Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 1.9649, TRY 0.2990, RUB 0.0260, CNY 0.2456, GEL 0.6355, GBP 2.2393, IRR 0.0040, JPY 1.5143, XAU 2077.4085, XAG 24.8617, XPT 1425.0420, XPD 1836.6205
(Azərbaycan) AZƏRBAYCANDA İNNOVASİYA FƏALLIĞININ STİMULLAŞDIRILMASI YOLLARI
SME

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Salman Əli oglu Nəcəfov
salman.alioglu@gmail.com,

Əliağa Əliəsgər oğlu Qasımov
gasimovaliaga@gmail.com,

AZƏRBAYCANDA İNNOVASİYA FƏALLIĞININ
STİMULLAŞDIRILMASI YOLLARI
Açar sözlər: innovasiya, tədqiqat və işləmə xərcləri
Keywords: innovation, R&D
Ключевые слова: инновация, затраты на исследования и разработки

Son illərdə dünya iqtisadiyyatında baş verən mənfi tendensiyalar və dünya bazarlarında neft qiymətinin kəskin azalması Azərbaycanda bir sıra islahatların həyata keçirilməsini zəruriləşdirmişdir. Bu səbəbdən də ölkəmizdə bir çox prioritet sahələri əhatə edən strateji yol xəritələrinin hazırlanması iqtisadiyyatda və ixracda qeyri-neft sektorunun payının artırılması məqsədi daşıyır. Strateji yol xəritələrində nəzərdə tutulmuş tədbirlərdən biri ölkədə innovasiya və biliklər iqtisadiyyatının inkişafı və onun maliyyələşmə imkanlarının genişləndirilməsidir. Bu da gözlənilməz deyildir. Çünki, hal-hazırda istehsalın ənənəvi faktorları olan əmək, kapital, xammal və sahibkarlıq öz əhəmiyyətini saxlamasına baxmayaraq, bilik və innovasiya iqtisadi artım, yeni dəyər yaradılması və rəqabət qabiliyyətliliyinin artırılmasında əsas faktor hesab olunur.
Dünya praktikasına nəzər yetirdikdə aydın olur ki, ölkədə innovasiya fəallığının inkişafının əsasını tədqiqat və işləmələrə böyük məbləğdə maliyyə vəsaitinin ayrılması təşkil edir. Bu məqsədlə ölkələrin inkişaf səviyyələrini, tədqiqat və işləmə xərclərinin ÜDM-də payını araşdırdıqda bu iki göstərici arasında asılılığın olması sübuta yetirilir. Belə ki, statistik məlumatlara əsasən dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində tədqiqat və işləmələrə ayrılan maliyyə vəsaiti 3-4% arasındadır. Şərqi Avropa ölkələrində isə bu göstərici təqribən 1-2,5% arasında dəyişir. MDB ölkələrinin əksəriyyətində isə bu rəqəm 0,1-1% arasındadır: Rusiyada 1,1%, Ukraynada 0,6%, Belarusda 0,5% və Moldovada isə 0,4%-dir. Ölkəmizdə isə bu göstərici 2010-cu ildən bəri təqribən 0,22%-dir. Göründüyü kimi, dünyanın bir çox ölkələri ilə müqayisədə Azərbaycanda tədqiqat və işləmələrə ayrılan ümumi maliyyə vəsaiti çox aşağı səviyyədədir. Bu da innovasiya və biliklər iqtisadiyyatının sürətli inkişafına mənfi təsir göstərir.
Lakin bir faktı qeyd etmək lazımdır ki, ölkə üzrə ümumi tədqiqat və işləmə xərcləri əsasən üç sektor üzrə formalaşır: dövlət, biznes və ali təhsil. Aparılmış tədqiqatlardan aydın olur ki, yüksək gəlirli və əksər Şərqi Avropa ölkələrində tədqiqat və işləmələrə çəkilən xərclərin sektorlar üzrə bölgüsündə biznes sektoru aparıcı rola malikdir (ümumi məbləğin təqribən 60-80%-i). Azərbaycanda isə tədqiqat və işləmə xərclərində biznes sektorunun payı aşağıdır (ölkəmizdə dövlətin payı 81%, biznesin payı 9% və ali təhsil sahəsinin payı 10%-dir). Buradan aydın olur ki, ölkəmizdə tədqiqat və işləmə xərclərinin azlığı biznes sektorunun bu sahəyə lazımi diqqət göstərmədiyindən yaranmışdır. Bu səbəbdən də ölkəmizdə tədqiqat və işləmə xərclərinin artırılması məqsədilə ilk növbədə biznes sektorunun bu sahəyə daha çox diqqət göstərməsinə çalışmaq lazımdır. Tədqiqat və işləmə xərclərinin artırılması biznesin texnoloji yenidən qurulmasını təmin edərək ölkənin rəqabət qabiliyyətliliyinin artmasına gətirib çıxaracaqdır.
Ölkədə biznesin innovasiya fəallığının zəif olmasının əsas səbəblərindən biri qeyri-neft sektorunda investisiya mühitinin zəif olmasıdır. Belə ki, 2016-cı ildə ölkədə emal sənayesində əsas kapitala yönəldilmiş investisiyaların həcmi 424 mln. manat təşkil etmişdir ki, (diaqram 1) bu da emal sənayesinin texnoloji yenidən qurulması prosesini zəiflədir. Belə ki, 2016-cı ildə əsas sənaye-istehsal fondlarının yeniləşməsi əmsalı qida məhsullarının istehsalında 2%, hazır metal məmulatlarının istehsalında 1,8%, maşın və avadanlıqların istehsalında 1,7%, kimya sənayesində 0,7% təşkil etmişdir.
Mənbə: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi
Diaqram 1. Emal sənayesində əsas kapitala yönəldilmiş investisiyalar, mln. manat

Ölkədə biznesin investisiya-innovasiya fəallığının gücləndirilməsi müvafiq pul-kredit siyasətinin həyata keçirilməsini zəruri edir.
İnvestisiya-innovasiya modelinə keçiddə pul-kredit siyasətinin rolu
Azərbaycanda biznesin innovasiya fəallığına və texnoloji yenidən qurulmasına mane olan əsas monetar amillərdən aşağıdakı qeyd etmək olar:
 real sektorda faiz dərəcəsinin mənfəət normasından yüksək olması;
 depozitlərin dollarlaşma səviyyəsinin yüksək olması;
 “uzun” pulların qıtlığı;
 devalvasiya riskləri.
Bu problemlərin aradan qaldırılmasında Mərkəzi Bankın rolunu tədqiq edərək monetar siyasətin Avropa və ABŞ təcrübəsini nəzərdən keçirək.
Avropa Mərkəzi Bankının əsas hədəfi qiymət sabitliyinin təmin edilməsidir. Avropa Mərkəzi Bankı pulun neytrallığı konsepsiyasını əsas gətirərək hesab edir ki, Mərkəzi Bank pulun həcmini dəyişməklə istehsal həcminə təsir edə bilmir və bu səbəbdən Mərkəzi Bank iqtisadi artıma nail olmaq üçün qiymət sabitliyini təmin etməlidir.
ABŞ-da Mərkəzi Bank (FES) ikili mandata malikdir: aşağı inflyasiya təmin etmək və maksimal məşğulluğa nail olmaq. Burada FES-in keçmiş sədri Qrinspenin sözlərini göstərmək olar ki, o, demişdir: “İqtisadi tünəzzül şəraitində iqtisadi artıma nail olmaq inflyasiya ilə mübarizədən daha önəmlidir” (3).
Avropa Mərkəzi Bankından fərqli olaraq FES öz siyəsətində aşağıdakı məsələləri nəzərə alır:
 ÜDM boşluğu, yəni potensial ÜDM-lə faktiki ÜDM arasındakı fərq. Bu fərq yüksək olduqda FES stimullaşdırıcı siyasət həyata keçirir, faktiki ÜDM potensial ÜDM-ə yaxınlaşdıqda isə pul-kredit siyasətini sərtləşdirir.
 FES öz siyasətində monetar inflyasiya və qeyri-monetar inflyasiyanı fərqləndirir. Belə ki, FES xərclər inflyasiyası şəraitində tənəzzülün qarşısını almaq üçün stimullaşdırıcı monetar siyasət həyata keçirir
Hesab edirik ki, Strateji Yol xəritəsində müəyyən olunmuş hədəflərə nail olmaq üçün ölkənin Mərkəzi Bankının hədəfi kimi aşağı inflyasiya ilə yanaşı firmaların texnoloji yenidənqurulmasının stimullaşdırılması da müəyyən edilməlidir.
Firmaların texnoloji yenidənqurulmasına mane olan əsas monetar amillərdən biri faiz dərəcəsinin real sektorda mənfəət normasından yüksək olmasıdır.
Faiz dərəcəsinin mənfəət normasına qədər azalması stimullaşdırıcı pul-kredit siyasətinin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.
Stimullaşdırıcı pul-kredit siyasəti ilə əlaqədər bir sıra iradlar mövcuddur:
 Birinci irad ondan ibarətdir ki, ölkədə monetizasiya səviyyəsi (pul kütləsinin ÜDM-ə nisbəti) inkişaf etməkdə olan ölkələrin səviyyəsinə uyğundur;
 İkinci irad — inhisarlaşma, korrupsiya və sair problemlər şəraitində stimullaşdırıcı pul-kredit səyasəti real sektorun inkişafı ilə deyil, inflyasiya ilə müşayiət olunacaq.
İradlara cavab olaraq aşağıdakıları qeyd etmək istərdik:
 Monetizasiya səviyyəsini başqa ölkələrlə müqayisə edərkən xarici ticarət balansı və s. amillər nəzərə alınmalıdır. Belə ki, ölkədə qeyri-neft sektoru üzrə yüksək xarici ticarət kəsiri mövcuddur, bu da yüksək monetizasiyanı zəruri edir.
 Bum dövründə ölkədə inhisarlaşma və s. problemlərin mövcudluğuna baxmayaraq həmin illərdə pul kütləsinin artması kreditlərin artması, iqtisadi artım və aşağı inflyasiya ilə müşayiət olunurdu (diaqram 2-4). Yəni ölkənin təcrübəsi göstərir ki, inhisarlaşma və s. problemlər şəraitində stimullaşdırıcı monetar siyasətin səmərəliliyi azalsa da pul kütləsinin artması iqtisadi artımla müşayiət olunurdu.

Mənbə: Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı
Diaqram 2. Azərbaycanda pul bazasının həcmi, manatla, mlrd. manat

Mənbə: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi
Diaqram 3. Azərbaycanda emal sənayesində artım tempi, %

Mənbə: Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı
Diaqram 4. Azərbaycanda inflyasiya səviyyəsi, illik, %

İnflyasiya və devalvasiya risklərini azaltmaq yolları
 Stimullaşdırıcı monetar siyasətın inflyasiya risklərini minimallaşdırmaq üçün pul kütləsinin real sektora yönəldilməsinə nail olmaq zəruridir. Buna mərkəzləşdirilmiş vəsaitlərin (kredit və depozitlər) real sektoru kreditləşdirən banklara verilməsi vasitəsilə nail olmaq olar. Bu, həmçinin 1) “uzun” pulların qıtlığı və 2) depozitlərin dollarlaşması problemini aradan qaldıracaq.
 İdxalın liberallaşdırılması. İnflyasiya risklərini idxalın liberallaşdırılması vasitəsilə azaltmaq olar. Bu, qısamüddətli dövrdə ölkənin idxaldan asılılığını artırsa da hesab edirik ki, uzunmüddətli dövrdə stimullaşdırıcı monetar siyasət yerli istehsalçıların rəqabət qabiliyyətliliyini artıraraq idxaldan asılılığını azaltmağa imkab verəcək.
 Toynbi vergisi. Pulun valyuta bazarına axınının qarşısını Toynbi vergisi (yəni valyuta mübadilələrinin vergiyə cəlb olunması) vasitəsilə almaq olar.
Vergi siyasəti
İnnovasiyaların stimullaşdırılmasının digər mühüm aləti tədqiqat və işləmələrə çəkilən xərclərin vergidən azad edilməsidir. Vergilərin innovasiya fəallığına təsiri bir sıra ədəbiyyatda tədqiq edilir (1; 2, səh. 283-287). Tədqiqat və işləmələrə çəkilən xərclərinin vergidən azad olunması dünya təcrübəsində geniş istifadə olunur və bəzi ölkələrdə vergi güzəştləri 100%-dən yüksəkdir. Məsələn Avstraliyada tədqiqat və işləmələrə çəkilən vəsaitlərin 150%-i, Sinqapurda isə 200%-i vergidən azad olunur.
Nəticə
• Ölkədə biznesin innovasiya fəallığının zəif olmasının əsas səbəblərində biri qeyri-neft sektorunda investisiya mühitinin zəif olmasıdır
 Ölkədə biznesin texnoloji yenidən qurulmasının təmin edilməsi stimullaşdırıcı monetar siyasətin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.
 Stimullaşdırıcı monetar siyasətin inflyasiya və devalvasiya risklərinin azaldılması üçün pul kütləsinin real sektora yönəldilməsinə nail olmaq zəruridir. Buna mərkəzləşdirilmiş vəsaitlərin (kredit və depozitlər) real sektoru kreditləşdirən banklara verilməsi vasitəsilə nail olmaq olar, mərkəzləşdirilmiş vəsaitlərin real sektoru kreditləşdirən banklara verilməsi zəruridir. Bu, həmçinin depozitlərin dollarlaşması və “uzun” pulların qıtlığı problemini aradan qaldırmağa imkan verəcək
 Pulların valyuta bazarına axınının qarşısını valyuta mübadilələrinin vergiyə cəlb olunması vasitəsilə almaq olar.
 Firmaların innovasiya fəaalığının stimullaşdırılması üçün tədqiqat və işləmələrə çəkilən xərclərinin vergidən azad olunması məqsədəuyğundur.

Xülasə
Məqalədə göstərilir ki, ölkəmizdə tədqiqat və işləmə xərclərinin azlığı biznes sektorunun bu sahəyə lazımi diqqət göstərmədiyindən yaranmışdır. Müəlliflər vurğulayırlar ki, ölkəmizdə tədqiqat və işləmə xərclərinin artırılması məqsədilə ilk növbədə biznes sektorunun bu sahəyə daha çox diqqət göstərməsinə çalışmaq lazımdır. Məqalədə ölkə iqtisadiyyatının innovasiya modelinə keçidinin sürətlənməsində pul-kredit siyasətinin və vergi güzəştlərin rolu göstərilmişdir.
.
Ədabiyyat
1. Gentry, William, M., and R. Glenn Hubbard. 2000. «Tax Policy and Entrepreneurial Entry.» American Economic Review, 90(2): 283-287
2. Mukherjee, Abhiroop and Singh, Manpreet and Zaldokas, Alminas, Do Corporate Taxes Hinder Innovation? (May 25, 2016). Journal of Financial Economics (JFE), Forthcoming. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2585458;
3. Ловушка регулятора / “Эксперт” №3 (497)/ 23 января 2006

(Azərbaycan) Testin diktaturası və uzun müddətli pozucu təsirləri: SWOT təhlili
yourstory-education

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

TESTİN DİKTATURASI VƏ UZUNMÜDDƏTLİ POZUCU TƏSİRLƏRİ: SWOT TƏHLİLİ
tex.e.n. SƏRDAR ŞABANOV
UNEC nəzdində İqtisadi Araşdırmalar ETİ-nin böyük e.i.,
“Statistika və Ekonometrika” kafedrasının dosenti
(050) 543 07 24 (mob)
sardar.shabanov@unec.edu.az {mail.ru; gmail}

Azərbaycanda test sistemi 1992-ci ildən ali məktəblərə qəbul vasitəsi kimi tətbiq olunmağa başlayıb və onun ölkəmizdə 25 illik tətbiq təcrübəsi mövcuddur. Onun tətbiq edilməsindən əsas məqsəd ali məktəblərə qəbul zamanı obyektivliyi təmin etməkdən və müxtəlif neqativ halları aradan qaldırmaqdan ibarət olub. İnsafən qeyd edək ki, bu məqsədlərə də əsasən nail olunub. Lakin bu cür yoxlama üsulunu ali məktəblərdə tədris və təlim zamanı tətbiq etmək və onu əsas yoxlama üsulu kimi təsbit etmək bizim fikrimizcə yanlış və zərərlidir. Niyə? Test üsulunun “+” və “-“ cəhətlərini sadalayaq. Müsbət cəhətlərindən tətbiqinin kütləvi xarakterini, obyektivliyini göstərə bilərik. Perspektiv baxımından distant təhsildə yoxlama üsulu kimi istifadə oluna bilər, məs., SKYPE vasitəsi ilə intervyu formasında. Lakin mənfi cəhətləri daha çoxdur. Yalnız test üsulu ilə yoxlama öyrənmə məqsədlərinə çatmağa imkan vermir. Öyrənmənin 3 əsas məqsədi var: sadə biliyin mənimsənilməsi, bacarıq və vərdişlərin əldə edilməsi və nəhayət, kompetensiyaların formalaşdırılması. Bu məqsədləri psixoloq Bloom 1959-cu ildə aşkarlayıb və şərh edib. Və bundan sonra bu sahəsə təzə bir söz deyilməyib. Görək test üsulu ilə yoxlama bu məqəsdlərdən hansılara çatmağa yetərlidir? Yalnız sadə biliyin olub-olmadığını yoxlamağa. O hətta faktlar arasındakı əlaqəni də düz-əməlli ölçməyə imkan vermir. Test üsulu ilə imtahan verən tələbə yalnıq tez cavab almağa, verilən alternativ cavablardan birini tələsik “qaralamağa” fokuslanır. Düşüncə arxa plana keçir. Bacarıqlar və vərdişlər yoxlana bilmir, hətta tələbə müəyyən məntiqi nəticə alsa da onu şərh etməyə imkan tapmır. Testin nəticələri tələbənin düşünmə aktlarını müşahidə etməyə imkan vermir. Yeni bir “şey”in qurulması və qiymətləndirilməsi məqsədləri test üsulu xaricində qalır. Bu üsul yaradıcılığı heç bir vəchlə təşviq etmir. Nəticədə biz düşünən, yarada bilən tələbə yerinə kəmhövsələ, tez cavab almaq istəyən, düzgün cavabları əzbərləyərək fəndən yalnıq qiymət alıb “canını” qurtarmağa çalışan və son nəticədə 4 illik bakalavratura müddəti başa çatdıqda keyfiyyətsiz “mütəxəssis” alırıq. Bu məzun nə düz əməlli esse yaza bilir, ne referat formalaşdırmaq qabiliyyətinə malik olur, nə də konfranslara tezis və yaxud elmi jurnallara məqalə yazmağı bacarır. Buraxılış işində isə dünyada iqtisadçı məzunlar qarşısında qoyulan riyazi modelləşdirmə fəslini nə özü yaza bilir, ya da ona hətta rəhbəri kömək etsə də alınan nəticələri iqtisadi baxımından şərh etməkdə acizlik göstərir. Belə məzunlar kimə lazımdır və onlardan harada istifadə etmək olar? 4 illik bakalavratura və 2 illik magistratura pilləsində universitetdə mövcud olan tədris planlarında hər sonrakı pillə və kurslarda əvvəlki semestrlərdə tələbənin mənimsəyə bilmədiyi “boşluqlarla” üz-üzəyik. Bu boşluqlar isə artıq zəncirvari əlaqələrlə bağlanıb “keyfiyyətsiz” məhsula xas olan ciddi problemlər yaradır.
Təklif: Özünə güvənən müəllimə icazə verilsin ki, tədris etdiyi fəndən imtahanı yazılı formada götürsün. Müəllim tərəfindən imtahanda qərəzli və neqativ hallara yol verilərsə onun barəsində ciddi ölçü götürülsün.
Məlumdur ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti 2016-cı il 6 dekabr tarixli Fərmanı ilə “Azarbaycan Respublikasının milli iqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi”ni təsdiq edilmişdir. Burada qoyulan əsas strateji hədəflərdən biri də ölkədə insan kapitalının inkişafı məsələsi və onun iqtisadi dəyərə transformasiyasının təmin edilməsi üçün yolların axtarılıb tapılmasından ibarətdir.
Tədrisin uzunmüddətli effeklərini nəzərə alaraq və onun insan kapitalının formalaşmasındakı müstəsna roluna diqqət çəkərək Azərbaycanın çiçəkıənməsi naminə bütün müəllim həmkarlarımızı bu məsələyə münasibət bildirmələrini xahiş edirik.

(Azərbaycan) Turizm xidmətlərinin diversifikasiyası
Октябрь 20, 2017
0
Turizm xidmətlərinin diversifikasiyasıTurizm

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Azərbaycanda turizm sənayesinin müasir tələblər səviyyəsində inkişafını təmin etmək üçün bu vaxta qədər görülən işləri qeyd etməklə yanaşı, göstərmək lazımdır ki, bu yalnız həmin işlərin başlanğıcıdır. Bu işləri uğurla davam etdirmək, qarşıya çıxan maneələri dəf etmək, dünya turizm bazarında ölkənin rəqabət qabiliyyətini təmin etmək üçün Azərbaycanın dövlət orqanları, turizm şirkətləri, habelə turizm problemlərini tədqiq edən elmi ictimaiyyət qarşısında böyük vəzifələr durur. Ölkə turizminin inkişafının vacib şərtlərindən biri onun hazırkı vəziyyətinin dərindən araşdırılması, problemlərin səbəblərinin aşkarlanaraq, onların aradan qaldırılma yollarının müəyyənləşdirilməsidir.

Bu gün əlverişli coğrafi mövqeyi, təbii resursları, insan potensialı, infrastruktur imkanları, sənaye şəhərcikləri və texnoloji inkişaf mərkəzi ilə Azərbaycan investorlar üçün cəlbedici destinasiyadır. Turizmin növlərə ayrılması baxımından bu faktorlar Azərbaycannin güclü istiqamətləridir. Həmçinin turizm sektorunda çeşidlilik və sektordakı xidmətlərin 12 aya çıxarılması, yalnız yay dövründə turizm gəlirlərindəki artım yerinə, digər dövrlərdə də davamlı olaraq gəlir əldə olunmasını təmin edəcək.

Bunlarla yanaşı regional inkişaf, turizm destinasiyasının inkişafı, yerli əhalinin məşğulluğunun  təmin edilməsi, gəlirlərin bərabər bölgüsü və bütövlükdə ölkənin inkişafı üçün turizm sektorunda xidmətlərin diversifikasiyası vacib əhəmiyyətə malikdir. Turizm xidmətlərinin diversifikasiyası turizm fəaliyyətlərinin ilin bütün aylarına və bütün bölgələrinə yayılmasını nəzərdə tutur.

Qeyd olunan məsələlər, Azərbaycan Prezidentinin 2016-cı il 6 dekabr tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında ixtisaslaşmış turizm sənayesinin inkişafına dair Strateji Yol Xəritəsi”ndə öz əksini tapıb.

Strateji Yol Xəritəsi iki əsas məqsəd üzərində qurulmuşdur: sektor üzrə əsas stimullaşdırıcı mexanizmlərə əlavə olaraq, ixtisaslaşmış turizm sahələri üzrə Bakı və regionların inkişaf etdirilməsi. Nəzərdə tutulan məqsədlərin əldə olunması və prioritetlərin uğurlu icrası sektorun inkişafına məqsədyönlü yanaşmadan asılıdır. Bundan əlavə, regionların sürətli inkişafına uyğun olaraq effektiv idarəetmənin formalaşdırılması və hər bir regionun coğrafi mövqeyi nəzərə alınmaqla xüsusi tədbirlərin həyata keçirilməsi zəruridir. Bu yanaşmalardan biri də turizm potensialı zəngin olan müvafiq ərazilərdə turizm və rekreasiya zonalarının (TRZ) yaradılmasıdır. TRZ-lərin yaradılması müvafiq ərazilərdə ətraf mühitin və mədəni irsin mühafizəsinə, bölgənin turizm potensialından kompleks və səmərəli istifadə olunmasına, investisiya üçün əlverişli şəraitin formalaşdırılmasına, regionlarda yeni iş yerlərinin açılmasına, xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, məhsul çeşidinin artırılmasına, turizmə dair statistik məlumatların tam şəkildə toplanılmasına, idarəetmə, tənzimləmə və əlaqələndirmə tədbirlərinin daha səmərəli həyata keçirilməsinə, müasir standartlara cavab verən, müxtəlif çeşidli və yüksək keyfiyyətli infrastrukturun yaradılmasına imkan verir.

Strateji Yol Xəritəsində aşağıdakı strateji məsədlər qarşıya qoyulmuşdur:

  • Bakı şəhərinin turizm potensialından tam istifadə üzrə səmərəli idarəetmə sisteminin yaradılması, marketinq və brendinq səylərinin gücləndirilməsi, turizm məkanları barədə məlumatlılığın artırılması və turizm infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi yolu ilə uzunmüddətli dövrdə Bakı şəhərinə getdikcə daha çox xarici turistlərin cəlb edilməsinə nail olmaq;
  • ölkə üzrə əlverişli mühitin yaradılması üçün ölkəyə giriş-çıxışın sadələşdirilməsi, əlaqə vasitələrinin təkmilləşdirilməsi, turizm sektorunun ayrı-ayrı iştirakçıları arasında koordinasiyalı fəaliyyətin qurulması və turizm və rekreasiya zonalarının yaradılması kimi dəstəkverici mexanizmlərin tətbiqi ilə uzunmüddətli inkişafa nail olmaq;
  • sağlamlıq, qış, mədəni, işgüzar, ekoturizm və kənd turizmi kimi turizm növlərini əsas götürərək, regional turizmi daha da inkişaf etdirməklə, Azərbaycanın turizm sektoru üzrə təkliflərini diversifikasiya etmək və uzunmüddətli dövrdə ölkəyə daha çox turistin cəlb edilməsinə nail olmaq;
  • turizm sektorunda göstərilən xidmətlərin keyfiyyət və kəmiyyət göstəriciləri baxımından təkmilləşdirilməsi məqsədilə turizm keyfiyyət sisteminin yaradılması ilə turistlərin məmnunluq səviyyəsinin artırılmasına nail olmaq.

Bu Strateji Yol Xəritəsi ökənin turizm potensialı, imkanları və güclü tərəflərini ortaya qoyan, problemləri prioritetə çevirən və prioritetlərlə bağlı hədəfləri də özündə birləşdirən mühüm bir strateji yanaşmadır.

 “Azərbaycan Respublikasında ixtisaslaşmış turizm sənayesinin inkişafına dair Strateji Yol Xəritəsi” Azərbaycanın turizm potensialının səmərəli və məhsuldar istifadəsinə zəmin yaratmaq məqsədi daşıyır.

Azərbaycan 2025-ci ilədək müxtəlif turizm tədbirlərinə ev sahibliyi edəcək, özünün yüksək keyfiyyətli qış idman kompleksləri, xüsusi sağlamlıq turizmi imkanları, unikal təbii gözəllikləri, parkları, dini və kənd turizmi sahəsində mədəni irsinə görə tanınacaq. Bir çox fərqli və etnik mədəniyyət komponentlərinin qorunub saxlanıldığı Azərbaycan kəndləri müasir dünyanın təsirindən kənarda qalmış ənənəvi irsi görməyə maraqlı olan turistlər üçün əsas cəlbedici məkan olacaq. Bununla yanaşı, Azərbaycanda potensial turizm bazasından istifadə etmək üçün dini məkanlar da təşviq ediləcək.

“Azərbaycan Respublikasında ixtisaslaşmış turizm sənayesinin inkişafına dair Strateji Yol Xəritəsi”nin reallaşdırılması üçün bir sıra görülməsi vacib olan işlər də vardır. Belə ki, “Turizm haqqında” yeni qanun layihəsi tezliklə qəbul edilməlidir. Həmçinin alternativ turizm növlərinin inkişafını dəstəkləyəcək qanunvericilik bazası və hüquqi-normativ aktlar hazırlanmalı, “turizm xidmətlərinin keyfiyyətinin və təhlükəsizliyin yüksəldilməsi” ilə bağlı, “turizm agentlikləri birliyi” haqqında hüquqi-normativ aktlar qəbul edilməli, eko-turizm fəaliyyətini tənzimləyən normativ sənədlər hazırlanmalı, dağ-xizək turizminin, turizm məqsədi ilə istifadə edilən təbii və mədəni resursların qorunması ilə bağlı maliyyənin cəlb edilməsi üçün tədbirlər görülməli, turistlərin ölkə ərazisində maneəsiz hərəkəti təmin edilməlidir.

(Azərbaycan) Aslan Əzimzadə. Beynəlxalq təcrübədə xarakterizə olunan maliyyə sistemlərinin və yerli özünüidarəetmə modellərinin qarşılıqlı müqayisəsi
12778794_681783298631487_3957483190875606725_o

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Beynəlxalq təcrübədə xarakterizə olunan maliyyə sistemlərinin və yerli özünüidarəetmə modellərinin qarşılıqlı müqayisəsi

 

Bu araşdırmamızda dünyada mövcud olan maliyyə sistemlərinin və yerli özünüidarəetmə modellərinin qarşılıqlı müqayisəsinin təhlilini aparmışıq

 

YERLİ ÖZÜNÜİDARƏETMƏDƏ ANQLO-SAKSON,KONTİNENTAL VƏ QARIŞIQ MODELLƏR

Beynəlxalq təcrübədə yerli özünüidarəetmə orqanları əsasən anqlo-sakson,kontinental və qarışıq modellər ilə xarekterizə olunur.

Yerli özünüidarənin anqlo-saks modeli əsasən Böyük Britaniyada, Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Kanadada, Hindistanda, Avstraliyada,Yeni Zelandiyada və s. dövlətlərdə yayılmışdır.Bu modelin əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır

  1. Yerli özünüidarəetmə orqanlarının sərbəstliyi.
  2. Yerlərdə yerli özünüidarəetmə orqanlarına və onların maliyyə sisteminə nəzarət edən mərkəzi hökumətin səlahiyyətli nümayəndələrinin olmaması.

Yerli özünüidarənin kontinental modeli isə anqlo-sakson modelindən nəzərəçarpacaq qədər fərqlənir.Bu model əsasən Bu model yalnız kontinental Avropa dövlətləri üçün deyil, həmçinin Latın Amerikasının, Yaxın Şərqin, fransız dilli Afrika dövlətləri üçündə xarakterikdir.

Bu modeli anqlo-sakson modelindən fərqləndirən əsas cəhət aşağıdakılardır.

  1. Yerli özünüidarəetmədə aşağı pillələrin, yuxarı pillələri tabeliyi.
  2. Yerli səviyyədə yerli özünüidarəetmə orqanlarına və onların maliyyə sisteminə nəzarət edən mərkəzi hökumətin səlahiyyətli nümayəndələrinin olması.

Qarışıq modelinin özünəməxsus əlaməti kimi kifayət qədər daha aşağı ərazi səviyyəsində muxtar yerli özünüidarəetmənin daha yüksək səviyyədə dövlət idarəçiliyi ilə kombinə edilməsini hesab etmək olar.

Həmçinin onuda qeyd etmək istərdim ki,İEO ölkələrində yerli maliyyə dövlət maliyyə sistemində xüsusi yeri tutur. Belə ki, ABŞ-da dövlət maliyyə resurslarının 50-60 faizi, Yaponiyada isə 30 faizi yerli maliyyənin öhdəsinə düşür.Həmçinin Yerli büdcəyə  maliyyə resurslarının cəlb olunmasında bələdiyyə qiymətli kagızları xüsusi rol oynayır.Dünyada ən böyük qiymətli kağızlar bazarı ABŞ-dadır. Yaponiyada bələdiyyə istiqarzları, əsasən təhsil, kənd təsərrüfatı vətəbii fəlakətlərlə mübarziə məqsədi üçün buraxılır.

 

ANQLO-SAKSON VƏ KONTİNENTAL MALİYYƏ SİSTEMLƏRİ

Hal hazırda dünyada maliyyə sistemləri adətən 2 yerə bölünür. Anqlo-sakson və Kontinental

Anqlo-sakson modeli aşağıdakı kimi xarakterizə olunur

  1. Tətbiq olunduğu ölkələr.

Fond bazarının anqlo-sakson modeli əsasən ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada və Avstraliya üçün xarakterikdir.

  1. İnvestisiya mənbəyi

Real sektorda əsas investisiya mənbəyi fond bazarıdır.

  1. Fond bazarının əsas maliyyə alətləri

Belə bir model bir çox maliyyə alətləri ilə xarakterizə olunur.Lakin xüsusilə istiqrazlar bu modeldə daha böyük məna kəsb edir.Hətta bank kreditləri də tez-tez istiqraz formasında sənədləşdirilir.

  1. Fond bazarının institutları

Bu modeldə çoxlu sayda ixtisaslaşmış maliyyə təşkilatları fəaliyyət göstərir.Məsələn, hec-fondlar, reytinq agentlikləri (Standard and Poor’s, Moody’s, Fitch).Banklar arasında isə əsas yeri ixtisaslaşmış (investisiya, ipoteka və s) banklar tutur.

 

Kontinental model aşağıdakı kimi xarakterizə olunur.

 

  1. Tətbiq olunduğu ölkələr.

Maliyyə sisteminin kontinental modeli əsasən kontinental Avropa ölkələri üçün xarakterikdir.

  1. İnvestisiya mənbəyi

Əsas investisiya mənbəyi bank kreditidir

  1. Fond bazarının əsas maliyyə alətləri

İstiqraz bazarının həcmi kommersiya kreditinin həcmindən çox azdır. Digər xüsusiyyət isə maliyyə məhsullarının nisbətən sadəliyidir

  1. Fond bazarının institutları

Fond bazarında böyük banklar tez-tez iddiaçılar kimi təmsil olunurlar və bir qayda olaraq onlar universaldır həmçinin istənilən bir fəaliyyət həyata keçirə bilərlər. Kollektiv investisiyalar institutlarına gəldikdə, onlar anqlo-sakson  modelinə  nisbətdə daha kiçik bir rol oynayırlar.

Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri Aslan Əzimzadə

 

Ədəbiyyat

M.Səlimzadə və Q.Xəlilov. (2010) “YERLİ ÖZÜNÜİDARƏETMƏ: ANLAYIŞ, TƏCRÜBƏ, ƏMƏKDAŞLIQ, HÜQUQİ ƏSASLAR”,Elm və təhsil,Bakı, s. 16-19

«ВЕСТНИК ЭКОНОМИКИ,ПРАВА И СОЦИОЛОГИИ» № 2, В.А.Семененко (2008), «Германская и англосаксонская финансовые модели в мире и в России»,Казань, стр.64

 

Перейти к верхней панели