Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 2.0981, TRY 0.4202, RUB 0.0279, CNY 0.2704, GEL 0.6964, GBP 2.3933, IRR 0.0037, JPY 1.5793, XAU 2282.0545, XAG 29.2292, XPT 1592.3730, XPD 1754.3660
(Azərbaycan) Regional və milli inkişaf:Avrasiya İqtisadi İttifaqının formalaşması kontekstində
Flag_of_the_Eurasian_Economic_Union.svg

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Avrasiya İqtisadi İttifaqı bu 29 may 2014-cü il tarixində imzalanmış sazişlə yaradılan beynəlxalq iqtisadi inteqrasiya təşkilatıdır.Birliyin fəaliyyəti rəsmi olaraq 1 yanvar 2015-ci ildə başlayıb. Onun tərkibinə Rusiya,Qazaxıstan,Belorusiya,Ermənistan və Qırğızıstan daxildir.Bu birlik dünya bazarında ölkələrin rəqabət modernləşdirilməsi, iştirakçı ölkələrin iqtisadiyyatı və qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığın inkişafını gücləndirmək üçün yaradılmışdır.

Həmçinin informasiya əməkdaşlığı və statistika,Gömrük İttifaqının fəaliyyəti,tibbi ləvazimatların və müalicə vasitələrinin dövriyyəsinin nizamlanması,gömrük nizamlanması, xarici ticarət siyasəti,texniki nizamlanma, sanitar, veterinar-sanitar, karantin və fitosanitar tədbirlər, istehlakçıların hüquqlarını müdafiə,makroiqtisadi siyasət,valyuta siyasəti,xidmət ticarəti, idarələr, investisiyaların həyata keçirilməsi,maliyyə bazarlarının nizamlanması,vergilər və ödəmələr,rəqabətin prinsip və qaydaları,təbii monopoliyalar,energetika,nəqliyyat,dövlət (bələdiyyə) satınalmaları,intellektual mülkiyyət, sənaye və aqrar sənaye kompleksi,əmək miqrasiyası İttifaqın əsas prioritet sahələrindəndir.
Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın inteqrasiyası üç ssenari üzrə baş verə bilər.
1)Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğurlu olacağı halda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı.
2)Rusiya,ABŞ,Avropa Birliyi və Çin arasındakı cari “Status-kvo”nun (beynəlxalq hüquqda mövcud olan, yaxud müəyyən momentdə mövcud olmuş faktik və ya hüquqi vəziyyəti ifadə etmək üçün işlədilən termin) qorunub saxlanılması zamanı Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı.
3) Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğursuz olacağı halda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı.
Birinci halda yəni Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğurlu olacağı halda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı necə olacaq?
Əlbəttə ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə sıx əməkdaşlığa girəcəkdir.Sıx əməkdaşlıq dedikdə yəni o təşkilatın üzvü olmaq ya müşahidəçi statusunda ya real statusda orda iştirak etmək və oranın bizə verdiyi geniş imkanlardan istifadə etmək deməkdir.Bütün Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri kimi o cümlədən Azərbaycan.Artıq Qazaxıstan və Qırğızıstan hətta Ermənistan oranın üzvüdür.Amma biz Ermənistanla bahəm oranın üzvü ola bilmərik.Çünkü bizim böyük problemimiz var-Qarabağ problemi.Ermənistan bizim Qarabağımızı qaytarmasa,biz o ittifaqda ola bilmərik.Bizi də ora qəbul etməyə imkan verməyən məhz bu faktordur.Əslində bizə üzv olmaq sərf eləyir.Böyük bazar,rəqabətətablılıq səviyyəsi uyğun gəlir,çoxlu gəlirlər var,Azərbaycan iş adamları orda qazana da bilər,investisiya da qoya bilər,ticarət də edə bilər amma Qarabağ problemi ki, var Ermənistan orda olduğu üçün biz ora girə bilmərik.Uğurlu olduğu halda da biz ora girə bilmərik.Ancaq Qarabağ problemi uğurlu həll olunması təqdirdə biz ora daxil ola bilərik.Hətta bizə ordan indiki gəlirlərimizdən 10 dəfələrlə artıq gəlirlər gəlsə biz ora girmərik.Bizim düşmənimiz olan yerdə biz ola bilmərik!
İkinci halda sadaladığımız dövlətlər arasında cari “status kuo” qorunub saxlanılsa Azərbaycan gərginlik və basqı çərçivəsində yaşayacaqdır.

Əgər hadisələr üçüncü ssenari üzrə cərəyan edərsə yəni Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğursuz olacağı halda Azərbaycan sürətli inkişaf edə bilər. Azərbaycan Avropa iqtisadiyyatına inteqrasiya edəcək, Avropa ilə Azərbaycanın qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığı güclənəcəkdir. Ən əsası isə bu halda Azərbaycan Şərq və Qərb arasında olan bir körpü kimi gözləntiləri çox olacaqdır.Hər iki halda yəni birinci və üçüncü hallarda gözləntilər çox olacaqdır.Lakin üçüncü halda gözlənti daha çox olacaqdır.Çünkü Azərbaycan Cənubi Qafqaz koridorunda iştirak edir və bu koridorda xüsusi ilə Çinin marağı vardır. Əgər TRASEKA proqramı həyata keçirilsə o Azərbaycandan gəlib keçir və Azərbaycandan gəlib yük daşımalarını həyata keçirən Çin öz məsrəflərini 2 dəfə azaldır.Bu Çin üçün xeyirdir.Eyni zamanda Qərb ölkələrinin Çin ilə əməkdaşlığı yənə Azərbaycandan gəlib keçir. Belə olan halda Azərbaycanın dövlət yükdaşımalarından aldığı tranzit pulu indiki Azərbaycanın Ümümi Daxili Məhsulundan çox ola bilər.
Ümumiyyətlə hər hansı bir regionda yerləşən region ölkələri ki var onların regional inkişafı adətən eyniyyət kəsb edir.Yəni onların iqtisasdi davranışı,xarici iqtisadi siyasəti və digər davranışları eyniyyət xarakteri kəsb edir.Ona görə də regional inkişaf üçün ümumi olan nə varsa hər bir ölkəyə də aid olur.Məsələn deyək ki,Trans Xəzər qaz kəməri baş tutarsa bu Azərbaycan üçün də müsbət haldır,Gürcüstan üçün də müsbət haldır,gələcəkdə Mərkəzi Asiya ölkələri üçün də Türkmənistan,Qazaxıstan üçün də müsbət haldır.Çünkü gələcəkdə bu layihəyə qoşulmaq imkanları var.Baş tutmayacağı halda hamı üçün mənfi nəticə kimi bu səciyyələnir.Bütün region ölkələri üçün həmçinin də ayrı-ayrı ölkələr üçün.Çünkü beynəlxalq aləmə bu ölkələrin çıxışı Şərq-Qərb və Cənub-Şimal koridorundan həyata keçirilir.Bunlar hamısı bir birindən asılı olan ölkələrdir.Fərz edək ki,sabah Gürcüstanda hər hansı bir siyasi-hərbi hadisə baş verdi.Bu Azərbaycanın iqtisadi əlaqələrinə bir başa öz mənfi təsirini göstərəcəkdir.Çünkü Azərbaycanın çıxışı Gürcüstan yolu ilə həyata keçirilir.Yaxud fərz edək ki,Azərbaycanda hər hansı bir hadisə baş verdi.Gürcüstanda da böyük gəlir mənbəyi kimi səciyyələnir Azərbaycandan geden yüklər məsələn Azərbaycan nefti,qazı və ondan Gürcüstan bəhrələnir.Ona görə də regiona daxil olan bütün ölkələrin adətən xaric ilə bağlı məsələləri eyniyyət kəsb edir.Amma bir istisna var.Ermənistan.Hər bir məsələ də istisnadır.Nəyə görə?Çünkü o satqın mövqe tutur.Bu ölkə bütün regionda gedən proseslərdən həmçinin Şərq-Qərb,Şimal-Cənub dəhlizində gedən proseslər ki var məsələn gediş-gəliş,investisiya axınları,ticarət axınları,nəqliyyatların hərəkət etməsi və s. bu proseslərin hamısından kənarda qalan bir ölkədir.Satqın bir ölkədir.İzolyasiya olunmuş bir ölkədir.Kənardan idarə olunan bir ölkədir.Özü özünə sahib çıxa bilməyən bir ölkədir.Məsələn Ermənistanın bütün energetika sektoru bu gün Rusiyanın əlindədir.Sahibkarlıq hüququ,mülkiyyət hüququ demək olar ki,Rusiyanın əlinə keçib.Yəni özü söz sahibi deyil.Lakin Gürcüstan nə qədər problemlər yaşasa da Gürcüstan regionda müəyyən məsələlər də öz sözünü deyə bilir və öz qərarını verə bilir.
Bir məsələni də xüsusi diqqətinizə çatdırmaq istərdim.Əgər “status kuo” qorunub saxlanılmadığı halda Rusiyanın mövqeləri güclənəcək və Rusiya bütün ətraflara Cənuba,Şərqə və Qərbə doğru həm hərbi,həm siyasi,həm iqtisadi ideoloji ekspansiya edəcəksə bu nəticə etibarı ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqının uğurlu formalaşmasına gətirib çıxarda bilər.

Belə bir uğurlu inkişafda biz istəsək də istəməsək də Azərbaycana yer göstərəcəklər “buyur gəl”. Azərbaycanda yəqin ki bu yerə getməli ola bilər. Çünkü Rusiya belə olan halda qalib gəlmiş kimi yəni qlobal geosiyasi müstəvidə gedən mübarizədə qalib gəlmiş bir dövlət kimi səciyyələnəcəkdir.Mən düşünürəm ki,Avrasiya İqtisadi İttifaqında Azərbaycanın iştirak edərək gəlirlər əldə etməsi daha çox inandırıcıdır nəinki Avropa İttifaqına inteqrasiyası nəticəsində əldə edilə bilən gözləntilər.Çünkü hər bir ölkənin milli iqtisadiyyatının beynəlxalq rəqabətə tablılığı səviyyəsi var.Azərbaycan iqtisadiyyatı və Qərb ölkələrinin iqtisadiyyatı.Bu gün açıq iqtisadiyyat şəraitində həm pul həm investisiya qarşıdurmasında Azərbaycan əlbəttə ki bu rəqabət mübarizəsində daha çox uduzan ölkə kimi səciyyələnə bilər.Amma Post-sovet məkanına inteqrasiya da Azərbaycanın uduşu daha çox olacaq.Çünkü bu Azərbaycan üçün böyük bir bazardır.Hər hansı halda Azərbaycan çox çevik bir şəkildə çevik xarici iqtisadi siyasətə keçməlidir.Yəni Azərbaycan bu gün dünya oyunlarını müəyyənləşdirən bir ölkə deyil.Ona görə də Azərbaycanın regional və qlobal müstəvidə ortaya çıxacaq hər hansı bir stuasiyaya adaptiv bir mexanizmi hazır olmalıdır və bu adaptiv mexanizmin birinci şərti bizim ölkəmizin apardığı məqsədyönlü siyasətdir.Nədir bu? Tolerrantlıq və multikultiralizm.

Yəni biz bütün dünyada olan rəngarəngliyi qəbul edirik.Bizdə rəngə görə,dilə görə və s. ayrı seçkilik yoxdur!Biz dünyasevərikBiz haqqsevərik! Və bu istiqamətdə də biz öz siyasətimizi qururuq.Biz millətimizin inkişafı üçün iqtisadiyyatımızı inkişaf etdiririk.Kimə sərf edirsə bizimlə əməkdaşlıq etmək-ticarət əməkdaşlığı,investisiya əməkdaşlığı,elmi əməkdaşlıq,mədəni əməkdaşlıq və s. bizim qapılarımız hər zaman açıqdır biz gözləyirik və yaxud da gözləyin gəlirik !

İstifadə olunan mənbə:5-16 Noyabr 2014-cü il Qazaxstanın Alma Ata şəhərində Avrasiya Sosial Elmlər Forumunda i.e.n. dos. Mənsur Bərxudarovun çıxışı.

Tələbə:Aslan Əzimzadə
Elmi rəhbər: i.e.n. dos. Mənsur Bərxudarov

 


Оставьте ответ

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Перейти к верхней панели