Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 1.9570, TRY 0.3012, RUB 0.0259, CNY 0.2452, GEL 0.6321, GBP 2.2216, IRR 0.0040, JPY 1.5094, XAU 2087.5150, XAG 24.9359, XPT 1419.1430, XPD 1856.6040
(Azərbaycan) Yaradıcılığın Üç Mərhələli Modeli.Turan Suleymanov
Среда Апрель 12th, 2017
0
yardiciliq

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Son zamanlarda cəmiyyətimizdə ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri yaradılıq (creativity)  fəaliyyəti  ilə bağlıdır. Bunun da əsas  səbəbi  yaradıcı insanlara  bütün  dövrlərdə böyük  ehtiyacın olmasıdır.Ona  görə ki, yaradıcı  insanlar  həmişə yeniliklər (innovation) gətirir,  zamanın gedişinə  təsir  göstərir , cəmiyyətin inkişafında  mühüm  rol oynayır.  Bu yazımda dar bir çərçivədə olsa da, yaradıcı fəaliyyət  və yeniliklərlə  bağlı bir sıra  fikirlərimi  sizinlə bölüşmək istəyirəm.

İngilis dilindəki “creativity” sözü  dilimizdə yaradıcılıq kimi tərcümə olunur. Yaradıcılıq həm təşkilatı səviyyədə , həm də cəmiyyət səviyyəsində inkişafın əsas amillərdən biri kimi qəbul olunur.  Təsadüfi deyil  ki, dünyanın aparıcı şirkətləri işə qəbul  zamanı fərdlərin qabiliyyətləri və bacarıqları sırasında yaradılıq  fəaliyyətinə  xüsusi önəm verirlər.  Eyni zamanda əksər tanınmış  şirkətlər, təşkilatı səviyyədə yaradıclığı təşviq edir və yaradıcı fikirləri qiymətləndirilər. Hətta bəzi şirkətlər yaradıcılığa özlərinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasının əsas vasitələrindən biri kimi baxırlar.

Yaradıcılıq  istifadəyə yararlı və dəyişik ideya yaratma   qabiliyyəti kimi başa düşülür. Təşkilatı səviyyədə yeniliklərin yaranması prosesinə müxtəlif yanaşmalar və nəzəriyyələr mövcuddur. Belə yanaşmalardan biri də  üç mərhələ modelidir.

Üç mərhələ modelinə görə yaradıcılıq  fəaliyyət üçün ilk növbədə səbəblər olmalıdır. Yaradıcılıq potensialı və yaradıcılıq  mühiti yaradıcı davranışın əsas səbəbləri kimi xarakterizə olunur.  Fövqəladə yaradıcılıq qabiliyyəti ilə fərqlənən insaların xarakteristikalrının  müəyyən qismi əksər insanlarda da mövcudduir. Lakini bu xaraketerisitkalrın çoxluğu insanların yaradıclıq potensialını daha artırır. Bundan başqa, insanların bilik və bacarığı, peşəkarlığı və hər hansı sahə üzrə dərin  məlumatları  onların yaradıcılıq potensialını artıran amillərdən hesab olunur.

Yaradıcılıq potensialının olması özluyundə yaradıcılıq üçün kifayət deyil. Çünki ətraf mühit amillərinin yaradıcılıq potensialının tətbiqində böyük təisiri  mövcuddur. Misal üçün ən önəmli ətraf mühit amillərində biri motivasiyadır. Əgər yaradıcılıq potensialı olan işçinin motivasiyası yoxdursa, onda onun yaradıcı işçi olma ehtimalı çox azdır. Təşkilatlarda olan mükafatlandırma sistemi yaradıcılıq potensialının tətbiqinə təsir göstərən digər önəmli ətraf mühit amildir. Araşdırmalar göstərib ki, Hofstede-in mədəniyyət ölçüsündə individualizm üzrə yüksək rəqəmləri olan ölkələr digərlərindən daha çox yeniliklər tətbiq edirlər.  Digər önəmli ətraf mühit  amili isə, təşkilatın rəhbəri (lideri) və onun təşkilatda yaratdığı təşkilatı mühitdir.

Yuxarıda qeyd olunanlar mövcud  olduğu zaman şirkətlərdə işçilərin yaradıcılıq davaranışı meydan çıxır. Yaradıcılıq  fəaliyyəti     dörd  mərhələdən ibarətdir. Birinic mərhələ  problemin mövcudluğunun dərk  edilməsi  və onun həlli üçün yaradıcı davranışa ehtiyacın məyyən olunmasının vacibliyidir.

Yaradıcı fəaliyyətin  ikinci mərhələsində fərdin şüurunda problemin mümkün həll variantlarlarının məyyən olunması üçün informasiyanın toplnaması prosesi baş verir.

Üçüncü mərhələdə   məlumat və biliklərin əsasında problemin həlli üçün ideyaların yaranması prosesidir.

Yaradıcı  fəaliyyətin  dördüncü mərhələsində ideyaların  qiymətləndirilməsi prosesi baş verir. Bu zaman problemin  həlli üçün ən yaxşı variant qiymətləndirilir və  seçilir.

Yradıcılıq davranışının son məhsulu yaradıclıq nəticəsi adlanır. Yaradıclıq nəticəsi gətirilən yenilik və faydalılığna görə mühakimə oluna bilən ideya və ya problemin həlli yolu kimi tərif oluna bilər. Yaradıcılıq nəticəsinin təkcə yenilik olması kifayət etmir. Bu yenilik həmçinin problemin həllində faydalı olmalıdır.

Son olaraq qeyd etmək istərdim ki, yaradıcı davranışın baş verməsi və onun innovasiyaya çevrilməsi üçün təşkilatı iqlim/mühit  çox onəmli rol oynayır. Səhiyyə sektorunda aparılan araşdırmalar göstərmişdir ki,  sadəcə innovasiyanın güclü şəkildə dəskləndiyi müəssisələrdə əksər hallarda yaradılıq innovasiya ilə nəticləndmişdir.

Turan Suleymanov

Menecment muellimi,

Beynəlxalq İqtisadiyyat Məktəbi

UNEC

Qeyd: Yazıda istifadə olunan məlumatların mənbəyi aşağdakılardır:

Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2017). Organizational behavior. Boston: Pearson.

Robbins, Decenzo &Coulter, (2013). Fundamentals of Management.  Prentice Hall, Inc.

 


Оставьте ответ

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Перейти к верхней панели