanın nə ABŞ davam gətirməyi çətin olacaqdı. Bu səbəbdən də bir çox alimlərin mülahizələrində Aİ, Böyük Britaniya, ABŞ və Kanadanın qlobal iqtisadiyyatında vahid cəbhə şəkilində iştrak edilməsinin şahidi oluruq.

Digər tərəfdən isə ABŞ-ın bəzi şərqi Asiya dövlətləri ilə vahid bazar yaratmaq arzusu göstərir ki, inkişaf etmiş dövlətlərin fəaliyyətləri koordinasiya olunur. Bununla da yeni yaranan geoiqtisadi qüvəlləri inkişaf etmiş ölkələr birgə müqavimət göstərəcəklər və bu  dövlətlərin davranışları heç də xaotik deyil. İlk baxışdan belə görsənsə də bu heç də elə deyil.

Bu baxımdan İngiltərənin regional inteqrasiya proseslərindən uzun müddət kənar qalması reallıqdan uzaqdır.

Sual yaranır bəs bu “Brexit kompanisyasının” məqsədi nədir?

“Brexit kompaniyası” nəticəsində ilk növbədə dolların həm evro həm də funt sterlinqə qarşı məzənnəsinin artmasını müşahidə etdik və bundan sonra dünya iqtisadiyyatında dolların heqimoniyasının bərpa olunması gözlənilir. Daha sonra dünyada dollara tələb artacaq, bir çox dövlətlər rezerv pullarını dollara çevirəcək, dünya valyuta bazarında dollara tələb  çoxalmasının şahidi olacağıq. Fedral Rezerv Sisteminin uçot dərəcəsinin kəskin artırmasına ehtiyac qalmayacaq.

Dollarla neftin qiymətində əks mütənasiblik qanunu hamımıza məlumdur.

Dollara olan kəskin tələbat neftin qiymətinin artması prosesini müyyən dövr saxlaya biləcək.

Bu isə  Rusiyanın və neft dövlətlərinin maraqlarına ziddir. Bir çox ekspertlər Brexit prosesinin Rusiyanın xeyrinə olduğunu iddia edirlər ki, bu isə mənim fikrimcə heç də elə deyil.

Düzdür bir Brexit layihəsi ilə neftin qiymətinə təsir etmək çətin olar. Neftin qiymətinin aşağı enməsinə yönəldilmiş bu tipli vaxt aşırı şayələr buraxılır və süni aksiyalar keçirilir. Məsələn: yanar şist inqilabı haqda, İranın bazara dərhal daxil edilməsi, federal rezerv sisteminin uçot dərəcələrinin dəyişdirilməsi və sair layihələrin şahidi olmuşuq.

Gəlin baxaq Brexit kimə  əlavə mənfəət gətirə bilər?

Bildiyimiz kimi son dövrlər avrozonada iqtisadi artımda ləngimə prosesi müşahidə olunurdu. Bunu biz avropa ekspertlərinin hesabatlarında görə bilərik.

Avro məzənnəsinin müəyyən dərəcədə enməsi iqtisadi artımı stimullaşdıracaqdı. Bunu biz 2000-ci ildə avronun dövriyyəyə buraxılma zamanı şahidi olduq. Belə ki, 2000-ci ildə avro dövriyyəyə  buraxılandan sonra onun məzənnəsi artmağa başladı. Bunu bütün dünyada müsbət hal kimi qəbul etsələr də, lakin bu dövlətlərin ixrac potensialına və iqtisadi artımına mənfi təsir göstərdi.Tam əksinə ABŞ iqtisadiyyatı isə bu hadisədən bir neçə il öncə iqtisadi artım problemi ilə rastlaşmışdı.Və dolların avroya nisbətində düşməsi qısa müddətli dövrdə iqtisadi artıma səbəb oldu.

Göründüyü kimi, İngiltərənin “Brexit kompaniyasının” keçirilməsi Avropa dövlətlərinə, İngiltərəyə, həm də dolların timsalında  Amerika iqtisadiyyatına devidentlər gətirəcəkdi.Nəticədə bu hadisə daha çox süni dezinteqrasiyaya oxşayır.

Создание свободных экономических зон у побережья Каспия и передача в пользование земель бизнесменам безвозмездно.
Shekil yeni

Протяженность береговой линии Азербайджана составляет 955 киллометров, что создает для нашей страны дополнительные возможности для развития туризма. Туризм является нашей приоритетной отраслью и для его развития обратимся к международной практике.

Опыт Турции показывает, что начиная с 60-ых годов прошлого века тогдашнее правительство стало активно  проводить политику  развития туризма. Правительство выделяло деньги на построение соответствующих объектов и  инфраструктур, но все эти усилия не давали результатов. Только после прихода к власти Тургут Озала был дан старт либериализации экономической политики по отношению к внешним инвестициям. Именно для развития туризма были созданы особые экономические зоны на побережье Средиземноморья. Среди предоставленных льгот следует отметить налоговые льготы. Была создана соответствующая инфраструктура и даже были привилегии при оплате электроэнергии, воды и газа. После этого потекли немецкие  инвестиции в братскую экономику и львиную долю туристов  в начале составили именно туристы из Германии.

В последние годы правительство Турции стали применять этот удачный опыт и по отношению к черноморскому региону.

Богатый опыт развития туризма среди развивающихся стран можно наблюдать и в Египте. За короткий срок Египет стал важным партнером на рынке туризма. В достижении этого успеха также сыграло роль создание свободных экономических зон.

Нельзя не отметить небольшой, но уже удачный опыт развития данной отрасли в Грузии. А именно вот что, предлагала нам, приехавшая в Баку в 2011 году бывший министр экономики и устойчивого развития Грузии Вера Кобалия: «На территории побережья Черного моря у нас имеются две туристические зоны, где мы предлагаем азербайджанским инвесторам бесплатные участки земель, освобождение от налогов в течение 15 лет. Грузия также берет на себя проведение всех коммуникационных и инфраструктурных  работ. Азербайджанские инвесторы могут выбрать между разными архитектурными проектами, которые уже созданы европейскими дизайнерами, или могут предложить  свои проекты».

Обратите внимание, что скопированный опыт Турции и Египта, в Грузии так же дал положительные результаты, словно этот путь является единственной панацеей.

Создание в прибрежных зонах Каспия свободной экономической зоны может стимулировать поток инвестиций в туристический сектор Азербайджана, а также повысить социальный уровень регионов.

Предлагаю создать как минимум две экономические зоны, одну на территории Худатского района ближе к  Набранской зоне(граница с Россией), вторую между Алятом и Ленкоранем.(граница с Ираном). В отличии от Грузии протяженность прибрежной зоны Азербайджана больше и я предлагаю раздавать землю инвесторам прямо у моря. Хотя некоторые псевдо политики против этого и лживо утверждают о том, что нигде в мире этого нет. Необходимо «лжепатриотам» поинтересоваться опытом братской Турции, а конкретнее регионов Анталия, Кемер и т.д. Данная практика использована не только в Турции, но и в азиатских странах, в  развитых странах таких как США, Германия где зонам отдыха принадлежит и берег озер, морей и океанов.

Преимущества данного предложения:

  • Конкурентное превосходство над Грузией
  • Заменит российским туристам Турецкие зоны отдыха.
  • Благодаря своему удобному расположению не будут мешать отдыху местного населения. (Предполагаемые зоны будут находиться в дали от Апшеронского полуострова где нет крупных туристических объектов).
  • Предполагаемые зоны: северная (Россия) и южная (Иран) обе приграничные страны с большим населением нуждаются в подобных зонах.
  • В предлагаемых зонах на данный момент налоговые сборы от туризма очень минимальны и с введением данной системы  бюджетные поступления не сократятся.

В последнее время инвесторы Азербайджана активно участвуют в подобных проектах  в таких соседних странах как Турция, Грузия, Украина, Россия и т.д.. Создав свободные экономические зоны мы привлечем как внутренних так и внешних инвесторов. Сделав этот шаг, Азербайджан,  развивая туризм сможет остановить отток национального капитала из страны.

(Azərbaycan) Emin Qəribli. Müasir bilik iqtisadiyyatının Alma Materləri
knowledge economy

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Shekil yeni

Bir çox mütəxəssislər hesab edirlər ki, bilik iqtisadiyyatı ictimai inkişafın yeni mərhələsidir. Bu gün biliklərə qoyulan investisiyalar artımı əsas fondlara qoyulan investisiyalardan qat-qat çoxdur. Bizim iqtisadiyyatımız da müasir inkişaf dövründə bu kimi çağırışlara hazır olmalıdır. Müasir dövrə uyğun yeni  peşə və ixtisaslar əmələ gəlir və vətəndaşların yeni ixtisaslara vaxtında yiyələnməsində  universitetlərin rolu böyükdür.

Qloballaşma prosseslərinin dərinləşməsi, milli iqtisadiyyatların inteqrasiyası nəticəsində istənilən biliklər 3-5 il ərzində köhnəlir.

Dünya iqtisadiyyatının böhran dövrlərində ən mühüm sosial-iqtisadi problem işsizlikdir və bunun əsas səbəblərindən biri də yeni texnologiyaların tətbiqi ilə əlaqədər bir çox vətəndaşların müasir dövrə uyğunlaşmasının çətin olması, yeni istehsal sahələrinə uyğun gəlməyən vətəndəşların çoxluğudur.

Bu şəraitdə funksional savadsızlıq yaranır və bu vəziyyət təhsilin keyfiyyət problemlərini aktuallaşdırır. Hər yeni nəslin  əmək fəaliyyəti dövründə ən azı 4 yeni texnologiya mənimsəməyə eytiyac duyulur. Bu səbəbdən  təcrübi və nəzəri biliklərin daim yenilənməyə ehtiyacı var.

Dünya təcrübəsi göstərir ki, insanlar daim inkişaf, ömür boyu fasiləsiz  təhsilə üstünlük verirlər (Life Long Learning). Son dövrlər tez-tez dəyişən dünyada yeni texnologiyaların tətbiqi ilə əlaqədar bu sosial-iqtisadi şəraitə uyğunlaşmaq üçün davamlı təhsil almağa ehtiyac duyulur. Bu vəziyyətdən çıxış yolu kimi universitetlərin əsas mənbələrindən biri olan əlavə və distant təhsilə böyük ehtiyac var.

Mütəxəssis həyatı boyu əlavə təhsil alır, ixtisasını artırır, stajkeçmə və attestasiyalardan keçməklə rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatda mövqe tutmağa çalışır.

Müasir dövrün reallıqları nəticəsində müəyyən tədris xidmətlərinə tələbat yaranıb. Bunlar: ixtisasartırma, yenidənhazırlanma və stajkeçmədir. Bu fəaliyyət çərçivəsində iki istiqamət müyyən olunub.

  • Ali təhsil ixtisası olanların yenidənhazırlanması və ixtisas artırması;
  • Orta ixtisas təhsillilərə yeni peşə verilməsi, yeni texnologiyalar və avadanlıq barədə təlimləndirilməsi.

Bildiyiniz kimi, hörmətli nazir Mikayıl Cabbarov 22 fevralda ANS televiziyasına müsahibəsində bu problemə toxunmuşdur və hətta bu problemin həll olunması üçün “Peşə Təhsili Dövlət Agentliyi” yaranması ilə əlaqədar işlərin görülməsi haqda məlumat vermişdir.

Bu kimi qurum ilk dəfə Fransada 1794-ci ildə yaranmışdır. Onun adı “Milli sənətkarlıq və incəsənət konservatoriyası” adlanırdı. Belə təhsil ocaqlarının tələbələri ümumi Fransa tələbələrinin 40-50%-ni təşkil edir.

Misal üçün, Böyük Britaniyanın əmək qabiliyyətli və ali təhsilli insanlarının 74%-i, orta ixtisas təhsilli əhalinin isə 23%-i hər il  təşkil olunmuş müvafiq təlimlərdə iştirak edirlər. 2000-ci illərin ilk on illiyində Avropa İttifaqının 25-64 yaş arasında olan əhalisinin 42%-i ildə bir dəfə müvafiq təlimlərdə iştirak edib, 10%-i isə bir dəfədən çox həmin təlimlərdə iştirak etmişdir. Lakin bu göstəriciyə görə dövlətlər arası fərq hiss olunandır, belə ki: Avstriyada 89%, Lüksenburq və Slovakiyada 82%, Danimarkada 80%, Finlandiyada 77%, Çexiyada 29%, Litvada 8%, İspaniyada 25%, Yunanıstanda 17%, Macarıstanda isə 12%. (2)

Qeyd etdiyimiz kimi, dünyanın ən tanınmış universitetlərinin əsas maliyyə mənbəyi əlavə təhsildir. Əlavə təhsilin sosial-iqtisadi mahiyyəti də mövcuddur. Belə ki, inkişaf edən сəmiyyətdə bazar iqtisadiyyatının tez-tez dəyişən tələblərə uyğunlaşması üçün bir çox işsiz insanlara da yardım olunur.

Dünyada geniş yayılmış təhsilalma metodlarından biri də Distant təhsildir.

Əsasən ilk dövrlər Distant təhsil peşə və əlavə təlimlər üçün istifadə olunurdu. İndi isə bu təhsildən ali təhsil və doktorantura pilləsində geniş istifadə olunur.

Bu gün dünyada distant təhsilin ortaq tərifi yoxdur. İngilis dilli ölkələrdə əsasən “Distance education”, “eLearning” və “distance learning” kimi terminlərdən  istifadə edilir. MDB ölkələrində isə Distant təhsil termini daha geniş yayılmışdır. Learning sözü Azərbaycan dilində öyrənmək, yəni müstəqil təhsil almaq mənasını verir. İnternet və  ya müxtəlif texniki vasitələrlə müstəqil öyrənib təhsil almaq deməkdir. İngilis dilli müəlliflər üçün “Distance learning”, “eLearning”  Distant təhsilin bir forması kimi qəbul olunur. Nəzərinizə çatdıraq ki, «open and distance learning» ifadəsi işlənəndə learning istifadə edilir. Bu ondan irəli gəlir ki, burada ancaq müəllimsiz, müstəqil təhsil, peşə almaq nəzərdə tutulur. Distant təhsilin mənası: müasir avadanlıqlardan istifadə etməklə öyrənmək – ali təhsil proqramlarını mənimsəməkdir. Qeyd edək ki, müasir şəraitdə tələbələrə ixtisaslara və peşələrə yiyələnmək üçün müəllimlər də kömək edir. Bu səbəbdən Distant təhsil yetkin təhsil sistemidir və “distance learning”, “distance education”  termininin bir komponentidir. Bu fəaliyyəti yönləndirmək, çərçivəyə salmaq çətindir. Dünyada ilk dəfə distant təhsil poçt vasitəsi ilə həyata keçirilib və elm, texnika inkişaf etdikcə distant təhsilin formaları dəyişib. Biz kompüter, internet vasitəsi ilə online distant təhsili ətrafımızda hələ təzə görürüksə, artıq inkişaf etmiş ölkələrdə smartfon ilə təlimlərin keçirilməsinə start verilib. Bəlkə də biz bu məqaləni oxuyarkən onlar artıq daha yeni texnologiyaları tədrisə tətbiq edirlər.

İngiltərə, Türkiyə, Hindistan və İsrail təcrübəsi göstərir ki, ölkənin ağır iqtisadi vəziyyətində dövlət tərəfindən açılan Açıq tipli universitetlərin təcrübəsi bizim üçün də maraqlıdır.

Belə ki, ilk dövrlər yuxarıda qeyd etdiyim ölkələrdə bu tipli universitetlərin yaranması sosial xarakter daşıyırdısa, hal-hazırda həmin universitetlər  dünyanın ən yüksək gəlirli universitetləri hesab olunur.

Hələ, 1969-cu ildə İngiltərədə yaranan Britaniya Açıq Universiteti distant təhsildə inqilabi yenilik etdi. “Açıq” burada maneəsiz, məhdudiyyətsiz təhsil alma imkanı mənasını verir. Belə ki, bilik səviyyəsindən asılı olmadan, orta təhsil attestatı olmadan, lakin oxumaq arzusu və həvəsi olanları universitetə qəbul edirdilər. Açıqlığın digər göstəricisi tədrisi məsafədən, yəni ki,  ölkələrdən, işdən ayrılmadan aparmaq idi. Ən önəmlisi odur ki, universitet dövlət statuslu olduğundan məzun diplom alırdı (akkreditasiya olunmuş).

Universitetin konsepsiyası aşağıdakı bəndlərdən ibarət idi:

  1. Qəbul üçün yaş məhdudiyyətləri qoyulmurdu;
  2. Tədrisin yaradılmasında və təkmilləşdirilməsində tələbələr iştirak etməli idilər;
  3. Özünütəhsilə maksimum nəzər yetirilməli idi;
  4. Tədris planı, kurrikulumlar maksimal dərəcədə tələbələrin fərdi şəraitlərinə və tələblərinə uyğunlaşdırılmalı idi;
  5. Bu və ya digər sahələrdə təcrübəli müəllim-mütəxəssislərin cəlb edilməsi vacib idi;
  6. Şəbəkədaxili tədris materiallarına pulsuz giriş;
  7. Köhnə qiymətləndirmə üsullarının (testlər, mühazirələrdə davamiyyət) çox vaxt obyektiv olmadığından yeni qiymətləndirilmə metodlarını müəyyənləşdirilməli idi.

Səmərəli tələb inkişaf etmiş ölkələrdə bu fəaliyyəti tənzimləyir. Buna rəğmən bu ölkələrdə açıq tipli universitetlər dövlət tərəfindən yaradılıb. İnkişafda olan ölkələrdə səmərəli tələb olmadığından bu fəaliyyət dövlət tərəfindən tənzimlənməlidir.

İnkişafda olan  dövlətlərin, misal üçün, Türkiyə, İsrail, Hindistan, Tailandın təcrübəsi bizim üçün çox böyük maraq kəsb edir. Belə ki, İsraildə və Tailandda hərəsində bir dövlət açıq universiteti (distant təhsil) fəaliyyət göstərir. Universitetlər bakalavr və elmi dərəcə təqdim edirlər.

Distant təhsil verən ali məktəblərin böyük uğurunun səbəbini  onun  ödənişli təhsil formasında axtarmaq lazımdır. Misal üçün, bu gün Türkiyənin Anadolu Universitetinin büdcəsi 1 mlrd. dollara yaxındır. Həmin universitet dövlət universiteti olmasına baxmayaraq, dövlətdən vəsait almır. Türkiyənin hüdudlarından kənarda yaşayan 400-500 min türk orada oxuyur və onların hər biri 1200-1500 avro ödəyirsə, bu ildə 600 mln. avroya bərabər olur.

Anadolu Universiteti bu sahədə əldə etdiyi gəlirləri ölkədə təhsil sahəsinin hərtərəfli inkişafına yönəldir. Universitet birinci siniflər üçün çap edilən dərslikləri sərbəst şəkildə maliyyələşdirir. Ümumiyyətlə, distant təhsil verən universitetlər çox zəngin büdcəyə malik olurlar ki, bunu da ölkə iqtisadiyyatı üçün bir növ dayaq hesab etmək olar.

Bəzi araşdırmalara görə dünya iqtisadiyyatında  son böhran başlayandan əyani kurslara tələbə qəbulu azalıb, lakin Distant təhsilə tələbat artıb. Bunu  əsasən, Distant təhsildə təhsilin ödəniş haqqının aşağı olması ilə izah edirlər, lakin nəzərə alaq ki, artıq son illər Distant Təhsilə tələbat stabil olaraq artır. Belə ki, İDC şirkətinin araşdırmasına əsasən Avropa təhsil bazarının 1/3 hissəsi Distant təhsilin üzərinə düşür. Türkiyədə isə tələbələrin 50%-i Distant təhsil yolu ilə oxuyurlar. Hindistanın İndira Qandi adına universitetində isə bütün dünya üzrə tələbələrin 13-14%-i distant yolu ilə təhsil alırlar. Corton Consulting şirkətinin proqnozlarına görə, bu onilliyin sonuna qədər distant təhsilin dövriyyəsi 50 mlrd-a çatacaq. Ancaq Amerika Birləşmiş Ştatlarının Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutunun hesablamalarına görə ABŞ o məbləğə artıq çatıb.

Ambient Insight  təşkilatı tərəfindən aparılan araşdırmaların nəticəsinə görə, MDB ölkələrində distant təhsilin artım tempi 20%-dən çoxdur. Bu göstərici dünya üzrə rekord nəticədir.

Azərbaycanda bu təhsil sisteminin inkişaf etdirilməsi üçün aşağıdakı məsələlərin həll edilməsini məqsədəuyğun hesab edirik:

  • Distant təhsilə olan təlabatın öyrənilməsi və inkişaf perspektivlərinin müəyyən edilməsi;
  • Metodoloji və proqram-texniki baza ilə təmin edilməsi;
  • Xarici təcrübənin (modellərin) öyrənilməsi və onun Azərbaycan şəraitində tətbiq edilməsi;
  • Müvafiq kadr hazırlığı, müəllimlərin, tyutor və proqramçıların hazırlanması.

Distant təhsilin tətbiqi və inkişaf etdirilməsi aşağıdakı probləmlərin həll edilməsinə köməklik edə bilər:

  • Distant təhsilin inkişafı ölkəmizdə bütün təbəqədən olan insanlara təhsil alma imkanı yaradır. Ümumiyyətlə, əhali arasında ali savadlıların sayını və təhsil keyfiyyətini artırır və inkişaf etmiş dövlətlərin səviyyəsinə yüksəlməyə imkan yaradır (İsrail, Hindistan təcrübəsi);
  • Regionda liderə çevrilən Azərbaycanın rabitə peyki orbitə buraxılandan sonra internet və rabitə sisteminin keyfiyyəti yüksələcək və ucuzlaşacaqdır. Bu səbəbdən, üstünlüklərdən istifadə edərək xaricdə yaşayan (Rusiyada, Gürcüstanda, Cənubi Azərbaycanda və s.) azərbaycanlılar bura gəlmədən təhsillərini, peşələrini artırmaq imkanı yaradır;
  • İşsizlik probleminin həll olunmasında böyük rol oynaya bilər (tələbat olan peşələrə yönəlməklə);
  • Qiyabi təhsilin keyfiyyətinin əyani təhsil səviyyəsinə yüksəlməsi (artıq Rusiya və Ukraynada əksər iri universitetlərdə distant qiyabi təhsil adlanır);
  • Dayanıqlı informasiya cəmiyyətinin yaradılmasında müstəsna rol oynaya bilər;
  • Azərbaycan təhsilinin və elminin dünya elm və təhsilinə inteqrasiyasına yol açır.

 

 

(Azərbaycan) Kafedralarda büdcə təyinatlı elmi-tədqiqat işlərinin müasir dövrün tələblərinə cavab verməsinə dair təkliflər.
bg101

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Bildiyiniz kimi, ölkəmizin bütün universitetlərində olduğu kimi bizim də universitetimizin  kafedralarında elmi işlərin aparılması “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1995-ci il 6 noyabr tarixli 242 nömrəli qərarı” ilə təstiq edilmiş 1№–li əlavəsinin “Ali məktəblərdə elmi-tədqiqat işlərinin təşkili və planlaşdırılması haqqında əsasnamə”sinə əsasən tənzimlənir.

Hamıya məlumdur ki, kafedraların elmi-tədqiqat işləri keçmiş Sovetlər İttifaqında olduğu qaydada həyata keçirilir. Bu qaydalar vaxtı ilə o dövrün tələblərinə uyğun gəlsələr də müasir dövrün tələblərinə cavab vermirlər.

Belə ki, təxminən hər il hər bir tam ştat, ya da yarım ştat müəllim kafedrada təsdiqlənmiş mövzulara uyğun 10-20 səhifədən ibarət elmi iş hazırlayıb kafedraya təqdim edirdi. Sonra da bu görülən işlərə digər müəllimlər tərəfindən rəylər verilirdi. Görülən işlər çox vaxt aparmaqla yanaşı, ali məktəbin potensialında milli iqtisadiyyatın inkişafına uyğun səmərəli istifadə edilmirdi. Yuxarıda qeyd etdiyim nazirlər kabinetinin qərarı mənim tərəfimdən araşdırıldıqdan sonra müyyən etdim ki, indiki hesabatlar onun bəndlərini tam əhatə etmir.

Nəzərinizə çatdırıram ki, yuxarıda göstərdiyim Azərbaycan Respublikasının  Nazirlər Kabinetinin Qərarının əlavəsinin birinci bəndində aşağıdakılar qeyd edilmişdir:

1.2. Ali məktəblərin elmi təşkilatlarının əsas vəzifələri:

— milli iqtisadiyyatın inkişafında ali məktəbin elmi potensialından səmərəli istifadə edilməsi;

— elmi nəticələrin istehsalatda istifadə olunmasının genişləndirilməsi məqsədilə milli iqtisadiyyatın müxtəlif sahələri ilə elmi-texniki əməkdaşlığın perspektiv formalarının inkişaf etdirilməsi;

— mütəxəssislərin hazırlıq səviyyəsinin artırılması məqsədilə elmi tədqiqatların nəticələrinin tədris prosesinə tətbiq edilməsi;

— ali məktəbdə yeni təcrübə-istehsalat bazasının yaradılması.

Gördüyünüz kimi, kafedraların elmi fəaliyyəti ancaq nəzəri-metodoloji deyil, həm də elmi-tədbiqi nəzərdə tutulur. Yəni ki, iqtisadiyyat elmində hər hansı bir elmi fikirlərin ifadə olunması ilə kifayətlənməməliyik. Həmin fikirlərin real iqtisadiyyata tədbiqi mexanizmlərinin hazırlanmasına eytiyac duyulur. Xüsusilə də milli iqtisadi inkişafın bu günkü mərhələsində yeni bazar institutlarının, idxal və ixrac yönümlü sahələrin inkişaf  etdiriməsinə yönəlmiş elmi fəaliyyətə eytiyac var.

Belə ki, mən AR Vergilər Nazirliyində çalışarkən bir çox idarə işçilərinə ildə bir dəfə vergilər məcəlləsinə təkliflər verilməsinə dair tapşırıq verilmişdi. Bu tapşırıq bizi gündəlik işlərlə bərabər daim iqtisadiyyatda baş verən proseslərə diqqətli olmağa və təhlillər aparmağa sövq edirdi.

Zənnimcə, bu gün nazirliklərdə və digər təşkilatlarda qanunvericiliklə, real iqtisadiyyatla təmasda olmaq nəticəsində prosesləri düzgün qiymətləndirə biləcək kadr potensialı formalaşmışdır.

Heç də təsədüfi deyil ki, dünya iqtisadiyyatında baş verən iqtisadi tənəzzül dövründə cənab Prezident tərəfindən iqtisadi islahatlar üzrə  köməkçi təyin edilib və biz müəllimlərin borcudur ki, bu prosseslərə öz töhvəmizi verək.

Bildiyiniz kimi, Vergilər Məcəlləsinin 2-ci maddəsinin 8-ci bəndinə əsasən: Növbəti ilin dövlət büdcəsi layihəsi çərçivəsində vergi siyasəti, vergi inzibatçılığı və vergi dərəcələrinin müəyyən edilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər edilməsi zərurəti yarandıqda həmin qanun layihələri müvafiq icra hakimiyyəti orqanına cari ilin may ayının 1-dək, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən isə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə cari ilin may ayının 15-dən gec olmayaraq təqdim edilir.

Belə ki, hər ilin may ayının birinə kimi AR vətəndaşları müvafiq icra hakimiyyəti orqanına yəni AR Vergilər Nazirliyinə və ya Maliyyə Nazirliyinə təkliflər verə bilərlər.

Nəticədə, AR vergilər nazirliyinə öz işçiləri və ayrı-ayrı təşkilat və fərdi vətəndaşlar tərəfindən təklif gəlirdi.

Onu da nəzərənizə çatdırım ki, mən orada üç il təklifləri toplayırdım və bu müddət ərzində universitetlərin və akademiyanın institutlarının müəllim və professor heyətindən  bir nəfər də olsa təklif gəlməmişdi.

Mənim fikrimcə, Vergilər Məcəlləsinə ancaq “Maliyyə və maliyyə institutları” kafedrasının müəllimləri deyil, bütün iqtisadiyyat sahəsinə aid olan kafedraların tədqiqatçıları təklif  verə bilərlər.

Hələ ulu öndər Heydər Əliyev öz çıxışlarının birində qeyd etmişdir ki, “Biz bazar iqtisadiyyatını vergi yolu ilə tənzimləməliyik”.

Təbii ki, Vergi Məcəlləsindən əlavə bir çox iqtisadiyyata aid qanunvericiliklər  mövcuddur, misal olaraq, “Büdcə haqqında qanun”u, “Qiymətləndiricilər haqqında qanun”u və s. buna aid edə bilərik. Ədliyyə Nazirliyinin saytına baxsaq, orda qanun təsnifatında iqtisadiyyata aid kifayət qədər  bölmələr görə bilərik və bunlar aşağıdıkılardır:

  • Mülki qanunvericilik;
  • İşədüzəlmə və əhalinin məşğulluğu haqqında qanunvericilik;
  • Əmək Qanunvericiliyi;
  • Sosial sığorta və sosial təminat qanunvericiliyi;
  • Maliyyə və kredit qanunvericiliyi;
  • Xalq təsərrüfatının ümumi məsələləri üzrə qanunvericilik;
  • Müəssisələr və sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında qanunvericilik;
  • Sənaye qanunvericiliyi;
  • Kənd təsərrüfatı və aqrar-sənaye kompleksləri haqqında qanunvericilik;
  • Mənzil-kommunal təsərrüfatı və əhaliyə məişət xidməti haqqında qanunvericilik;
  • Nəqliyyat və rabitə qanunvericiliyi;
  • Ətraf, təbii mühitin mühafizəsi və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadənin ümumi məsələləri üzrə qanunvericilik;
  • Meşələrin mühafizəsi və onlardan istifadə olunması haqqında qanunvericilik;
  • Gömrük işi;
  • Beynəlxalq xüsusi hüquq və proses;
  • Xarici iqtisadi münasibətlər və s.

Bu qanuvericilik aktlarına  müəllimlərimiz topladıqları biliklər, tədqiqatlar əsasında iqtisadiyyatımızın inkişafına təkan verə biləcək təkliflər irəli sürə bilərlər.

 

Bunları nəzərə alaraq təklif edirəm:

1) UNEC-in iqtisadiyyat sahəsinə aid olan kafedraların professor, müəllim heyəti tərəfindən öz ixtisaslarına uyğun ölkənin iqtisadi inkaşafa yönəldilmiş Azərbaycan Respublikasının müvafiq iqtisadi qanunvericiliyinə dəyişiklik edilməsi haqda ən azı bir təkliflin verilməsi;

2) Təkliflər içində müsabiqə keçirilsin və ən yaxşı təklifə görə mükafat elan olunsun;

3) AR Təhsil Nazirliyinə və ya Nazirlər Kabinetinə müraciət olunsun ki, iqtisadiyyata aid normativ aktların layihələrini “Normativ hüquqi aktlar haqqında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanunu”nun 45.2., 68.3.

bəndlərinə əsasən baxılmaq üçün UNEC-ə göndərilsin.

Birinci təklif pilot layihəsi kimi iki illik tətbiq edilə bilər.

Həmin təkliflərin hazırlanma qaydasına gəldikdə isə təklif edirəm “Normativ hüquqi aktlar haqqında Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanunu”nun 48.2.1-ci maddəsinə əsasən tənzimlənsin.

 Beləki, həmin qanunun:

48.2.1. müşayiət məktubu və normativ hüquqi aktın qəbul edilməsi zərurətinin əsaslandırılması, o cümlədən maliyyə-iqtisadi əsaslandırılması.

Qanunun maddəsinə görə layihə ən azı iki səhifədən ibarət olmalıdır. Bir səhifədə dəyişikliklər haqda qeydlər, digərlərində isə maliyyə-iqtisadi əsaslandırma.

Zənnimcə, 10-20 səhifəlik hesabatın iki səhifə ilə əvəz olunması müəllimlər arasında razılıqla qəbul olunacaq.

Təklif olunan dəyişikliklərin üstün cəhətləri:

  1. UNEC-in ictimai mövqeyinin yüksəlməsi;
  2. Universitetə, professor-müəllim heyətinə əlavə gəlir gətirilməsi;
  3. Ayrı–ayrı nazirliklərin tərkibində olan tədris və elm mərkəzlərinin funksiyalarının UNEC-ə verilməsi;
  4. Müəllimlərin biliklərinin real iqtisadiyyata tətbiqi imkanının yaradılması;
  5. Milli iqtisadiyyatda hazırlanan layihə və qanunlarla, alimlərin daha yaxşı məlumatlandırılması;
  6. Universitetdə fəaliyyət göstərən alimlərin gələcəkdə ekspert kimi müvafiq orqanlarda çalışmasına imkan yaradılması.
(Azərbaycan) İnvestisiya məqsədli vergi kreditinin tədbiqi, innovasiyalı və ixracyönümlü istehsalı stimullaşdıra bilər.

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Müəssisə və təşkilatlara verilən vergi güzəştlərinin bir forması da vergi kreditidir. Vergi krediti — vergilərin ödənilməsinə, vergi ili ərzində müəyyən müddətə dəyişdirilməsinə icazə verən hüquqdur. Vergi kreditinin möhlət və müddətli möhlət hüququ ilə oxşar cəhətləri çox olsa da, onlar fərqli tərəfləri də mövcuddur. Vergi kreditini əldə etmək proseduru mürəkkəbdir, onun alınması üçün zəruri girov təminatı tələb olunur. Vergi krediti daha uzun müddətə, bir çox hallarda isə illik verilir.

Vergi kreditinin daha çox tədbiq olunan növü investisiya məqsədli vergi kreditidir. İnvestisiya məqsədli vergi kreditinin başlıca fərqləndirici cəhəti onun daha uzun müddətə (1-5 ilə) verilməsidir. İnvestisiya məqsədli vergi kreditlərinin verilməsinin əsasları əvvəlki möhlət hüququndan çox fərqlənir. Bu, müəssisəyə müəyyən edilmiş müddət və həddlər daxilində dövlət büdcəsinə ödəniləcək vergilərin və ödənişlərin azaldılmasına icazə hüququdur. Onun verilmə əsasları tamamilə fərqlidir. Məsələn; müəssisə region üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən sifarişi yerinə yetirir. Yaxud müəssisə yeni texnologiya almış və bu texnologiya ətraf mühitdə tullantıların azaldılmasına kömək edəcək, ya əlillər üçün yeni iş yerləri açacaq, ya da müəssisəyə təcrübə-konstruksiya işləri aparmağa imkan verəcək və nahəyət ixracyönümlü istehsalı stimullaşdırılmasına xidmət edəcək. Bu halda dövlət müəssisəyə investisiya məqsədlərinə xidmət edən vergi kreditini almağa icazə verir.
Misal üçün Ukraynada təhsil, müalicə, ipoteka kreditlərinə edilən xərclərə bu növ vergi krediti tədbiq olunur. Kanadada Elmi-Tədqiqat və təcrübə, İsveçdə isə ixracyönümlü istehsal sahələrinə həmin növ vergi krediti tədbiq edilir. ABŞ-da investisiyalı vergi krediti deyəndə sürətli amartizasiya başa düşülür.
Bildiyiniz kimi Azərbaycan Respublikasının vergi qanunvericiliyində vergi öhdəliklərinin yerinə yetirilmə müddətlərinin dəyişdirilməsi ilə bağlı müddəalar mövcuddur. ARVM-nin 85-ci maddəsi iki halda ödəmə müddətinin dəyişdirilməsinə imkan verir. Bunlardan birincisi, təbii fəlakət və ya digər qarşısıalınmaz qüvvə nəticəsində vergi ödəyicisinə zərər dəydikdə (maddə 85.6.1), ikincisi vergini bir dəfəyə ödədiyi təqdirdə iflasa uğramaq təhlükəsi olduqda (maddə 85.6.2) vergi orqanları ödəyiciyə vergilərini ödəməyi, vergi ili ərzində 1 aydan 9 aya qədər müddətdə ləngitməyə icazə verir. Bu hallar üzrə vergi ödəyicisinə faiz hesablanmır. Bu güzəşt Azərbaycan qanunvericiliyində möhlət hüququnun yeganə forması kimi çıxış edir. İnkişaf etmiş ölkələrdə isə qeyd etdiyimiz güzəştdən başqa, müddətli möhlət hüququ, vergi kreditləri, investisiya məqsədli vergi kreditləri kimi formalardan istifadə edilir.
Lakin həm inkişaf etmiş ölkələrin , həm də inkişafda olan dövlətlərin əksəriyyəti investisiyalı vergi kreditindən geniş istifadə edirlər.
Müasir inkişaf mərhələsində investisiyalı vergi kreditinin tədbiqi, ölkədə investiya mühitinin yaxşılaşdırılmasına,müasir texnologiyaların tədbiqinə,istehsal fondlarının yenilənməsinə, rəqabət qabilyyətli istehsalın və xidmətlərin göstərilməsinə şərait yaradır.

Перейти к верхней панели