Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Bank və Sığorta
Beynəlxalq İqtisadiyyat
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Makroiqtisadi təhlil
Maliyyə bazarları
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Neft
Nəqliyyat
Nəqliyyat
Qender
Sahibkarlıq
Sənaye
Turizm
Vergi və Rüsumlar
Домохозяйства
İqtisadi Təhsil
USD 1.7000, EUR 1.9649, TRY 0.2990, RUB 0.0260, CNY 0.2456, GEL 0.6355, GBP 2.2393, IRR 0.0040, JPY 1.5143, XAU 2077.4085, XAG 24.8617, XPT 1425.0420, XPD 1836.6205
“UNEC Ekspert” jurnalını təqdim edirik
yanvar 14, 2017
0
Screen Shot 2017-01-14 at 6.45.35 PM

İctimaiyyətin çox saylı müraciətini nəzərə alaraq “UNEC Ekspert” jurnalının elektron versiyasını təqdim edirik.

“UNEC Ekspert” jurnalının yeni sayında oxucular dünyada və ölkədə baş verən iqtisadi proseslərə ölkənin aparıcı alimlərinin münasibətini öyrənməklə yanaşı, onların təklifləri ilə də tanış olacaqlar. Məlumat-təhlil tutumu zəngin olan jurnalda iqtisadiyyatın müxtəlif sahələri üzrə ekspert yanaşmaları yer alıb. Beynəlxalq təcrübə geniş təhlil edilib.

Jurnal ildə iki dəfə olmaqla nəfis tərtibatla nəşr olunur.

Jurnalın elektron versiyası ilə “UNEC Ekspert” jurnalı (dekabr, 2016) tanış ola bilərsiniz.

 

Mənbə: http://unec.edu.az/esl-ekspert-jurnali-unec-ekspert-novbeti-sayini-teqdim-edir/

Turan Suleymanov. SOSİAL EVLƏRİN İSVEÇ MODELI
yanvar 14, 2017
0
soc

“Encyclopedia of Housing”in 2012-ci ildəki nəşrinə əsasən   sosial evlər iki qrupa bölunur.  Birinici qrupa daxil olan sosial evlərə birbaşa, ya da dolayı yolla dövlət subsidiyası və ya sosial yardımı alan bütün mənzillər daxildir. Bu yardım və kömək ipoteka kreditinə göstərilən vergu güzəştləri, tikinti şirkətlərinə verilən subsidiya və sair formada göstərilə bilər. Bu tərifə əsasən nə zaman özəl mənzillər sosial subsidiya alırsa, o zaman onlar sosial evlər kateqoriyasına daxil olunur.  İkinci qrupa daxil olan sosial evlər isə əsasən ənənəvi ictimai evlərə şamil edilir kı, onların maliyələşməsi  dövlət və sosial kirayə komunal mənzil təşkilatları tərəfindən həyata keçirilir. Buraya eyni zamanda dövlət tərəfindən dəstəklənən və qeyri-kommersiya xaraklerli mənzillər, mənfəət məqsədi ilə tikilməyəyn evlər və sair daxildir.

Sosial evlər  sosial həmrəyliyin gücləndirilməsində önəmli rol oynamaqla yanaşı  insanların universal hüqüqi kimi dünyanın 100-dən çox konstitusiyasına daxil olmuşdur. Avropa Birliyində (AB) insanlara mənzil yardımı məsələsi Lissabon Samitindən sonra hüqüqi qüvvəyə minmiş və  AB siyasəti səviyyəsində müzakirəyə çıxarılmışdır.

Avropa  Birliyində sosial evlər əsaəsn 3 ümümi kriteriya əsasında məyyən olunur. Birinci kriteriya misiyadır.  Sosial evlərin misiyası ümümi maraqa xidmət göstərməkdən ibarət olmasıdır.  İkinci kriteriya   sosial evlərin məqsədidir.  Sosial evlərin  məqsədi  münasib qiymətli evlərə təklifin artması ilə əlaqədar belə  evlərin tikilməsi, idarə olunması və alınmasının təşkilidir.  Üçüncü kriteriya isə  hədəf qrupudur. Hədəf qrupu insanların sosial iqtisadi statusuna  görə müəyyən olunur.

Avropa Birliyi ölkələri arasında sosial evlərlə bağılı dövlət siyasətinə əsasən iki fərqli yanaşma mövcuddur. Bunlara “qeyri realist” (unrealistic) və “ünvanlı” (targeted ) yanaşmalar daxildir. Sosial evlərin tətbiq olunduğu AB-nin əksər ölkləri ünvanlı siyasət tətbiq edir. Bunlara Birləşmiş Krallıq, Avstriya və bir çox digər Avropa ölkələri daxildir. Qeyri realist yanaşma sadəcə İsveç, Danimarka və Nederland Krallığı tərəfindən  təbiq olunur. Qeyri realist yanaşma tətbiq edən hər üç dövlətdə sosial evlərin ümümu evlərdə çəkisi 19%-dən çoxdur.

Yaxşı keyfiyyətli və münasib qiymətli mənzillə təmin olunmaq AB- nin üzv ölkələri tərəfindən insanların əsas hüqüq və ehtiyacını ödəyən bir hal  kimi qəbul olunmuşdur. Lakin buna baxmayaraq, hal-hazırda Avropa Birliyində 3 milyona yaxın insanın münasib evlə təmin olunmasında problem yaşanır. Bu da əsasən Avropa  Birliyinə   üzv ölkələrin bu sahədə tətbiq etdikləri proqram və siyasətin fərqliliyi ilə əlaqələndirilir.

AB-nin qanunvericiliyi birliyə üzv olan ölkələrin sosial mənzillə bağlı hüquqi bazasına böyük təsir etmişdir. Lakin buna baxmayaraq, sosial evlərin birlik üzvləri tərəfindən tam qəbul olunan tərifi yoxdur. Misal üçün sosial evlər Avstriyada “limitli mənfəət evləri” (Limited-Profit Housing), Danimarkada “ümumi evlər” (Common Housing) , İsveçdə isə “komunnal mənzillər” (Public Utility Housing) kimi adlanir.

Dünyanın və AB-nin sosial evlər   təcrübəsinə və  onların  ümumi sayına görə öndə olan ölkələrindən biri də İsveçdir. 9.5 milyona əhalisi olan İsveçin təxminən 3 milyon vətəndaşı kirayə evlərdə yaşayırlar. Kirayədə yaşayan İsveçlilərin təxminən yarısı komunal mənzillərdə yaşayırlar (SABO, 2016).

1930-cu illərdə isveçlilərin əksəriyyəti çox sakinli və yaxşı səraiti olmayan evlərdə yaşayırdılar. İkinci dünya muharibəsindən sonra İsveç dövləti bu məsələnin həll olunması və vətəndaşların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə yerli idarəetmə qurumlarının tabeliyində məhdud məsuliyyətli şirkətlər tərəfindən sosial evlərin  tikintisinə başladı. Beləliklə də İsveç sosial mənzil konsepti yarandı. Hal-hazırda hər 7 isveçlidən biri sosial evdə yaşayır və sosial evlər İsveçdə yaşayış mənzillərinin 20%-ni təşkil edir. Sosial evlərdə yaradılan şərait və qiymətlərin münasibliyi isveçlilər arasında sosial evlərin populayrlığını saxlamaqdadır.

Bir sıra AB ölklərindən fərqli olaraq isveçlilər “sosial ev” sözündən istifadə etmirlər. Sosial ev sektoru isveç dilində “allmännyttig” adlanır. Bu sözun hərfi mənası “hər kəsin xeyri üçün” və “komunnal mənzillər”  kimi başa düşülür. Beynılxalq kontektsə “ictimai ev” kimi tərcümə olunur.  İsveçdə  “sosial ev” sektoru hər regiononda fəaliyyət göstərən kirayəşin şirkətlərdən ibarətdir. Bu şirkətlər məhdud məsuliyyətli səhmdar cəmiyyətlər kimi fəaliyyət göstərirlər və səhmlərini əksəriyyəti yerli idarəetmə orqanlarına məxsus olur. Onlar yerli idarəetmə orqanlarına  məxsus olmalarına baxmayaraq biznes prinsipləri əsasında fəaliyyət göstəririlər. Sosial evlərin tikintisində və idarə olunmasında  fəaliyyət göstərn şirkətlərin üzv olduğu təşkilatlardan  biri də SABO-dur. SABO-nun hal-hazırda 300 üzvi var və onlar 802000 mənzil idarə edirlər.

İsveç sosial evləri cəmiyyətin bütün təbəqələrinin qeydiyyata alınması  üçün  açıqdır. İsveç sosial evlərini təmin edən yerli idarəetmə qurumlarına məxsus olan şirkətlərin əsas misiyası bütün vətəndaşlara  münasib qiymətli və yaxşı şəraitli evlər  təklif etməkdən ibarətdir. Bu mənzillərdə  qeydiyyatdan keçmək üçün heç kəsə məhdudiyyət qoyulmur.  Lakin aparılan araşdırmalara görə, bu evlərdə əhalinin daha az təminatlı qismi, yaşlılar, yalnız ailə başçıları və imiqrantlar daha çox qalır. Belə evlərdə yaşayanların  əksərriyətinin  gəliri orta əmək haqqından azdır. Sosial evlərdə yaşamaq istəyən sakinlər müvafiq qurumlada qeydiyyatdan keçir və öz növbəsini gözləyirlər. Böyük şəhərlərdə bu növbə bir neçə il çəkə bilir. Dövlət tərəfindən icarəyə verilən sosial evlərin satışına icazə verilmir.  Müəyyən qisim az tıminatlı vətəndaşlara bu sosial evlərdə yaşayan zaman xüsüsi müavinətlər verilir. 2008-cu illərdə  İsveçdə kirayə verilən  sosial mənzillərdə yaşayan ailələrdən sadəcə 4% mənzil muavinəti alınmışdır.

Uzün müddət sosial evləri tikən məhdud məsuliyyətli komunal şirkətlətə İsveç dövləti tətərifndən subsidiya verilmişdir. Bu subsidiyaların həcmi 2008-2009-cu illərdə 173 milyon avro olmuşdur. Lakin, son illərdə İsveç sosial mənzil sistemi AB tərəfindən bir sıra dəyişikliklərə məruz qalmışıdır. Misal üçün 2002 və 2005-ci illər Avropa Əmlak Federasiyası (European Property Federation) İsveçdə sosial mənzilləri tikən şirkətlərə dövlət yardımının verilməsi ilə əlaqədar öz etirazını bildirmişdir. Bu etirazın əsas səbəbi kimi, İsveç sosial evlərinin sadəcə az təminatlı ailələr deyil, hər kəs üçün açıq olması ilə əsaslandırılırdı. Belə ki onların fikirlərinə görə , bələdiyyə mənzil şirkətlərinin  dövlətdən aldıqları subsisidyalar əsasən digər özəl mənzil tikinti şirkətləri ilə haqsız rəqabət aparmasına yol açırdı. Buna görə də 2007-ci ildə İsveç dövləti ölkənin mənzil bazarını liberallaşdırmağa başladı. Nəticə etibarı ilə İsveç “qeyri real model”ini AB-nin rəqabəti siyaəstinə uyğunlaşdırmaq üçün sosial mənzil şirkətlərinə dövlət tərəfindən kompensasiyasını  dayandrdı. Hal-hazırda sosial mənzillərin tikintisi və idarə olunması bu sahədə məşğul olan şirkətlərin gılirləri hesablna həyata keçirilir. Əsas gəlir mənbəyi sakinlərdən yığlan kirayə haqqları təşkil edir.

Hal-hazırda  İsveç  sosial ev konsepsiyası yeni bir mərhələyə  qədəm qoymuşdur.  Bir sıra sosial evlərin  yenilənməyə və texniki təminatının yaxşılaşdırılmasına ehtiyac var. Xüsusən  “The Million Homes” proqramı çərçivəsində tikilən evlərdə bu məsələ özunu qabarıq göstərməkdədir. Bu baxımdan ən önəmli məsələrdən biri mənzillərin  enerji qənaətli sistemə keçirilməsi üçün böyük investisyanın tələb olunmasıdır. Eyni zamanda son illər miqrasiya axını ilə əlaqədar olaraq tələbin artması nəticəsində sosial ev bazarında qitlıq yaranmışıdır. Hazırda tikinti xərclərinin artması və subsidiyaların dayanması hesabına  sadə insanlara daha əlverişli qiymətə sosial evlərin verilməsində də problemlər yaşanmaqdadır.

Digər bir məsəslə isə ondan ibarətdir ki, qanunverilikdə dəyişikliklərin edilməsi sosial ev tikən şirkətlərin  sosial məsuliyyətini   işgüzar yanaşma ilə kombinasiya etməsinə vadar edir.

İsveçin sosial ev sektorunun və bu sahədə fəaliyyət göstərən şirkətlərin son zamanlarda üzləşdiyi problemlərə baxmayaraq, sosial evlər İsveç cəmiyyətində az təminatlı ailələrin və şəxslərin evlə təmin olunmasında çox böyük  rola malikdir.  Buradakı  sosial evlər modeli – müvafiq qiymətə daha gözəl şəraitli evlərin təklif edilməsi   bir sıra AB ölkələrindən xüsüsən seçilir. Eyni zamanda yerli idarəetmə qurumlarına məxsus olduqlarına baxmayaraq həmin sektordakı şirkətlər  biznes psinsipləri əsasında işləyərək dövlətdən subsidiya almayaraq öz xərclərini ödəyirlər.

Qeyd: Bu məqalədəki istinad olunan rəqəmlər və məlumatların bir qismi Avropa Birliyinin və İsveçin SABO və Allmännyttig təşkilatlarından əldə götürülmuşdur.

 

Turan Suleymanov (Turan Suleymanoglu)

Professor of Management

The International School of Economics

UNEC

Əhliman Abbasov. Xoşbəxtlik indeksi və dünyadakı vəziyyət
oktyabr 12, 2016
1
20121223000360_0

Təxminən ötən əsrin 70-ci illərindən etibarən xoşbəxtlik mövzusu iqtisad elminin yeni və maraq doğuran araşdırma obyektlərindən biri olmuşdur. Bu istiqamətin tədqiqi ilk olaraq amerikan iqtisadçısı Riçard İsterlinin adı ilə bağlıdır. Məhz onun 1974-cü ildə iqtisadi inkişaf və xoşbəxtlik arasındakı əlaqəni araşdıran məqaləsi müasir xoşbəxtlik iqtisadiyyatının başlanğıcı hesab olunur. Eyni zamanda, İsterlinin bu araşdırmasında gəldiyi nəticə, sonralar “İsterlin paradoksu” adlanan fenomen bu istiqamətin sonrakı inkişafına və tədqiqat predmetinə ciddi təsir göstərmişdir. Sonralar aparılan araşdırmaların əksəriyyətində bir qayda olaraq bu məqalənin əldə etdiyi nəticə müxtəlif aspektlərdən izah edilməyə çalışılmışdır. İlk öncə qeyd edək ki, xoşbəxtliyin bir anlayış kimi iqtisad elminin tədqiqat hədəfinə çevrilməsi, iqtisadi göstərici kimi ölçülməsi müxtəlif dövrlərdə cəmiyyətin və insanların rifahının daha dolğun kriteriyasının müəyyən edilməsi ətrafında olan müzakirələrdən ortaya çıxmışdır. İnsanların rifahının ölçülməsində, müqayisə edilməsində mərkəzi rol alan Ümum Daxili Məhsul ölçüsünün qeyri-təkmilliyi və natamamlığı bir çox iqtisadçıların və ictimai xadimlərin uzun dövrlər müdafiə etdiyi fikir olmuşdur. Robert Kennedi bu barədə məşhur çıxışında deyirdi: “… bir sözlə, ÜDM həyatı dəyərli edən nəsnələrdən başqa hər şeyi ölçür”. Bu ilin Davos forumunda Nobel mükafatlı iqtisadçı Cozef Stiqlitz də ÜDM-in fərdlərin rifahını ölçmək üçün uyğun ölçü olmadığını qeyd etdi. Doğrudur, xoşbəxtliyin bir iqtisadi və sosial göstərici kimi ölçülməsi üsulu, özündə ifadə etdiyi informasiya bunu ÜDM meyarının birbaşa alternativi etmir. Çünki xoşbəxtliyin ölçülməsi ÜDM və buna bənzər digər ölçülərdən fərqli olaraq obyektiv yox məhz subyektiv qaydada, yəni müəyyən olunmuş sayda respondentlərin subyektiv cavabları əsasında həyata keçirilir. Bunun üçün də xoşbəxtlik iqtisadiyyatında çox zaman “xoşbəxtlik” ifadəsinin əvəzində “subyektiv xoşbəxtlik” terminindən istifadə olunur. Ancaq geniş və əhatəli məlumatlar əsasında hazırlanan dolğun “subyektiv xoşbəxtlik” ölçüsü gəlir bərabərsizliyi, inflyasiya, işsizlik kimi iqtisadi faktorların, ekoloji çirklənmə və iqlim dəyişikliyinin, idarəçiliyin və institusional şərtlərin insanların gündəlik və uzunmüddətli rifah səviyyəsinə təsirlərinin empirik araşdırmasında önəmli rol oynaya bilər. Bu araşdırmaların nəticələri də cəmiyyətin rifahının yüksəldilməsində məsul olan iqtisadi və siyasi idarəçilər üçün iqtisadi və siyasi addımların qiymətləndirilməsində önəmli vasitə ola bilər.

“İsterlin paradoksu” və xoşbəxtliyə təsir göstərən amillər

İsterlin paradoksu gəlir və xoşbəxtlik göstəricisinin artımı arasındakı əlaqəni, əslində əlaqəsizliyi ifadə edən konseptdir. Riçard İsterlin 1974-cü ildəki məqaləsində ABŞ nümunəsini araşdıraraq, adambaşına düşən ÜDM artımının ölkənin ümumi xoşbəxtlik səviyyəsinin artımına təsir göstərmədiyini təqdim etmişdir. Əslində, həm İsterlinin həmin araşdırmasında, həm də digər başqa işlərdə gəlir artımının xoşbəxtlik səviyyəsinə pozitiv təsiri fərdi səviyyədə aşkarlanmışdır. İsterlinin ABŞ üzrə aparılan həmin araşdırmasında zənginlərində kasıblara nisbətən daha yüksək subyektiv xoşbəxtlik göstəricisi qeyd alındığını təqdim edir. Lakin, müəllif həm də göstərir ki, 1946-1970-ci illər arasında ABŞ-da adam başına düşən gəlirin iki dəfə artmasına baxmayaraq, ölkə üzrə orta xoşbəxtlik göstəricisi eyni səviyyədə qalmışdır. Sonralar bu paradoksal nəticə digər ölkələr üzərində aparılan tədqiqalarda da qarşıya çıxmışdır. Riçard Layard, Blançflauer, Osvald kimi tədqiqatçılar tərəfindən Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya kimi ölkələrin nümunəsində də adambaşına düşən gəlir artımının ümumi xoşbəxtlik göstəricisinin səviyyəsinə təsir göstərmədiyi müəyyən edilmişdir. Riçard İsterlin özünün 1995-ci ildəki məqaləsində isə Yaponiyada 1958-ci ildən 1991-ci ilə qədər adambaşına düşən ÜDM-in beş dəfə artmasına baxmayaraq, ölkə üzrə ümumi xoşbəxtlik səviyyəsinin dəyişmədiyini təqdim edir.

Qeyd etdiyimiz kimi, ilk olaraq Riçard İsterlinin təsbit etdiyi, onun adı ilə bağlı olan bu paradoks xoşbəxtlik iqtisadiyyatının sonrakı inkişaf istiqamətinə ciddi təsir göstərmişdir. Bir çox tədqiqatçılar subyektiv xoşbəxtlik ölçüsünə təsir göstərən digər meyarları da müəyyən edərək, həmin meyarlar üzərindən bu ziddiyəti əsaslandırmağa çalışmışlar. Bir qrup araşdırmaçılar isə iddia edirlər ki, adam başına düşən gəlir artımı subyektiv xoşbəxtlik göstəricisinin artımına təsir göstərir; lakin, müəyyən gəlir səviyyəsindən sonra bu təsir ya aradan qalxır, ya da azalır. Məsələn, İnqlehart 2000-ci ildəki yazısında10,000 dollar səviyyəsinə qədər olan gəlir artımının xoşbəxtliyin artımına pozitiv təsir göstərdiyini qeyd edir. Bu həddən sonrakı gəlir artımı ilə xoşbəxtlik səviyyəsi arasında isə çox zəif əlaqə olduğunu göstərir. Bu yanaşmanın müdafiəçiləri hesab edirlər ki, ÜDM-in artımı da müəyyən kritik həddən sonra ölkələrin ümumi xoşbəxtlik səviyyəsinə təsir göstərmir. Bu istiqamətin ən məşhur təmsilçilərindən biri də iqtisad üzrə sonuncu Nobel mükafatı laureatı Anqus Ditondur. Diton və Kahneman ortaq araşdırmalarının nəticəsində kritik hədd kimi 75000 dolları hesab edirlər. Müəlliflər bu miqdardan yuxarı illik gəlirin xoşbəxtlik səviyyəsinin müəyyənləşməsində əhəmiyyət daşımadığını qeyd edirlər. Diton və Kahneman həm də qeyd edirlər ki, 75000 dollar illik gəlirdən aşağı qazanan insanların həyatlarında ailə, sağlamlıq, iş sahəsindəki çətinliklər onların xoşbəxtlik səviyyələrinə illik 75000 dollardan çox qazananlara nəzərən daha ağır təsir göstərir.

İsterlin paradoksunu əsaslandırmaq üçün irəli sürülən arqumentlərdən biri də subyektiv xoşbəxtlik səviyyəsinin mütləq gəlirlərlə yanaşı nisbi gəlirlərdən də təsirlənməsidir. İsterlinin özü də 1974-cü ildəki məqaləsində xoşbəxtlik səviyyəsinin nisbi istehlak səviyyəsindən təsirləndiyini qeyd edir. Yəni, fərdin istehlakının həcminin ətrafdakıların istehlakının həcminə olan nisbəti onun subyektiv xoşbəxtlik səviyyəsinə təsir göstərə bilər. Bu baxımdan, İsterlin qeyd edir ki, hər kəsin gəlirlərinin artması nisbi gəlirləri yaxud da nisbi istehlakı sabit saxladığından ümumi xoşbəxtlik səviyyəsinin də dəyişməz qalması mümkündür.

Bu tezisə müəyyən qədər yaxın araşdırma istiqamətlərindən biri də gəlir bərabərsizliyinin xoşbəxtlik səviyyəsinə olan təsirləridir. Bir qrup müəlliflər ABŞ nümunəsində intihar hadisələrini xoşbəxtlik səviyyəsinin müəyyənedicisi kimi götürərək apardıqları tədqiqatda gəlir bərabərsizliyi ilə intihar halları arasında sıx bağlılıq aşkarlamışlar. Oxşar istiqamətli digər araşdırmalarda gəlir bərabərsizliyinin xoşbəxtlik səviyyəsinə olan təsirləri barədə fərqli nəticələr ortaya çıxmışdır. Alesina, Di Tella və MakKullox apardıqları araşdırmada Avropa üçün gəlir bərabərsizliyinin xoşbəxtlik səviyyəsinə neqativ təsirini aşkarlamışlar, lakin eyni nəticə ABŞ üçün əldə olunmayıb. Müəlliflər qeyd edir ki, Avropadakı insanlar cəmiyyətdəki bərabərliyi amerikalılarla müqayisədə daha üstün tuturlar. Bu istiqamətdə Qrehem və Felton 2005-də Latın Amerikası ölkələri nümunəsində apardıqları tədqiqatda isə cəmiyyətdəki gəlir bərabərsizliyinin kasıb təbəqənin xoşbəxtlik səviyyəsinə neqativ, zənginlərin xoşbəxtlik səviyyəsinə isə pozitiv təsirini müəyyən ediblər. Qrehem və Feltonun araşdırmasında gəlir bərabərsizliyi ilə yanaşı, irqi, gender və başqa bu kimi bərabərsizliklərin də xoşbəxtlik səviyyəsinə neqativ təsiri qeyd olunur. Qeyd edək ki, yuxarıda sadalanan iqtisadi faktorlardan əlavə olaraq, qeyri-iqtisadi faktorların da xoşbəxtlik səviyyəsinə təsiri barədə geniş araşdırmalar aparılmışdır. Frey və Ştutzer kimi bir çox müəlliflər ölkələr üzrə demokratiyanın, siyasi, iqtisadi və fərdi azadlıqların genişliyinin, ictimai institutların şəffaflıq səviyyəsinin də subyektiv xoşbəxtlik göstəricisi ilə pozitiv əlaqəsini göstərmişdir.

Xoşbəxtlik iqtisadiyyatı istiqamətindəki araşdırmalardan bəziləri isə inflyasiya və işsizlik göstəricilərinin xoşbəxtlik səviyyəsini olan təsirlərini öyrənir. Aydındır ki, hər iki iqtisadi fenomen ümumi xoşbəxtlik səviyyəsinə neqativ təsir göstərir. Ancaq aparılan tədqiqatlar göstərir ki, işsizlik səviyyəsinin inflyasiya göstəriciləri ilə müqayisədə xoşbəxtlik səviyyəsinə neqativ təsiri daha güclüdür. DiTella, MakKullox və Osvald apardıqları araşdırmada göstərirlər ki, işsizlik səviyyəsinin 1 faizlik artımı inflyasiya səviyyəsinin 1 faizlik artımı ilə müqayisədə xoşbəxtlik səviyyəsini 1,66 dəfə daha çox azaldır. Volfers də 16 Avropa ölkəsi üzrə 500,000 insanın sorğusundan əldə olunan məlumata əsaslanan tədqiqatında inflyasiya və işsizliyin umumi xoşbəxtlik səviyyəsini azaldtığını qeyd edir. Lakin, öncəki nəticədən fərqli olaraq Volfers hesab edir ki, 1 faiz işsizlik səviyyəsi xoşbəxtlik səviyyəsini 1 faiz inflyasiya səviyyəsindən 5 dəfə daha çox azaldır. Xoşbəxtlik iqtisadiyyatında bu istiqamətdəki əldə olunan araşdırma nəticələri iqtisadi siyasəti müəyyən edənlər üçün inflyasiya-işsizlik dilemmasında qərar qəbulu üçün köməkçi vasitə ola bilər.

Qlobal xoşbəxtlik hesabatı

Qlobal xoşbəxtlik hesabatlarında ölkələrin sıralamasını nəzərdən keçirsək, xoşbəxtlik səviyyəsinə təsir göstərmək imkanı olan amillərin təsirlərini daha aydın şəkildə sezmək mümkündür. Bu hesabatlardan daha dolğunu 2012-ci ildən etibarən BMT-nin dəstəklədiyi “Sustainable Develoment Solutions Network” tərəfindən “Gallup World Poll” sorğu mərkəzinin topladığı məlumatlar əsasında hazırlanan dünya xoşbəxtlik hesabatıdır. 2015-ci ildə açıqlanan son hesabatdakı xoşbəxtlik səviyyəsi sıralamasında ilk onluğu İsveçrə, İslandiya, Danimarka, Norveç, Kanada, Finlandiya, Hollandiya, İsveç, Yeni Zenlandiya və Avstraliya təşkil edir.

İsveçrə uzun ömürlülük səviyyəsinə, yüksək gəlirlərə və yüksək insan inkişafı amilinə görə sıralamada ilk sırada dayanır. İsveçrənin, eyni zamanda, birbaşa demokratiyanın tətbiqinin ən yaxşı nümunələrindən biri olması da burada təsiredici amillərdən biridir. İslandiya isə çox yüksək məşğulluq və 100 faiz savadlılıq səviyyəsi ilə bu sıralamda ikincidir. İslandiya həm də gender bərabərliyinin uğurla həyata keçirildiyi modellərdən biridir. Siyahıda üçüncü sırada olan Danimarka da gender bərabərliyi, işçi haqqları, vətəndaşlar üçün pulsuz səhiyyə və təhsil kimi faktorların təsiri ilə yüksək xoşbəxtlik indeksinə malikdir. Norveç isə özünün yüksək məşğulluq, əmək haqqı, mənzil sahibi olma, ətraf mühit şəraiti, səhiyyə və təhlükəsizlik göstəricilərinə görə bu sırada dördüncüdür. İlk beşlikdəki ölkələrdən biri olan Kanada isə dünyanın ən azad ölkəsi hesab olunur. Qeyd olunur ki, bu ölkədə əhalinin 70 faizdən artığı mənzil və avtomobil sahibidir. Pulsuz səhiyyə, yüksək sağlamlıq səviyyəsi, sosial müdafiə, gender və yaş bərabərliyi amilləri də Kanadanın yüksək xoşbəxtlik indeksinin səbəbləridir.

screen-shot-2016-10-12-at-18-45-24

screen-shot-2016-10-12-at-18-45-46

Sıralamada son 20-likdə isə müharibə və terrordan əziyyət çəkən Suriya və Əfqanıstanla yanaşı Afrikanın Saxara və Sub-Saxara bölgəsindəki ölkələr yer alır. Nikaraqua və Zimbabve 2012 və 2014-cü illər arasında xoşbəxtlik səviyyəsində ən yüksək artım müşahidə olunan ölkələrdir. Xoşbəxtlik indeksində ən böyük geriləmə isə iqtisadi böhranın gətirdiyi səbəblərdən Yunanıstanda qeydə alınmışdır. Ən böyük geriləmənin baş verdiyi digər ölkələr isə Misir, İtaliya və Səudiyyə Ərəbistanıdır.

Qeyd olunduğu kimi, maliyyə böhranın doğurduğu makroiqtisadi amillərin təsirilə Yunanıstan, İspaniya, İtaliya böhran öncəki dövrlə müqayisədə xoşbəxtlik indeksində ən çox geriləmə müşahidə olunan 10 ölkədən 3-üdür. Lakin, maraqlıdır ki, maliyyə böhranından ən ciddi zərbə alan ölkələrdən olan İrlandiya və İslandiyada isə xoşbəxtlik indeksinin səviyyəsində cüzi eniş baş vermişdir. Məhz, sosial və institutsional faktorlar bu ölkələrdə iqtisadi böhranın xoşbəxtlik indeksinə olan neqativ təsirini əhəmiyyətli dərəcədə önləmişdir. Digər tərəfdən, soyuq iqlimli ölkələrin bir qayda olaraq daha yüksək xoşbəxtlik səviyyəsinə malik olması faktı da maraqlı və araşdırmaya açıq mövzulardan biridir.

Əhliman Abbasov, UNEC, Beynəlxalq İqtisadiyyat kafedrası

 

 

(English) EU Competition Policy . Turan Suleymanov
competition

Sorry, this entry is only available in Amerika Ingiliscəsi. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

EU Competition Policy

The EU competition policy strongly affects EU citizens. Through the competition policy, the EU gets the power to rule on state aids, takeovers, cartels and etc.  Some scholars describe EU’s position in the competition policy as a body that:

  • Makes sure companies play fair;
  • Examines mergers;
  • Opens up markets to competition;
  • Monitors State aid;
  • And carries out international cooperation. [1]

In competition policy, European Union’s concern is to set the standards of conduct rather than gaining tangible goals. The EU competition policy has its origin from the Treaty of Rome in 1957, when the EU was given power to prevent and review activities believed to stop the competition between companies. In 1990s EU has become more active with the number of prosecutions on the breaches of the competition laws.  In 2004, EU was criticized for it unaccountability in the pursuit of breaches of competition law and so finally brought reform on its power.

European competition policy consists of five components that each relies on specific legal powers:

  • “A prohibition on agreements between firms that limit competition (Art. 81 TEC; ex Art. 85 EEC);
  • A prohibition on the abuse of a dominant position by one or more large firms (Art. 82, TEC; ex Art. 86 EEC);
  • The control of mergers which create a dominant position (Regulation No. 4064/89);
  • The control of aid given by a member states to a firm or category of firms (Arts. 87 and 88 TEC; ex Arts. 92 and 93 EEC); and
  • The liberalization of measures by member states to favour domestic utilities, and infrastructure industries (Art. 31 and 86 TEC; ex Arts. 37 and EEC.)”[2]

The Commission has power to investigate the breaches of competition law and intervention where it is needed. Directorate – General for Competition of the Commission runs the competition policy along with European Court of Justice. For example, if there is an abuse of market position by any dominant company or an agreement that fix market share or limit any kind of development, in this case, the Commission starts investigation.  Additionally, it should also be mentioned that the Commission has power for the intervention against the governments that attempt to support uncompetitive companies with the state-aids. If the Commission and The European Court of Justice detain breaches of competition law, then they prosecute companies that fail to reach the standard. It covers court cases as well as active investigations. The EU’s main sanction is to impose a fine on a company that does not comply.  One of the biggest fines for the breaches of competition law was imposed on Microsoft in 2001. It was claimed that Microsoft unfairly dominated the market. [3]

To conclude, competition policy has a special place in the matrix of the European policy, because it is motor of the EU’s essential mobilization principle. However, it is also one of the policy areas that still face radical challenges in respect of doctrine, administration and competitiveness. [4]

Turan Suleymanov (Turan Suleymanoglu)

Professor of Management

The International School of Economics

UNEC

“UNEC ekspert” jurnalının ilk sayı işıq üzü görüb
may 7, 2016
0
UNEC Ekspert JurnalıUNEC Ekspert Jurnalı

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) təsis etdiyi “UNEC Ekspert” jurnalının ilk buraxılışı oxucularına təqdim edilib. Azərbaycanın post-neft iqtisadiyyatının formalaşdırılması istiqamətində qarşıya qoyulan tapşırıqlar birmənalı olaraq, ölkə iqtisadçıları qarşısında ciddi vəzifələr qoyur. Bu məsələni nəzərə alaraq təsis edilən “UNEC Ekspert” jurnalının missiyası iqtisadçi alimlərin və ekspertlərin ən aktual iqtisadi məsələlərə dair fikirləri dərc edərək geniş ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmaqdır.

Nəfis tərtibatda işıq üzü görən və eksklüziv məqalələrlə zənginləşdirilən  jurnalda dünyada və ölkədə baş verən aktual iqtisadi proseslərin ekspert icmalları yer alıb. “UNEC Ekspert” jurnalının oxucuları iqtisadiyyatın və biznesin aktual məsələlərinə dair ölkənin aparıcı iqtisadçı alimlərinin münasibətini öyrənəcək, irəli sürülən təkliflərlə yaxından tanış olacaqlar.

Unikal intellektual meydana çevrilməyi hədəfləyən jurnalın hər sayı UNEC-in “Diskurs.az” virtual iqtisadi forumunda ictimaiyyətin müzakirəsinə çıxarılacaq.

(English) Turan Suleymanov. EU Biotech Policy and Trade
flag_black.eps

Sorry, this entry is only available in Amerika Ingiliscəsi. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

One of the most complex and controversial issues that the EU is facing today is the regulation of the genetically modified (GM) foods and corps. European Biotech policy is also one of the policy areas that strongly challenge EU’s trade policy on agricultural goods and is the source of many WTO disputes. There are currently three main challenges of the modern agricultural biotechnology that the EU and its institutions are presented. The first, the issue itself is very mutli-sectoral which cuts across multiple issue areas.  Second, the issue is so multi-level that involves the national, supranational and global levels of governance. Last but not least, the issue is concerned with risk regulation and legitimacy which involves the scientific and ethical challenges to the EU. [1]

There was nothing mentioned about a policy for biotechnology and any closely related areas of the food safety in The Treaty of Rome in 1957.  However, in the recent decades, there were de facto policies that developed by the EU on relative areas such as agriculture, food safety and others which eventually spilled over the regulation of the content and labelling of GM foods and crops. In the 1980s, with development of genetic engineering and the willingness of the regulation of biotechnology by member states drew the Commission’s attention to be more active in the regulation of biotechnology within a Community framework. In 1983, EU Framework R&D Programme extended over Biotechnology as well.  In order to determine a new regulatory approach, the Commission created the Biotechnology Steering Committee (1984) and the Biotechnology Regulation Inter-service Committee (1985). In 1988 twin directives on Contained Use and Deliberate Release of GMOs was proposed by the Commission and in 1990 the Council adapted Directives (90/219 and 90/220). [2]

One of the most important regulations in the direction to regulate the GM foods and crops came by so-called the Novel Foods Regulations in 1997. In the regulation, “novel foods” have been defined as kind of foods or ingredients that had “not hitherto been used for human consumption to a significant degree within the Community.” The authorization procedure for the novel foods was also created by the regulation. In order to market novel foods in a member state, any given novel foods trader was required to submit application in that member state before to place their novel foods.

Some considerable important events have occurred and those events strongly challenged Commission’s way of handling GM foods and crops regulation. Therefore, since 2000 the Commission decided to resume its biotech policy and carry out couple of reform on the EU Biotech Policy. Some of the key events that should be specially mentioned are the White Paper on Food Safety (2000), White Paper on the Precautionary Principle (2000), adaptation of Cartagena Protocol on Biosafety (2000), establishment of European Food  Safety Authority (2002), entry into force of Regulation 1829/2003 on Genetically Modified Food and Feed.

EU’s regulation policy on the GMOs also faces external challenges such as from the US and the WTO. One the biggest external challenges came from US in 2003 with a complaint in the WTO framework against the EU for its GMOs policy.

To sum up, the current EU Biotechnology Policy is shaped as the result of historical debates, regulations, declarations, and events by the EU and still face many challenges.

 

Turan Suleymanov (Turan Suleymanoglu)

Professor of Management

The International School of Economics

UNEC

[1]              Wallace H, Wallace W, Pollack A, Policy Making in the European Union Oxford University press 2005, pp.329-348

[2]              Ibid. 329-348

Bələdiyyələrin mövcud maliyyə problemlərinin təkmilləşdirilməsi istiqamətləri
aprel 28, 2016
0
y

Bələdiyyələrin yaradılması Azərbaycanın dövlət quruculuğunda yeni mərhələ olmuşdur. Bələdiyyələr  yaradılarkən  onlara  öz  fəaliyyətində müstəqillik verilib, regional  sosial-iqtisadi  inkişafda  yerli  özünüidarə orqanları  üçün  özünəməxsus məsuliyyət  və vəzifələr  müəyyənləşdirilib.  Bələdiyyələrin  qarşısında  duran vəzifələri yerinəyetirmək üçün müxtəlif  şərtlər tələb olunur. Bu  şərtlərin arasında əsas yeri bələdiyyələrin geniş maliyyə potensialına malik olmasını tutur. Bələdiyyə maliyyəsi  yerli  əhəmiyyətli  məsələlərin  həlli  üçün  maliyyə resurslarının  formalaşması,  bölgüsü  və istifadəsi  ilə  əlaqədar  yaranan  sosial-iqtisadi  münasibətlərin  məcmusudur. Azərbaycanda bələdiyyələrin maliyyəsinin təşkili məsələləri ilk növbədə “Bələdiyyələrin maliyyəsinin əsasları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu olmaqla, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, “Bələdiyyələrin statusu haqqında”, “Bələdiyyələrin Əraziləri və Torpaqları Haqqında”, “Bələdiyyələrin su təsərrüfatı haqqında”, “Yerli vergilər və ödənişlər haqqında”,  “Dövlət büdcəsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları və digər normativ aktları ilə tənzimlənir.

Yerli özünüidarə orqanlarına demokratiyanın əsas prinsipi olaraq yerlərdə əhalinin  rifahının təmin olunması üçün bir sıra səlahiyyətlər, vəziflələr verilmişdir. Qanunvericilikdə də öz əksini tapdığı kimi bələdiyyələr bu səlahiyyətləri yerinə yetirmək üçün maliyyə malik olmalıdır. Hazırda yerli özünüidarənin maliyyəsinin əsaslarını: Bələdiyyə mülkiyyəti; Yerli özünüidarənin yerli büdcəsi və digər maliyyə resursları; Dövlət mülkiyyətində olub yerli özünüidarə orqanlarının istifadəsinə verilən əmlak, əhalinin tələbatlarının ödənilməsinə xidmət edən qanunda nəzərdə tutulan digər mülkiyyət təşkil edir. Yerli özünüidarələrin büdcəsinin formalaşmasmasında sadaladıqlarımızla yanaşı dövlət yardımları da xüsusi yer tutur. Bu yardımlar həm maliyyə tarazlaşdırmalarında həm də ərazinin sosial-iqtisadi inkişafında və əhaliyə keyfiyyətli xidmət göstərilməsində mühüm rol oynayır. Bildiyimiz kimi Azərbaycan Respublikasının dövlət büdcəsi mərkəzləşdirilmiş gəlir və xərclərdən, yerli gəlir və xərclərdən ibarətdir (3,madde 8).Dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə məqsədsiz (dotasiya) və məqsədli transferlər (subsidiya və subvensiya) verilə bilər.  Qanunvericiliyə görə dotasiyalar yerli büdcələrə onların gəlir və xərclərini tənzimləmək məqsdilə əvəzsiz verilir. Dövlət büdcəsindən yerli büdcələrə ayrılan dotasiyaların həcmi il ərzində orta hesabla 3.5 mln.manat səviyyəsində olur. Azərbaycanda bələdiyyələrin maliyyə imkanlarının artırılmasında dotasiyaların rolu böyükdür. Bütün dünyada belə yardımlar verilir. Ayrı-ayrı ölkələrdə dövlət yardımlarının, yəni dotasiyaların bələdiyyələrin ümumi büdcə gəlirlərində payı 50 faizdən yüksəkdir. Skandinaviya ölkələrində, postsovet ölkələri olan Estoniyada bu göstərici 50 faizdən də yuxarıdır. Azərbaycanda isə dövlətin ayırdığı dotasiya bələdiyyələrin ümumi büdcəsinin 7 faizini təşkil edir (4,səh2). Qeyd etdiyimiz ki, Azərbaycanda bələdiyyələrə dövlət yardımlarının ediməsi effektiv deyil. Ümumiyyətlə bələdiyyələrin fəaliyyətinin təşkil edilməsində əsas amil olan maliyyə məsələlərində bir sıra problemlər vardır. Bunlar həm nəzəri konseptual əsaslarda, həm də praktikada özünü göstərir. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanda bu orqanın yaşı çox deyil və bir sıra problemlərin yaranması təbiidir. Mövcud problemlərin həlli və davamlı inkişaf üçün bir sıra addımlar atılmışdır ki, bunların  sırasında “Büdcə sistemi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda edilən iki dəyişikliyi qeyd edə bilərik. Hər iki dəyişiklik bələdiyyə büdcələrinin gücləndirilməsi məqsədi daşıdığından çox əhəmiyyətlidir. Birinci dəyişiklik “Büdcə sistemi haqqında” qanunun 32-ci maddəsində edilib. Dəyişiklikdən öncə də bələdiyyələrə dövlət maliyyə dəstəyinin verilməsi ilə bağlı müddəalar var idi. Lakin konkret və aydın deyildi. Qanunda subvensiyanın ayrılmasının konkret mexanizminin olmaması praktikada onun müəyyən problemlərə səbəb olurdu. İndiyədək qanunvericiliyin yaratdığı subvensiya imkanından bir neçə bələdiyyə yararlana bilmişdir. Artıq konkret müddət də daxil olmaqla subvensiyanın ayrılması mexanizmi ortaya qoyulub. İkinci dəyişiklik isə bələdiyyələrə ayrılan dotasiyaların məbləğinin müəyyənləşdirlməsi ilə əlaqədardır. Belə ki, Dəyişikliyə qədər maliyyə vəziyyətindən, böyüklüyündən-kiçikliyindən asılı olmayaraq bütün bələdiyyələrə demək olar ki, bir-birindən o qədər də fərqlənməyən dotasiyalar ayrılırdı. Düzdür, qanunvericilkdə dotasiyaların yuxarı həddinin hesablanması zamanı əhalinin sayı və ölkənin maliyyə ehtiyatlarının formalaşmasında onun xüsusi çəkisi və digər amillər nəzərə alınması göstərilirdi. Lakin reallıqda qanunun bu tələbi nəzərə alınmırdı. Artıq dotasiyanın yuxarı həddinin yox, həddinin hesablanması üçün konkret kriteriyalar müəyyənləşdirilirib. Bunlar bələdiyyənin ərazisində yaşayan əhalinin sayı, ölkənin maliyyə ehtiyatlarının formalaşmasında onların xüsusi çəkisi, bələdiyyənin gəlir və xərcləri, bələdiyyəyə daxil olan yaşayış məntəqələrinin cəbhə xəttində, sərhəd zonasında, yüksək dağlıq ərazidə yerləşməsi, yerli əhalinin yaşayış səviyyəsi, nəzərdə tutulan sosial-iqtisadi layihələrdir. Edilən dəyişikliklər bələdiyyələrə ayrılan dotasiyanın məbləğinin artırılması ilə xidmət səviyyəsinin və əhalinin rifahının yüksəlməsinə istiqamətlənir.

Bələdiyyə maliyyəsinin əsasını təşkil edən büdcə münasibətləri ilə yanaşı bələdiyyə kredit münasibətləri də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu məsələ  həm “Bələdiyyələrin Maliyyə Əsasları” (2,maddə 14) haqqında Qanunda həm də Avropa Xartiyasında da öz əksini tapmışdır. Belə ki, Yerli Özünüidarəyə dair Avropa Xartiyasının 9‐cu maddəsinin 1 və 4-cü bəndlərinin tələblərinə  əsasən, yerli özünüidarə qurumları milli iqtisadi siyasət çərçivəsində kifayət qədər maliyyə vəsaitlərinə malik olmaqla yanaşı, onların əsaslandığı maliyyə sistemləri yetərincə müxtəlif  və çevik  olmalıdır (5,madde 8). Bu  yanaşmanın  mahiyyəti  odur  ki,  sözügedən orqanların maliyyə vəsaitlərinin bir hissəsini yerli vergi və rüsumlar, digər bir hissəsini dövlətin ayırdığı tarazlaşdırıcı transfertlər təşkil etdiyi halda, yerdə qalan hissəsini də məhz kapital bazarından əldə olunan vəsaitlər formalaşdırmalıdır. Belə ki, Xartiyanın elə həmin  maddəsinin  8-ci  bəndində  qeyd  olunur  ki,  yerli  özünüidarə  orqanları qanunvericiliyə riayət  etməklə milli  borc  kapitalı  bazarından  istifadə imkanına  malik olmalıdır. Dünya təcrübəsində bələdiyyələrin borc bazarına çıxışı iki yolla təmin olunur: bələdiyyə  istiqrazlarının  buraxılması  vasitəsilə  qiymətli  kağızlar  bazarı  vasitəsilə borclanma;  maliyyə-kredit  institutlarından  birbaşa  borclanma  (1,səh5).

Azərbaycanın mövcud bank qanunvericiliyi bələdiyyələrin kreditləşməsi üçün hər hansı  hüqüqi  məhdudiyyətlər  qoymur.  Belə ki,  mövcud şəraitdə Azərbaycan bələdiyyələrinin kreditləşməsi üçün hüquqi manelər olmasa da, yerli özünüdarə qurumlarının maliyyə bazarlarına çıxışının yoxluğu da faktdır. Belə vəziyyətin əsas səbəblərindən biri bələdiyyələrin kredit götürmək üçün girov  təminatı  məqsədilə  zəruri əmlaka  malik  olmamasıdır. Nəhayət, bələdiyyələrin borc bazarına çıxışına maneə olan əsas səbəblərdən biri də  bələdiyyələrin zəruri bilik və bacarıqlara, xüsusilə də kredit alətlərilə işləmək üçün zəruri strategiyaya  malik  olmamasıdır.  Bələdiyyələrin  kapital  xərclərinin  maliyyələşdirilməsi üçün strateji proqrama malik olması son dərəcə mühümdür. Həmin proqramda qısa, orta və uzun müddətli dövr üçün kapital xərclərinə real ehtiyaclar,  kapital qoyuluşları üzrə prioritet  istiqamətlər,  planlaşdırılan  hər  bir  layihə üzrə maliyyəşdirmənin  müxtəlif variantları öz əksini tapmalıdır.

Bələdiyyələrlə bağlı qeyd olunan problemlərin yaranma səbəbini birbaşa qanunvericiliklə əlaqələndirmək olmaz. Çünki bələdiyyə ilə əlaqəli qanunlarda maliyyə məsələləri əksərən öz ifadəsini tapmışdır. Təbii ki, dünya standartlarına uyğun bələdiyyə fəaliyyətini təmin etmək üçün qanunlarda bir sıra əlavələrə, dəyişikliklərə ehtiyac vardır.  Xüsusilə kredit münasibətləri ilə əlaqəli bələdiyyələrin kredit almaq meyarının, müddətinin, qaytarılma şərtlərinin qanunda öz ifadəsini tapması problemin həlli üçün tərəfimizdən təklif olunur. Eyni zamanda islahatların, dəyişikliklərin və praktiki təkliflərin verilməsi üçün bələdiyyələrdə ixtisaslı kadrlara ehtiyac vardır. Bu problemin həlli üçün bələdiyyələrə məhz bu sahədə ixtisaslaşan kadrların cəlbi məqsədli stimullaşdırıcı tədbirlər planının hazırlanması tərəfimizdən təklif olunur.

Nəticədə, fikrimizcə  mövcud problemlərin həlli istiqamətində qeyd olunan addımların atılması və daimi tərəqqi istiqamətində dəyişiklər ilə bələdiyyələrin arzu olunan səviyyədə xidməti təmin ediləcəkdir.

(English) Turan Suleymanov. Introduction to European Union trade policy and decision-making procedure
aprel 27, 2016
4
flag_black.eps

Sorry, this entry is only available in Amerika Ingiliscəsi. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

 

The Common Commercial Policy (CCP)

The European Union’s position in the international trade is formed as a part of the European foreign and security policy that also includes other affairs such as military capacity, human rights, democracy and others.  Despite the traditional foreign policy within the Union which belongs to the intergovernmental decision process, international trade policy of the Union is included in community pillar and has supranational characteristic. The EU’s internal coordination of the interest areas on the trade policy among the member states is regulated in the Article 133. The special committee – the Article 133 Committee – has been founded to deal with the decision making process on the trade related issues until they reach the General Council.  Decisions in the Committee and the Council are supposed to be taken with the qualified majority but usually the decisions are taken in the consensus. Negotiations between the Commission and the member states in order to discuss the issues, take place in Geneva.  After internal coordination of the EU trade policy, the Commission speaks out for the Union in the WTO platform on the international trade related issues.

EU Trade Policy on any given goods or services is shaped by the existing EU policies on that goods or services and as well as EU’s obligation under the WTO.

EU trade decision-making procedure

The European Union’s trade policy as one of the major areas of Community competence has origin from the Treaty of Rome (EEC) and it is about reconciling national policy objectives, sectional interests, and regulatory provisions with the broader, external aims of the EU, and with the international forces and multi-level negotiations and rules that constitute international environment within which EU trade policy is operational. [1]

Articles 131-134 of the Treaty of Rome, enclose the key provisions of the Common Commercial Policy. Article 131 describes the aim of the creation of the CCP between member states that  “..to contribute,  in the common interest, to the harmonious development of world trade, the progressive abolition of restriction on international trade and lowering of customer barriers”. The cornerstone of the CCP relies on the Article 133 which it defines CCP role that: “the CCP shall be based on uniform principles, particularly in regard to changes in tariff rates, the conclusion of tariff and trade agreements, the achievement of uniformity in measures towards the liberalization of export policy and in measures to protect trade such as those to be taken in the case of dumping or subsidies.”

In the international arena, the Commission established itself as negotiator of the EU’s trade interests, of course under the watch of the member governments. In fact, EU decision-making process for multilateral trade negotiations is more complex that it might seem. Briefly, European Commission initiate the process by proposal of the negotiation position that coordinated by DG Trade to Council of Ministers,  then in the Council of Ministers,  Article 133 Committee advices the Council  and decision are made within the council on the bases of qualified majorities. Article 133 Committee consists of trade experts from each member states and is chaired by the chairman of the current holder of the EU presidency.  The European Commission regularly consults the Article 133 Committee and in the international trade negotiations, acts upon its recommendations. Of course, the European Parliament and civil society organization have also certain involvement and pressure to the judgment of the balance between different sectional  interests. [2]

In response to the national and international developments, through particularly successful rounds of GATT/World Trade Organization negotiations the European Union’s Trade policy has gone through a tremendous evolvement.  This evolvement of the EU’s trade policy covers from the initial stage of creating custom union and common policies, to responding to trade liberalization of agriculture products between US, to the multilateral and bilateral trade negotiations in the WTO framework.

Scholars argue that the EU trade policy is shaped by both internal and external factors. Domestic factors such as sectional lobbies are having increasing impact on the shape of the EU trade policy. External factors also shape the EU trade policy. One of the examples of the external factors that keep the European experts busy and considered its foreign policy was the multilateral trade negotiations with the US.   The agreement with the central Asian countries in 1990s, with Russia and the EU’s Mediterranean partners could also be very good examples of external factors. [3]

 

 

Turan Suleymanov (Turan Suleymanoglu)

Professor of Management

The International School of Economics

UNEC

[1] Wallace H, Wallace W, Pollack A, Policy Making in the European Union Oxford University press 2005, pp.377-400

[2]              Ibid. 377-400

[3]              Paola Conconi , The EU Common Commercial Policy and

Global/Regional Trade Regulation, http://www.ecares.org/ecare/personal/conconi$/web/EUtrade.pdf

 

 

2030-cu il üçün dünya üzrə ÜDM necə olacaq?
aprel 16, 2016
0
wef_0

World Economic Forum-un rəsmi veb səhifəsinə əsasən

2030-cu ilə qədər dünya üzrə ÜDM-in artacağı proqnozlaşdırılır. Lakin dünydada varlı və kasıb ölkələr arasındakı böyük fərq eyni qalmaqda davam edəcək.

Aron Strandberg tərəfindən hazırlanan qrafik təsvirdə biz 1970-ci ildən 2030 cu ilə qədər ÜDM artımını görə bilərik. Qrafik 1 – 1970-ci ili, qrafik – 2016-cı il üçün, qrafik 3 isə – 2030-cu il üçün ÜDM-i təsvir edir. Bu qrafiklər hazırlanarkən Aron Standberg ERS International Macroeconomic Data-ın bazasından istifadə etmişdir. Qrafiklərdə biz ABŞ, Çin və Hindistan üzrə göstəriciləri görə bilərik.

 Qrafik 1. 1970-ci il üçün dünya üzrə ÜDM

eee3
Qrafik 2. 2016-cı il üçün dünya üzrə ÜDM

 

eee2

Qrafik 3. 2030-cu il üçün dünya üzrə ÜDM

eee

1970-ci il və 2016-cı il göstəricilərini müqayisə edərkən görürük ki, qlobal artım 2 dəfə yüksəliş müşahidə olunur. Bu dövr ərzində adam başına düşən ÜDM-in həcmi 5000 ABŞ dollarından 10000 ABŞ dollarına qədər yüksəlib. 2030-cu il üçün proqnozlaşdırılan göstəricilərə görə isə adambaşına düşən ÜDM həcmi 14000 ABŞ dolları ətrafında olacaqdır.

ABŞ iqtisadiyyatı isə dünya üzrə olan orta göstəricdən yüksək şəkildə artacaqdır. Bununla da dünyanın ən böyük iqtisadiyyatı mövqeyini özündə saxlayacaqdır.

Çin iqtisadiyyatı isə 1970-ci ildən başlayaraq artan trend göstərir. 1980-ci ilin ortalarından isə Çinin dünya iqtisadiyyatında dominant ölkələrdən birinə çevrilməsi prosesi başlayıb. Proqnozlara əsasən, Çin iqtisadiyyatı artım trendi ilə davam edəcəkdir, lakin 2030-cu ilə qədər Çinin iqtisadi artımının dünyanın iqtisadi artımının orta göstərcisindən aşağı olacağı proqnozlaşdırılır. Hindistanın iqtisadi artımı isə Çindən daha zəif sürətlə davam edəcəkdir.

Aşağıdakı qrafikdə dünya üzrə ÜDM artımı ilə dünyada ən zəif inkişaf tempini göstərən Afrika regionunun analoji dövr üçün göstəriciləri müqayisə olunur.

Qrafik 4. Dünya və Afrika regionun 1950-2015-ci illər periodu üzrə ÜDM göstəricilərinin müqayisəsi

eee 4

Mənbə: humanprogress.org

Bu məlumatlar World Economic Forum-un (Dünya İqtisadi Forumu) rəsmi veb səhifəsindən götürülmüşdür.

Mənbə: https://www.weforum.org/agenda/2016/02/what-will-global-gdp-look-like-in-2030?utm_content=buffer393d8&utm_medium=social&utm_source=facebook.com&utm_campaign=buffer

Turan Suleymanov: Communicating Customer Value
aprel 2, 2016
0
communicating

 

 

 

Alət çubuğuna keç