Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 2.0981, TRY 0.4202, RUB 0.0279, CNY 0.2704, GEL 0.6964, GBP 2.3933, IRR 0.0037, JPY 1.5793, XAU 2282.0545, XAG 29.2292, XPT 1592.3730, XPD 1754.3660
(Azərbaycan) Testin diktaturası və uzun müddətli pozucu təsirləri: SWOT təhlili
yourstory-education

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

TESTİN DİKTATURASI VƏ UZUNMÜDDƏTLİ POZUCU TƏSİRLƏRİ: SWOT TƏHLİLİ
tex.e.n. SƏRDAR ŞABANOV
UNEC nəzdində İqtisadi Araşdırmalar ETİ-nin böyük e.i.,
“Statistika və Ekonometrika” kafedrasının dosenti
(050) 543 07 24 (mob)
sardar.shabanov@unec.edu.az {mail.ru; gmail}

Azərbaycanda test sistemi 1992-ci ildən ali məktəblərə qəbul vasitəsi kimi tətbiq olunmağa başlayıb və onun ölkəmizdə 25 illik tətbiq təcrübəsi mövcuddur. Onun tətbiq edilməsindən əsas məqsəd ali məktəblərə qəbul zamanı obyektivliyi təmin etməkdən və müxtəlif neqativ halları aradan qaldırmaqdan ibarət olub. İnsafən qeyd edək ki, bu məqsədlərə də əsasən nail olunub. Lakin bu cür yoxlama üsulunu ali məktəblərdə tədris və təlim zamanı tətbiq etmək və onu əsas yoxlama üsulu kimi təsbit etmək bizim fikrimizcə yanlış və zərərlidir. Niyə? Test üsulunun “+” və “-“ cəhətlərini sadalayaq. Müsbət cəhətlərindən tətbiqinin kütləvi xarakterini, obyektivliyini göstərə bilərik. Perspektiv baxımından distant təhsildə yoxlama üsulu kimi istifadə oluna bilər, məs., SKYPE vasitəsi ilə intervyu formasında. Lakin mənfi cəhətləri daha çoxdur. Yalnız test üsulu ilə yoxlama öyrənmə məqsədlərinə çatmağa imkan vermir. Öyrənmənin 3 əsas məqsədi var: sadə biliyin mənimsənilməsi, bacarıq və vərdişlərin əldə edilməsi və nəhayət, kompetensiyaların formalaşdırılması. Bu məqsədləri psixoloq Bloom 1959-cu ildə aşkarlayıb və şərh edib. Və bundan sonra bu sahəsə təzə bir söz deyilməyib. Görək test üsulu ilə yoxlama bu məqəsdlərdən hansılara çatmağa yetərlidir? Yalnız sadə biliyin olub-olmadığını yoxlamağa. O hətta faktlar arasındakı əlaqəni də düz-əməlli ölçməyə imkan vermir. Test üsulu ilə imtahan verən tələbə yalnıq tez cavab almağa, verilən alternativ cavablardan birini tələsik “qaralamağa” fokuslanır. Düşüncə arxa plana keçir. Bacarıqlar və vərdişlər yoxlana bilmir, hətta tələbə müəyyən məntiqi nəticə alsa da onu şərh etməyə imkan tapmır. Testin nəticələri tələbənin düşünmə aktlarını müşahidə etməyə imkan vermir. Yeni bir “şey”in qurulması və qiymətləndirilməsi məqsədləri test üsulu xaricində qalır. Bu üsul yaradıcılığı heç bir vəchlə təşviq etmir. Nəticədə biz düşünən, yarada bilən tələbə yerinə kəmhövsələ, tez cavab almaq istəyən, düzgün cavabları əzbərləyərək fəndən yalnıq qiymət alıb “canını” qurtarmağa çalışan və son nəticədə 4 illik bakalavratura müddəti başa çatdıqda keyfiyyətsiz “mütəxəssis” alırıq. Bu məzun nə düz əməlli esse yaza bilir, ne referat formalaşdırmaq qabiliyyətinə malik olur, nə də konfranslara tezis və yaxud elmi jurnallara məqalə yazmağı bacarır. Buraxılış işində isə dünyada iqtisadçı məzunlar qarşısında qoyulan riyazi modelləşdirmə fəslini nə özü yaza bilir, ya da ona hətta rəhbəri kömək etsə də alınan nəticələri iqtisadi baxımından şərh etməkdə acizlik göstərir. Belə məzunlar kimə lazımdır və onlardan harada istifadə etmək olar? 4 illik bakalavratura və 2 illik magistratura pilləsində universitetdə mövcud olan tədris planlarında hər sonrakı pillə və kurslarda əvvəlki semestrlərdə tələbənin mənimsəyə bilmədiyi “boşluqlarla” üz-üzəyik. Bu boşluqlar isə artıq zəncirvari əlaqələrlə bağlanıb “keyfiyyətsiz” məhsula xas olan ciddi problemlər yaradır.
Təklif: Özünə güvənən müəllimə icazə verilsin ki, tədris etdiyi fəndən imtahanı yazılı formada götürsün. Müəllim tərəfindən imtahanda qərəzli və neqativ hallara yol verilərsə onun barəsində ciddi ölçü götürülsün.
Məlumdur ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti 2016-cı il 6 dekabr tarixli Fərmanı ilə “Azarbaycan Respublikasının milli iqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi”ni təsdiq edilmişdir. Burada qoyulan əsas strateji hədəflərdən biri də ölkədə insan kapitalının inkişafı məsələsi və onun iqtisadi dəyərə transformasiyasının təmin edilməsi üçün yolların axtarılıb tapılmasından ibarətdir.
Tədrisin uzunmüddətli effeklərini nəzərə alaraq və onun insan kapitalının formalaşmasındakı müstəsna roluna diqqət çəkərək Azərbaycanın çiçəkıənməsi naminə bütün müəllim həmkarlarımızı bu məsələyə münasibət bildirmələrini xahiş edirik.

(Azərbaycan) TƏLİMLƏRİN SOSİAL EFFEKTLƏRİ: UNEC-QUBA KAMPUS TƏCRÜBƏSİ
16730585_1268103153237500_6064214266057349046_n

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

TƏLİMLƏRİN SOSİAL EFFEKTLƏRİ: UNEC-QUBA KAMPUS TƏCRÜBƏSİ
Sərdar Şabanov, Ph.D. on Computer Sciences

Qubada əsl qış idi. Qar, şaxta, külək yox. Təminat əla. Kollektiv doğma və mehriban. Abu-Dabi Sorbon universitetindən 2 təlimçi gəlib: Ruda x. və Devid bəy. Tədrisdə müasir təlim üsullarından treninq aparırlar. Əsl müəllimdirlər. Əsasən tədris sxemlərindən danışırlar, komanda işinin vacibliyini vurğulayırlar. Psixoloq İradə x. UNEC müəllimlərinin qarşılıqlı “soyuqluqlarını” əritmək üçün “Buzqıran” psoxoloji oyunlarından istifadə edir. Əsasən də məqsədinə çatır. Hədəf: daxili tormozları sındırmaqdan və qarşılıqlı etimadın yaradılmasından ibarətdir. Yalnız bundan sonra komanda işində sinerji yarana bilər. Sinerji nədir? Qrupda iştirak edən, məs., 5 nəfərin birgə fəaliyyəti 5-dən böyük olur. 5-dən artıq qalan hissə sinerji effekti adlanır. Elm dildə desək, sistemdə, qrupda elə bir “xassə” əmələ gəlir ki, o heç bir qrup üzvündə yoxdur. Bu xassə yalnız bir araya gəlib, birgə çalışdıqda meydana çıxır. Əslində XX və XXI əsrlərdə icra edilmiş bütün böyük layihələr kollektiv xarakter daşıyıb və həmən sinerji effektinin sayəsində baş tutub.
XX əsrin görkəmli kristalloqrafı və filosofu Con Bernal 1952-ci ildə maraqlı və fundamental bir monoqrafiya yazdı. Adı belə idi: Science in History. Yəni Cəmiyyətin həyatında elm. 1956-cı ildə onu rus dilinə tərcümə də etdilər. «Наука в истории общества» adı ilə. Bu kitabda yeni bir elmi istiqamətin əsası qoyuldu. Elmşünaslığın. Burada Con Bernal ilk dəfə “görünməz kollektivlər” haqda yazdı. Yəni müxtəlif universitetlərin əməkdaşları konfranslarda, seminarlarda görüşürlər, əlaqələr yaranır və maraq dairələrinə görə sonradan onlar əvvəl “görünməz kollektivlər” yaradırlar, sonra isə müxtəlif elmi mərkəzlərdə bir araya gələrək, bir-birlərinə “qonaq” gedərək 1 il, və ya bir neçə ay müddətinə birgə layihələrdə iştirak edirlər. Yeri gəlmişkən məşhur azərbaycanlı kristalloqraf alim, prof. Xudu Məmmədov vaxtilə Con Bernalın laboratoriyasında beləcə 1 il çalışıb və çox maraqlı elmi nəticələr də almışdı. İndiki dillə desək, bu nisbətən uzunmüddətli xidməti ezamiyyət idi.
Quba təlimlərinə qayıdaraq demək istəyirəm ki, burada bizim ən böyük qazancımız yalnız tədris təlimləri olmadı. Prinsipcə belə təlimləri İnternet vasitə ilə də almaq mümkündür. Mümkün olmayan Qubada yaradılan çox komfortlu bir ortam idi. Bakıda belə bir şəraiti yaratmaq çətin olardı. Təbiətə dönüş təxminən 130 nəfər müəllimi də daha mehriban, daha istiqanlı etdi, dostluq və tanışlıq əlaqələrini gücləndirdi. Yadda qalan məqamlardan ən önəmlisi kollektiv yaradıcı tapşırıqların yerinə yetirilməsi idi. Burada müxtəlif ixtisasdan olan təxminən 5-6 müəllim iştirak edirdi. Təxəyyül, rəssamlıq, aktyorluq, yumor, hətta nəğmələr də işə yarayırdı. Müəllimlər bir-birini “kəşf” edirdi. Qəribə ovqat yaranırdı. Bu sinerji effekti idi. Belə bir imkanı bizlərə yaradan universitet rəhbərliyimizə və zəhməti keçən bütün insanlara dərin təşəkkürümüzü bildiririk. Hər bir iştirakçı müəllimə, alimə minnətdarıq. Gənclər bizi heyran etdilər. Yeni fikirləri, standart olmayan düşüncələri ilə. UNEC-in gələcəyinə ümidlərimiz artdı. Yeni yaradıcı görüşlərədək… Xoşbəxt olun.

(Azərbaycan) AİCT2016. Bakıda beynəlxalq WebOfScience elmi bazasına düşmə fürsəti

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Sardar2016_19Mart

AICT2016 | 10th IEEE International Conference on Application of Information and Communication Technologies

http://aict.info/2016/#sthash.0KOvPVjg

Hörmətli iqtisadçı və İT sahəsindən olan dostlarımız,

Bu konfransa tesiz verə bilib çap olunsanız WebOfScience elmi bazasına düşəcəksiniz.

Bu da dünyada olan №1 elmi bazadır.

Fürsəti qaçırmayın.

  • Hörmətlə Sərdar Şabanov

P.S. 1)Öz adınızı 2)UNEC-in adını 3) Azərbaycan-ın adını beynəlxalq bazaya sala bilərsiniz.

Hər çap olunmuş məruzə tezisi 1 beynəlxalq yazı deməkdir.

UNEC-in beynəlxalq reytinqinə töhvə verə bilərsinizmi? Çalışsanız olacaq, inşallah.

(Azərbaycan) SARDAR SHABANOV. Ph.D. on CS. WHO IS WHO ON UNEC?: COMPARATİVE ANALYSİS
Sardar_Profile

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

 

WebofScience.com saytı artıq Azərbaycanın 40 ali məktəbində əlçatandır.
Bunun üçün biz araşdırmaçılar hörmətli AR Təhsil naziri Mikayıl Cabbarova minnətdarlığımızı bildiririk. Onun davamlı və müsbət təsirini həm araşdırmaçılarımız, həm də dolayısı ilə tələbələrimiz hiss edəcəklər.
Bu o deməkdir ki, müasir dünyanın ən mötəbər elmi biblioqrafiya bazası Azərbaycanlı alim və araşdırmaçılar üçün açıqdır.

Səmərəsi nə olacaq?

Çox ola bilər. Ondan istifadə etməkdə göstərəcəyimiz qeyrətdən asılıdır.
Ulduz filmində psevdoalim «limpartçı» Gülümsərov deyir: «Gör Ulduz nədən yazır?»
Bu elmi bazalar toplusu imkan verir ki, dünyanın ən mötəbər 12700 jurnalında verilən məqalələrdən azından annotasiya, açar sözlər, elmi mərkəzlər, istinadlar və s. aparıcı göstəricilər səviyyəsində xəbərdar olaq.
Bilirsiniz ki, Azərbaycan alimləri hələ ki, ildə 1000-dən az məqalə çap etdirdikləri üçün ölkə olaraq beynəlxalq elmi reytinq cədvəllərinə düşə bilmirlər. Qonşu Türkiyə 19-cu, İran isə 21-ci yerləri tutur.
Azərbaycanda impakt faktorlu jurnallarda məqalələri ən çox fiziklər, riyaziyyatçılar, kimyaçılar çap etdirir. İqtisadçılarımızın məqalələri çox azdır: bir neçə dənə.
Qeyd edim ki, hələ 2009-cu ildə biz AMEA-nın Məruzələrində «Araşdırmaçıların elmi fəaliyyətlərinin qiymətləndirilməsi informasiya sistemi» adlı məqaləni dərc etdirmişdik (AMEA-nın Məruzələri, 2009, LXV cild, №5). Orada AMEA Kibernetika institutunda 2005-2009-cu illərdə çap etdirdikləri məqalələrin keyfiyyətinə görə 100-dən artıq göstərici üzrə əməkdaşların reytinq cədvəllərini qurmuşduq. O zaman üçün bu Azərbaycan elmi məkanı üçün bir yenilik idi. Sonra anoloji yanaşmalar AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda da (akad. Rasim Alquliyev) tətbiq edildi və hətta onun əsasında əməkdaşların stimullaşdırılması həyata keçirildi.
Təklif: UNEC alimlərinin son beş il üçün WebOfScience- nəşr etdirdikləri əsərlər izlənsin və reytinq cədvəli qurulsun. Bu əziyyəti mən öz üzərimə götürə bilərəm.
Onda məlum olar ki, UNEC-də kim-kimdir? Özü də beynəlxalq səviyyədə. Bizə elə gəlir ki, vəzifələrə təyinatda belə beynəlxalq meyardan istifadə daha obyektiv olar.
Sərdar Şabanov, tex.e.n., UNEC nəzdində İqtisadi Araşdırmalar ETİ-nin böyük elmi işçisi
Sardar_Shabanov@unec.edu.az
(+99450) 543 07 24
Azərbaycan:
(Azərbaycan) Sərdar Şabanov. AZƏRBAYCANDA TƏHSİLİN KEYFİYYƏTİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
quality

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

bloom_taxonomy_of_education

Təhsilin keyfiyyəti iki baxımdan araşırılmışdır. Bunlardan biri PİSA — Məktəblilərin beynəlxalq qiymətləndirmə proqramına, digəri isə AR Prezidenti yanında TQDK-nın ali məktəblərə qəbul üzrə materiallarına əsaslanır.

Əvvəla dünyada təhsil və məşğulluq məsələri barədə müəyyən faktları sadalayaq.

  • Dünyada ümumi savadlılıq nəzərəçarpacaq qədər artır. Dünyada cavanlar arasında savadlılıq 89% təşkil edir, halbuki bu göstərici 1990-cı ildə 83% Qadınlar və kişilər arasında savadlığın artım sürəti arasındakı uçurum azalır. Dünyada savadsız əhalinin 60%-i qadınların payına düşür. Burada ən geridə qalmış yer Əfqanıstandır ki, burada da qadınların savadsızlığı 87% təşkil edir.
  • Təhsilin UDM-də payı Lesoto və Kubada 13% təşkil edir ki, bu da dünya üzrə ən yüksək göstəricidir. Nümunə üçün ABŞ-da rəqəm 5,4% təşkil edir.
  • 1990 və 2012-ci illər arasında Afrika Saxarasından aşağıda ibtidai təhsilə cəlb olunanların sayı 52%-dən 78%-ə çatıb. Qeyd edək ki, 2012-ci ildə dünya üzrə orta qiymət 91% idi.
  • Aşağı insan inkişafı indeksinə malik olan ölkələrdə məktəbdə orta oxuma müddəti 4,2 ildir. Yüksək insan inkişafı indeksinə malik ölkələrdə isə bu göstəricinin qiyməti 11,7 il təşkil edir.

Bizim qənaətimizə görə təhsilin kəmiyyət göstəricilərilərini təmin edən məqamlarla yanaşı təhsilin keyfiyyəti məsalələrinə də xüsusi diqqət ayrılmalıdır. Bu mənada təhsilə çəkilən xərclərin hissolunacaq qədər böyük qismi təhsilin bütün səviyyələrində əsas aparıcı qüvvə olan müəllimlərin inkişafına yönəldilməlidir. Keyfiyyətli müəllim kadrlarının hazırlığına xüsusi diqqət verilməlidir. Müəllimlərin peşə hazırlığının artırılması üçün geniş və səmərəli tədbirlər planı hazırlanmalıdır. Belə ki, istənilən fənnin tədrisində birinci dərəcəli məqam güclü məntiqin olmasıdır. Buna görə də düşünürük ki, müəllimlərə məntiqi məsələlərin həlli istiqamətində treninqlər təşkil edilməlidir. Bundan əlavə xarici dil (xüsusilə də ingilis və rus dilləri) üzrə treninqlər təşkil edilməli, tədris və təlimdə müasir üsullar öyrədilməli, kompyuter və multimedia vasitələrindən istifadə üçün imkanlar təşkil edilməlidir. Müxtəlif fənnlər üzrə fərqli mövzularda nümunəvi videodərslər AR Təhsil nazirliyinin və AR Prezidenti yanında TQDK-nın saytlarında yerləşdirilməlidir ki, müəllimlər onlardan rahat şəkildə istifadə edə  bilsinlər.

Dünya təcrübəsində qabaqcıl ölkələrin təhsil xərcləri ÜDM-in 7-8 faizini təşkil edir. Belə ki, ABŞ-da bu göstərici 5,4%, Norveçdə təxminən 9%, Finlandiyada 8% təşkil edir. Azərbaycanda bu göstəricin qiyməti 2,5%-dir. Dünya ölkələri ilə müqayisə göstərir ki, Azərbaycan bu göstəricini tədricən artırmalıdır.

Azərbaycanda savadlıq səviyyəsi kifayət qədər yüksəkdir. Qeyd edək ki, savadlılıq dedikdə oxuyub-yazmaq bacarıqları başa düşülür.  Belə ki, statistik məlumatlara əsasən Azərbaycanda savadlılıq səviyyəsi 99.8%-dir. Azərbaycanda savadlıq səviyyəsinin quruluşunda 2014-cü il üçün hər 1000 nəfərə düşən ali savadlıların sayı 126 nəfər, orta ixtisas təhsilli mütəxəssislərin sayı isə 85 nəfər təşkil edir. Bu göstəricilər qabaqcıl dünya ölkələrinin göstəricilərindən təqribən 2 dəfə aşağıdır. Skandinaviya ölkələrində isə ali təhsillilərin sayı çox yüksəkdir, məs., Norveçdə 25 yaşdan yuxarı əhalinin demək olar ki, hamısı ali təhsillidir. Müqayisəli təhlil göstərir ki, Azərbaycanda təhsilin bütün pilləri üzrə kəmiyyət göstəricilərinin artırılması üçün geniş meydan var, lakin bunun həyata keçirilməsi üçün xüsusi proqram işlənib hazırlanmalıdır. Belə ki, dünyada belə bir təcrübə mövcuddur ki, universitetlərdə 2 illik institutlar təşkil olunmaqla tələbə qəbulunu genişləndirmək hesabına potensialları nisbətən aşağı olan abituriyentləri buraya yönəltməklə onlara konkret ixtisaslar öyrədilir. Nəticədə konkret ixtisasa yiyələnmiş, universitetlərdə 2 illik təhsil almış, iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində işləyə bilən və müəyyən mənada ali təhsili olan vətəndaşlarımızın sayını artıra bilərik.

Azərbaycanda orta təhsilin keyfiyyəti məsələlərinə iki baxış bucağından baxılmışdır. Bunlardan biri beynəlxalq yanaşma və ölçmə, digəri isə TQDK-nın nəticələrinə əsaslanır.

  1. Beynəlxalq müqayisə: PİSA2006 və 2009 materialları üzrə

Azərbaycanın 15 yaşlı yeniyetmələri dünya üzrə 65 ölkənin qatıldığı yarışmada beynəlxalq qiymətləndirmə PİSA 2006 və 2009-da [bax http://www.oecd.org/pisa/pisaproducts/39725224.pdf — PİSA 2006 Survey] iştirak etmişlər. Program for İnternational Student Assessment (PİSA) – Məktəblilərin beynəlxalq qiymətləndirmə proqramında Azərbaycan 2 dəfə iştirak etmiş və hər dəfə də bu tədbirə 5000-dən artıq məktəbli qatılmışdır. Qiymətləndirmə 3 istiqamət üzrə aparılmışdır: oxuduğunu anlamaq, riyaziyyat və digər elmlər üzrə. 2006-cı ilin nəticələrinə görə bizim məktəblilər oxuduğunu anlamaq üzrə 600 mümkün baldan 353 bal toplayaraq bu istiqamət üzrə dünyada 54-cü yerə çıxıblar. Riyaziyyat üzrə 476 bal ilə 32-ci yerə, digər elmlər istiqaməti üzrə isə 382 bal ilə 55-ci yerə çıxıblar. Toplam ortalama olaraq isə dünya üzrə 64 ölkə arasında 54-cü yeri tutublar.

PİSA 2009-cu il yarışmasında isə oxuduğunu anlamaqda 362 bal (+9 bal irəliləmə), riyaziyyat üzrə 431 bal (-45 bal geriləmə), digər elmlər istiqaməti üzrə isə 373 bal (-9 bal geriləmə) toplayaraq toplam ortalama 64-cü yeri tutublar. Dünya üzrə qiymətləndirmənin nəticələri onu göstərir ki, 2006-2009-cu illərdə Azərbaycan orta təhsili geriləmişdir.

Təəssüf hissi ilə qeyd etməliyik ki, bundan sonra keçirilən PİSA2012 və 2015-ci il qiymətləndirilmələrində Azərbaycan ölkə olaraq iştirak etməyib.

2. Təhsilin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi: TQDK-nın materialları üzrə  2014/2015-ci il üçün

Azərbaycanda orta təhsilin keyfiyyəti məsələlərinə ikinci baxış TQDK-nın yanaşmasına əsaslanır. TQDK-nın məlumatları əsasında 2014/2015 tədris ilində orta məktəbdə buraxılış imtahanlarının və qəbul imtahanlarının araşdırılması nəticəsində müəyyən olunub ki, abituriyentlərin 64,7% qəbul imtahanlarında 200-dən az bal toplamışlar ki, bu da əslində qeyri-məqbul (“2”) deməkdir.

Hesablamışıq ki, normal paylanma qanununa əsasən bu göstəricinin nəzəri qiyməti 6,68% olmalı idi. (Tələbələrimizə tövsiyə edirik ki, bu %-i özləri müstəqil olaraq hesablasınlar).

Real qiymətin 64.7%-in nəzəri qiymətdən 6.68%-dən təxminən 10 dəfə böyük olması Azərbaycanda orta təhsildə anormal vəziyyətin mövcud olduğunu göstərir.

abituriyentlərin ballarının paylanma histoqramlarında  asimmetriya mövcuddur. Bundan başqa ortastatistik abituriyentə nəzərən zəif nəticə göstərənlər sayca üstünlük təşkil edir. Ali məktəblərə qəbul imtahanlarında iştirak edən abituriyentlərin 43,89%-i 0-100 bal, 20,76%-i 100-200 bal toplamışlar. 200-300 bal arasında abituriyentlərin 13,61%-i, 300-500 arasında 15,73%, 500-700 bal arasında isə abituriyentlərin 6,01%-i nəticə göstərmişlər.  Azərbaycan bölməsindəki abituriyentlərin sayı 84739 nəfər, rus bölməsində isə 7904 nəfər olub. Azərbaycan bölməsi üzrə median 116,92 bal, rus bölməsi üzrə isə 186,43 bal olub.

Öyrənmənin mərhələlərinin Bloom bölgüsünə (bax: Bloom, B.S. (Ed.). Engelhart, M.D., Furst, E.J., Hill, W.H., Krathwohl, D.R. (1956).Taxonomy of Educational Objectives, Handbook I: The Cognitive Domain. New York: David McKay Co Inc.)  əsasən bizim məktəblilərin böyük bir qismi əzbərçilikdən əl çəkə bilmirlər və oxuduqlarını qavramada çətinlik çəkirlər. Buna görə də öyrənmənin 3-cü mərhələsi olan tətbiqdə və daha sonra gələn təhlil mərhələsində acizlik göstərirlər. Bundan sonrakı sintez və qiymətləndirmə mərhələlərinə isə onlardan çoxu heç gedib çata bilmir. Ona görə də məktəbdə öyrənmə yalnız faktları əzbərləməkdən ibarət olmamalıdır. Əzbərçilik əsasında səthi öyrənmədən düşüncə əsasında öyrənməyə keçmək gərəkdir.

Ali təhsilə gələnlərin, demək olar ki, hamısı orta məktəb məzunlarıdır. Ali təhsildə Bolonya prosesinə uyğun qiymətləndirməni nəzərə alsaq, yəni  0-50 bal “F” (qeyri-məqbul) olduğu üçün əslində ideal vəziyyətdə ali məktəbə qəbul balı ümumiyyətlə, 351 baldan aşağı olmamalıdır (700/2+1). Xüsusi istedad tələb edən ixtisasları (ifaçılıq, rəssamlıq, idman növləri və s.) nəzərə almasaq 351 bal qəbulun aşağı həddi kimi təsbit edilməlidir. Xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslar istisna olmaqla Azərbaycanda fəaliyyət göstərən 39 universitetdən yalnız 15-nin orta balı 351-dən böyükdür (bax 2014/2015-ci tədris ili üçün tələbə qəbulu və ümumi təhsil müəssisələri üzrə buraxılış imtahanlarının elmi-statistik təhlili. Abituriyent jurnalı, № 12, Bakı, 2014).

Azərbaycan gəncləri yaxşı şəraitə malik olan məktəblərdə oxuyurlar, yəni təhsilin maddi-texniki bazası sahəsində xeyli işlər görülüb. Biz bu qənaətdəyik ki, məktəblərdə müəllimlərin real əmək haqqı (170-190 Azn) xeyli artırılmalıdır və bu zaman nəzərə almaq lazımdır ki,  Azərbaycan üzrə orta əmək haqqı 455 AzN təşkil edir.

Ali məktəbə qəbul olan tələbə orta məktəbin yetirməsi olduğu üçün onların nisbətən zəif hazırlıqlı qismi burada olan çatışmazlıqları ətalət üzrə müəyyən mənada ali məktəbə daşıyır. Lakin ali məktəb məzunlarının keyfiyyəti ilk növbədə əmək bazarında onlara olan tələblə ölçülür ki, bu sahədə müəyyən fikir yürütmək üçün düşünürük ki, ciddi tədqiqata ehtiyac var.

Bizim fikrimizcə iqtisadiyyatın hansı sahələrinin prioritet olacağından asılı olmayaraq Azərbaycanda orta təhsildəki geriliyi aradan qaldırmaq üçün düşünülmüş, sistemli və davamlı iş aparılmalıdır. Peşə, texniki-peşə və orta ixtisas təhsili isə bazarın bugünkü və perspüktiv tələbləri baxımından tənzimlənməlidir.

Перейти к верхней панели