Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 2.0981, TRY 0.4202, RUB 0.0279, CNY 0.2704, GEL 0.6964, GBP 2.3933, IRR 0.0037, JPY 1.5793, XAU 2282.0545, XAG 29.2292, XPT 1592.3730, XPD 1754.3660
(Azərbaycan) Aslan Əzimzadə. Beynəlxalq təcrübədə xarakterizə olunan maliyyə sistemlərinin və yerli özünüidarəetmə modellərinin qarşılıqlı müqayisəsi
12778794_681783298631487_3957483190875606725_o

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Beynəlxalq təcrübədə xarakterizə olunan maliyyə sistemlərinin və yerli özünüidarəetmə modellərinin qarşılıqlı müqayisəsi

 

Bu araşdırmamızda dünyada mövcud olan maliyyə sistemlərinin və yerli özünüidarəetmə modellərinin qarşılıqlı müqayisəsinin təhlilini aparmışıq

 

YERLİ ÖZÜNÜİDARƏETMƏDƏ ANQLO-SAKSON,KONTİNENTAL VƏ QARIŞIQ MODELLƏR

Beynəlxalq təcrübədə yerli özünüidarəetmə orqanları əsasən anqlo-sakson,kontinental və qarışıq modellər ilə xarekterizə olunur.

Yerli özünüidarənin anqlo-saks modeli əsasən Böyük Britaniyada, Amerika Birləşmiş Ştatlarında, Kanadada, Hindistanda, Avstraliyada,Yeni Zelandiyada və s. dövlətlərdə yayılmışdır.Bu modelin əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır

  1. Yerli özünüidarəetmə orqanlarının sərbəstliyi.
  2. Yerlərdə yerli özünüidarəetmə orqanlarına və onların maliyyə sisteminə nəzarət edən mərkəzi hökumətin səlahiyyətli nümayəndələrinin olmaması.

Yerli özünüidarənin kontinental modeli isə anqlo-sakson modelindən nəzərəçarpacaq qədər fərqlənir.Bu model əsasən Bu model yalnız kontinental Avropa dövlətləri üçün deyil, həmçinin Latın Amerikasının, Yaxın Şərqin, fransız dilli Afrika dövlətləri üçündə xarakterikdir.

Bu modeli anqlo-sakson modelindən fərqləndirən əsas cəhət aşağıdakılardır.

  1. Yerli özünüidarəetmədə aşağı pillələrin, yuxarı pillələri tabeliyi.
  2. Yerli səviyyədə yerli özünüidarəetmə orqanlarına və onların maliyyə sisteminə nəzarət edən mərkəzi hökumətin səlahiyyətli nümayəndələrinin olması.

Qarışıq modelinin özünəməxsus əlaməti kimi kifayət qədər daha aşağı ərazi səviyyəsində muxtar yerli özünüidarəetmənin daha yüksək səviyyədə dövlət idarəçiliyi ilə kombinə edilməsini hesab etmək olar.

Həmçinin onuda qeyd etmək istərdim ki,İEO ölkələrində yerli maliyyə dövlət maliyyə sistemində xüsusi yeri tutur. Belə ki, ABŞ-da dövlət maliyyə resurslarının 50-60 faizi, Yaponiyada isə 30 faizi yerli maliyyənin öhdəsinə düşür.Həmçinin Yerli büdcəyə  maliyyə resurslarının cəlb olunmasında bələdiyyə qiymətli kagızları xüsusi rol oynayır.Dünyada ən böyük qiymətli kağızlar bazarı ABŞ-dadır. Yaponiyada bələdiyyə istiqarzları, əsasən təhsil, kənd təsərrüfatı vətəbii fəlakətlərlə mübarziə məqsədi üçün buraxılır.

 

ANQLO-SAKSON VƏ KONTİNENTAL MALİYYƏ SİSTEMLƏRİ

Hal hazırda dünyada maliyyə sistemləri adətən 2 yerə bölünür. Anqlo-sakson və Kontinental

Anqlo-sakson modeli aşağıdakı kimi xarakterizə olunur

  1. Tətbiq olunduğu ölkələr.

Fond bazarının anqlo-sakson modeli əsasən ABŞ, Böyük Britaniya, Kanada və Avstraliya üçün xarakterikdir.

  1. İnvestisiya mənbəyi

Real sektorda əsas investisiya mənbəyi fond bazarıdır.

  1. Fond bazarının əsas maliyyə alətləri

Belə bir model bir çox maliyyə alətləri ilə xarakterizə olunur.Lakin xüsusilə istiqrazlar bu modeldə daha böyük məna kəsb edir.Hətta bank kreditləri də tez-tez istiqraz formasında sənədləşdirilir.

  1. Fond bazarının institutları

Bu modeldə çoxlu sayda ixtisaslaşmış maliyyə təşkilatları fəaliyyət göstərir.Məsələn, hec-fondlar, reytinq agentlikləri (Standard and Poor’s, Moody’s, Fitch).Banklar arasında isə əsas yeri ixtisaslaşmış (investisiya, ipoteka və s) banklar tutur.

 

Kontinental model aşağıdakı kimi xarakterizə olunur.

 

  1. Tətbiq olunduğu ölkələr.

Maliyyə sisteminin kontinental modeli əsasən kontinental Avropa ölkələri üçün xarakterikdir.

  1. İnvestisiya mənbəyi

Əsas investisiya mənbəyi bank kreditidir

  1. Fond bazarının əsas maliyyə alətləri

İstiqraz bazarının həcmi kommersiya kreditinin həcmindən çox azdır. Digər xüsusiyyət isə maliyyə məhsullarının nisbətən sadəliyidir

  1. Fond bazarının institutları

Fond bazarında böyük banklar tez-tez iddiaçılar kimi təmsil olunurlar və bir qayda olaraq onlar universaldır həmçinin istənilən bir fəaliyyət həyata keçirə bilərlər. Kollektiv investisiyalar institutlarına gəldikdə, onlar anqlo-sakson  modelinə  nisbətdə daha kiçik bir rol oynayırlar.

Tələbə Elmi Cəmiyyətinin sədri Aslan Əzimzadə

 

Ədəbiyyat

M.Səlimzadə və Q.Xəlilov. (2010) “YERLİ ÖZÜNÜİDARƏETMƏ: ANLAYIŞ, TƏCRÜBƏ, ƏMƏKDAŞLIQ, HÜQUQİ ƏSASLAR”,Elm və təhsil,Bakı, s. 16-19

«ВЕСТНИК ЭКОНОМИКИ,ПРАВА И СОЦИОЛОГИИ» № 2, В.А.Семененко (2008), «Германская и англосаксонская финансовые модели в мире и в России»,Казань, стр.64

 

(Azərbaycan) Dünya Bankının 2017-ci il üçün yeni hesabatı
Screen Shot 2017-06-05 at 1.38.52 PM

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Əsas qeyd edilən məqamları vurğulayacam:
1. Dünya Bankının 2017-ci il üçün proqnozlarına əsasən qlobal artım 2.7% təşkil edəcək.
2. İnkişaf etmiş ölkələrdə iqtisadi artım 1.9% təşkil edəcək.
3. İnkişaf etməkdə olan bazarlar (Çin, Braziliya, Hindistan və s.) və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqtisadi artım 4.1% təşkil edəcək. Əmtəə ixrac edən ölkələrin ixrac sahələrindəki manelər azalacaq.
4. İnkişaf etmiş ölkələrdə gözlənilən iqtisadi artım çərçivəsində bu ölkələrin ticarət tərəfdaşlarına müsbət təsir göstərəcək.
5. Azərbaycanda ÜDM-in 1.4% azalacağı gözlənilir. Qeyd edim ki, 2016-cı ildə bu göstərəci — 3.8% idi. 2018-ci ildə ÜDM-də isə 0.6% artım proqnozlaşdırılır.
6. Xammal ixrac edən ölkələrin ixracatı yüksələcək.
7. Avrozona və Yaponiyada güclənən daxili tələb və ixrac fonunda artım proqnozları yüksək dəyərləndirilir.
8. Xüsusi istehlak artımında zəifləmə yaşansa da, inkişaf etmiş ölkələrdə investisiyalarda artım müşahidə olunur.
9. Ümumilikdə qlobal iqtisadiyyatda proteksionist meyllər müşahidə olunmağa başlayıb. Əsas səbəblər Britaniyanın ABdən çıxması və ABŞda yeni adminstrasiyanın vədləri və söyləmləridir.
10. Ümumilikdə qlobal ticarət 2016-cı ilin son rübündən daha stabil olmağa başlayıb və 2017ci ildə də daha da sağlamlaşaraq davam edəcək.

 

(English) What kinds of policies are likely to promote inclusive development and minimize income inequality?
agenda-promojpgcropdisplay_0

Извините, этот техт доступен только в “Американский Английский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Inclusive development and minimization of income inequality problem are introduced in this essay. Starting from inclusive development, we should mention that, nowadays, this is one of the main problems of the world. A part of people of the world, especially in poor countries is excluded from the economic development. The reasons of that are their differentiations and the conditions that they live today. It is very important for countries to promote inclusive development and to create a legal framework for minimizing income inequality.

As an example for promotion of inclusive development, I will mention UNDP case. As it’s known UNDP has policies in this regard. Their main goals are to reduce the poverty in the countries and to increase the effects of economic development to all parts of societies, to include them in decision-making process, to improve their living standards etc. In this regard, UNDP has a several directions that can accelerate this process. UNDP has a shared work with countries. They try to assist governments in the creation of new strategies for development and new policies for reduction poverty in their countries. UNDP helps governments to establish monitoring system for poverty and to establish a data system for the generation of evidences. Also, UNDP plays a role for ensuring countries with policy advices for social sustainability and for plans against poverty level. Other contributions of UNDP as evidence are support of countries with reviews of budgets, set up new partnerships with poor countries for provision of sustainable inclusive development. All these points are the evidences in case of UNDP for promotion of inclusive development.

The second part  is about what kind of policies are likely to minimize income inequality. As evidence, Germany’s policies in this case were introduced. Germany is one of the countries in the world that has a low level of income inequality. German governments faced a lot of problems in wealth inequality after the reunification of West and East Germany. Today, government realizes programs for decreasing of income inequality, design tax system, transfer system of country and several such types of policies in terms of minimizing income inequality. As a result, today German has a satisfactory level of income inequality. But exactly, their policies are not perfect and have a need for improvement. Government promotes new policies for decreasing income inequality in Germany.

References:

  1. UNDP official website
  2. APCD, Community-based Inclusive Development, principle and practice.
  3. Florian, R. Rose, C. Tilstone, Promoting inclusive practice
  4. M.De. Nardi, L. Ren, C. Wei, Income inequality and redistribution in five countries

Author: PhD candidate, Tahmasib Alizada, UNEC, International Economics Chair

Email: alizada.tahmasib@gmail.com

Qısaca Brexit layihəsi haqda.
images-brexit

 

Hamıya məlumdur ki, Avropa Birliyinin əsası  1951-ci ildə Parisdə Avropa, Kömür və Polad  birliyi müqaviləsi ilə təsis olunub. Baxmayaraq ki, indi birliyin tərkibində 28 dövlət mövcuddur, lakin  təsis olunan zaman müqavilə 6 dövlət arasında imzalanmışdı və xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, o dövlətlər arasına İngiltərə daxil deyildi. Müqavilənin adından da görünür ki, müqavilə iqtisadi zəmində imzlanıb. Neçə əsrlərdi ki, siyasi liderlər qan bahasına da olsa birləşdirmək istədikləri məkana silahsız inteqrasiya etməyə başladılar. Bir-biri ilə yaxın olan millətlərin inteqrasiyası üçün obyektiv səbəblər tələb olunurdu.Yüzillərlə planlaşdırılan inteqrasiya ideyasının bazasını yaxın iqtisadi münasibətlər təşkil etdi. Və bu iqtisadi münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsinə eytiyac var idi.  Avropada inteqrasiya prosesi mərhələli şəkildə həyata keçirilirdi. Nəticədə bir neçə vacib sazişlər bağlanmışdı. Avropa İqtisadi Birliyinin və  Avropa Atom Enerjisi Birliyini quran Roma Müqavilələri (1957), Vahid Avropa Sənədi (1986) və Maastrixt sazişi (1992) regional birliyin hüqüqi əsasını təşkil etdi.

Diqqətinizi son Maastrixt müqaviləsinə yönəltmək istərdim. Müqavilə 1992-ci il əski holland şəhəri olan Maastritdə on iki avropa dövlətləri arasında imzalanmışdır.Yeni siyasi formasiya bu dövrdən öncə Azad Ticarət Zonası haqda(1958-ci ildə), Gömrük İttifaqı haqda(1987) müqavilələrin varisi olmuşdu.

Mən iqtisadçı kimi daha çox iqtisadi prizmadan yanaşacam və buna da əsas var. Yuxarıda qeyd etdiyim kimi birləşmənin əsasını iqtisadi amil təşkil edir və yaranan siyasi formasiya əsasən iqtisadi prosesləri tənzimləmə xarakteri daşıyır. Maastrit  sazişinin əsas məqsədlərindən biri də iqtisadi-valyuta ittifaqının yaranması idi və Böyük Britaniya bu prosesdən kənarda qaldı. Valyuta siyasətinin tənzimlənməsi üçün maliyyə  resursları Aİ-nın donor dövlətləri üzərinə düşən yükün mühüm hissəni təşkil edir və ingilislər bu problem ilə də özlərini sığortlaladılar.  Qeyd edək ki, Böyük Britaniya məşhur şenqen sazişinin də üzvü olmamışdı.

Göründüyü kimi, Böyük Britaniya digər Aİ dövlətləri kimi inteqrasiya prosesində fəal iştirak etmirdi. Alimlər onu da onla izah edirdilər ki,  kontinental avropa  ilə Ingiltərə arasında fərq çoxdu. Belə ki, Böyük Britaniyanın özünə məxsus dini, idarəçilik və hüquq sistemi(anglosakson idarəçilik hüquq sistemi), və hətda fərqli maliyyə-bank sistemi mövcuddur. Bu səbəbdən alimlər iddia edirlər ki, İngiltərənin digər avropa dövlətləri ilə inteqrasiyası üçün uzun müddət tələb olunur.

Göründüyü kimi İngiltərə bu proseslərdə qismən iştirak edirdi.

Bunun nəticəsi olaraq da təbii ki, ölkəyə mənfi təsiri olacaq, lakin bunun müsbət tərəfləri də mövcuddur.

Misal üçün Böyük Britaniya 2013-cü ildən Aİ  büdcəsinə hər il taxminən 14,5 mlrd evro pul ödəyir və büdcənin “donorlarından” hesab olunur. Lakin Brexitin əlehdarları hesab edirlər ki, azad ticarət zonasından, vahid bazardan əldə olunan gəlirlər bu ödəməni üstələyir. Nəzərə alsaq ki, məbləğin müəyyən hissəsi büdcə vasitəsi ilə  ölkəyə qaytarılır demək ekspertlər yanılmırlar.

Bu halda bir sual yaranır, Brexit –dən sonra İngiltərə Ai münasibətləri hansı şəkildə təşkil olunacaq?

Misal üçün, Norvegiyanın Avropa  İttifaqı ilə münasibətini təhlil etsək görərik ki, Norvegiya qurumun üzvlüyündən imtina etsə də lakin, Aİ-nın asossiativ üzvü olaraq qalmışdır  və azad ticarət zonası müqaviləsinə daxil edilmişdir. Böyük Britaniyanı da həmin aqibət gözləyə bilər. Bu halda Britaniya vahid bazara daxil olub onun üstünlüklərindən istifadə edə biləcək, lakin qurumun maliyyə resurslarından məhrum olunacaq.

Türkiyə təcrübəsi buna oxşardı,belə ki, qardaş dövlət Aİ-nın gömrük ittifaqına və bazarlarına daxil olmaq imkanına malikdir.

Ən pis halda isə İngiltərə Yaponiya, ABŞ və sair dövlətlər kimi  ticarət münasibətləri ÜTT qaydaları çərçivəsində müyyən olunacaq. Bu isə az ehtimal olunur. Avropa qitəsinə Britaniyadan uzaq olan Kanada belə Aİ ilə azad ticarət zonası haqda saziş bağlamışdı.

Son dövrlər dünyada ən çox  müzakirə olunan mövzulardan biri də ABŞ və Aİ arasında Transatlantik azad Ticarət zonasının yaradılmasıdır.Və bu sazişin yaxın vaxtlarda imzalanması gözlənilir.  Belə ki, bu sazişin bağlanması tərəflər arasında əmtəə dövriyyəsinin artımına gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən isə bu sazişin geosiyasi maraqları  mövcuddur. Belə ki,  Çin və şərqi Asiya dövlətlərinin inkişafı müstəvisində bu regiona qarşı tək başına nə Avropanın nə ABŞ davam gətirməyi çətin olacaqdı. Bu səbəbdən də bir çox alimlərin mülahizələrində Aİ, Böyük Britaniya, ABŞ və Kanadanın qlobal iqtisadiyyatında vahid cəbhə şəkilində iştrak edilməsinin şahidi oluruq.

Digər tərəfdən isə ABŞ-ın bəzi şərqi Asiya dövlətləri ilə vahid bazar yaratmaq arzusu göstərir ki, inkişaf etmiş dövlətlərin fəaliyyətləri koordinasiya olunur. Bununla da yeni yaranan geoiqtisadi qüvəlləri inkişaf etmiş ölkələr birgə müqavimət göstərəcəklər və bu  dövlətlərin davranışları heç də xaotik deyil. İlk baxışdan belə görsənsə də bu heç də elə deyil.

Bu baxımdan İngiltərənin regional inteqrasiya proseslərindən uzun müddət kənar qalması reallıqdan uzaqdır.

Sual yaranır bəs bu “Brexit kompanisyasının” məqsədi nədir?

“Brexit kompaniyası” nəticəsində ilk növbədə dolların həm evro həm də funt sterlinqə qarşı məzənnəsinin artmasını müşahidə etdik və bundan sonra dünya iqtisadiyyatında dolların heqimoniyasının bərpa olunması gözlənilir. Daha sonra dünyada dollara tələb artacaq, bir çox dövlətlər rezerv pullarını dollara çevirəcək, dünya valyuta bazarında dollara tələb  çoxalmasının şahidi olacağıq. Fedral Rezerv Sisteminin uçot dərəcəsinin kəskin artırmasına ehtiyac qalmayacaq.

Dollarla neftin qiymətində əks mütənasiblik qanunu hamımıza məlumdur.

Dollara olan kəskin tələbat neftin qiymətinin artması prosesini müyyən dövr saxlaya biləcək.

Bu isə  Rusiyanın və neft dövlətlərinin maraqlarına ziddir. Bir çox ekspertlər Brexit prosesinin Rusiyanın xeyrinə olduğunu iddia edirlər ki, bu isə mənim fikrimcə heç də elə deyil.

Düzdür bir Brexit layihəsi ilə neftin qiymətinə təsir etmək çətin olar. Neftin qiymətinin aşağı enməsinə yönəldilmiş bu tipli vaxt aşırı şayələr buraxılır və süni aksiyalar keçirilir. Məsələn: yanar şist inqilabı haqda, İranın bazara dərhal daxil edilməsi, federal rezerv sisteminin uçot dərəcələrinin dəyişdirilməsi və sair layihələrin şahidi olmuşuq.

Gəlin baxaq Brexit kimə  əlavə mənfəət gətirə bilər?

Bildiyimiz kimi son dövrlər avrozonada iqtisadi artımda ləngimə prosesi müşahidə olunurdu. Bunu biz avropa ekspertlərinin hesabatlarında görə bilərik.

Avro məzənnəsinin müəyyən dərəcədə enməsi iqtisadi artımı stimullaşdıracaqdı. Bunu biz 2000-ci ildə avronun dövriyyəyə buraxılma zamanı şahidi olduq. Belə ki, 2000-ci ildə avro dövriyyəyə  buraxılandan sonra onun məzənnəsi artmağa başladı. Bunu bütün dünyada müsbət hal kimi qəbul etsələr də, lakin bu dövlətlərin ixrac potensialına və iqtisadi artımına mənfi təsir göstərdi.Tam əksinə ABŞ iqtisadiyyatı isə bu hadisədən bir neçə il öncə iqtisadi artım problemi ilə rastlaşmışdı.Və dolların avroya nisbətində düşməsi qısa müddətli dövrdə iqtisadi artıma səbəb oldu.

Göründüyü kimi, İngiltərənin “Brexit kompaniyasının” keçirilməsi Avropa dövlətlərinə, İngiltərəyə, həm də dolların timsalında  Amerika iqtisadiyyatına devidentlər gətirəcəkdi.Nəticədə bu hadisə daha çox süni dezinteqrasiyaya oxşayır.

(Azərbaycan) Elektron ticarət. Üstünlükləri və çatışmazlıqları.
e-ticaret-3

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Elektron ticarətdən ilk dəfə ABŞ-da XX əsrin 60-cı illərində istifadə olunmağa başlanılıb. XX əsrin 90-cı illərin ortalarından başlayaraq bütün dünya üzrə Elektron (on-line) ticarət sahəsində fəallığın artması müşahidə olunub. Kompüter avadanlığını istehsal edən iri firmaların ardınca şəbəkəyə ənənəvi malları satan tacirlər çıxmağa başladılar. Böyük sayda kitab, kompakt-disk və videokaset, şərab-çaxır mağazaları meydana çıxdı. Hazırda demək olar ki, istənilən malı şəbəkə vasitəsilə almaq mümkündür. Bu nöqteyi- nəzərdən elektron ticarət — bir çox biznes-proseslərin elektron formada ötürülmə yolu ilə tezləşdirilməsi başa düşülür ki, bu zaman hər bir mərhələdə verilən informasiya, kağızların çoxlu sayda surətlərini yaratmadan birbaşa alıcıya çatdırıla bilir. Bu gün «elektron ticarət» ifadəsi altında ilk növbədə malların və xidmətlərin qlobal informasiya şəbəkəsi vasitəsilə təqdim olunması başa düşülür.

Elektron ticarətin çoxlu sayda müsbət və mənfı xüsusiyyətləri var. Aşağıda qısacada da olsa, elektron ticarətin əvvəlcə üstünlüklərini və daha sonra çatışmazlıqlarını qeyd edək.

E-Ticarətin Üstünlükləri:

  1. E-Ticarətin ən böyük üstünlüyü, zamandan və məkandan asılı olmayaraq dünyanın istənilən bir yerindən və istənilən saatda müştərilərə alış-veriş etmək imkanı yaratmasıdır.
  2. İstifadəçilərin məhsul və xidmətləriniz haqqında daha asan və sürətli məlumat əldə etməsini təmin edir.
  3. İşlətmə xərclərinizi azalda bilər. Yəni internet üzərində qurulmuş online ınağaza fıziki olaraq qurulmuş mağazalara nisbətən daha az xərc tələb edir və əlavə xərcləri minimuma endirir.
  4. İş sahiblərinə (satıcılara) real həyatda edə bilməyəcəklərini etmə imkanını təmin edir.
  5. Elektron ticarətin həyata keçirilməsinə xüsusi razılıq (lisenziya) tələb olunmur. Xüsusi razılıq (lisenziya) tələb olunan fəaliyyət sahələrində elektron ticarət aparıldıqda, satıcı (təchizatçı) qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada həmin fəaliyyətə xüsusi razılıq (lisenziya) almalıdır.
  6. Eleküon ticarət elektron ödəniş xidınətiərinin inkişaf etməsinə və nağdsız dövriyyənin həcminin yüksəldilməsinə şərait yaradır.

Elektron ticarətin çatışmazlığı:

  1. İnternet üzərindən edilən alış-verişdə müştərinin məhsulu canlı olaraq görmək və araşdırmaq şansı yoxdur. Ancaq firmalar məlumatlandırma və daha yaxşı müştəri təcrübəsi yaratma mövzusunda müxtəlif yaxşılaşdırmalar edərək bu nisbəti aradan qaldırmağa çalışırlar.
  2. E-ticarətdə böyük problem olaraq təhlükəsiziik problemi qalmaqdadır. Potensial müştərilər İnternet üzərindən edilən alış-verişdə kredit kartı istifadəsindən çəkinirlər. Son dövrdə geniş yayılan alternativ ödəmə sistemləri və kredit kartı ödənişləri daha etibarlı hala gətirən xidmətlər sayəsində bu təhlükə aradan qaldırılmağa başlamışdır. Virtual alış-veriş xidməti verən fırmalar, kredit kartı məlumatlarının təhlükəsizliyi və gizliliyini təmin etmək üçün geniş şəkildə SSL və SET kimi təhlükəsizlik standartlarını istifadə etməkdədirlər.
  3. Məhsulu satın alan müştəri çatdırılma müddəti boyunca gözləmək məcburiyyətindədir. Bunun qarşısını almaq üçün dünyanın nəhəng elektron ticarət saytlarından olan Amazon.com havadan çatdırılma xidmətindən istifadə etməyə başlamışdır.

 

(Azərbaycan) İNKİŞAF İQTİSADİYYATININ YENİ TƏDQİQAT PROBLEMİ: ORTA GƏLİR TƏLƏSİ
DSC_8789

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

i.ü.f.d., dos. Elşən Bağırzadə

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC)

“Beynəlxalq iqtisadiyyat” kafedrası

 

Giriş

Orta gəlir tələsi anlayışı (middle income trap) iqtisadi ədəbiyyata son dövrlərdə daxil olan anlayışlardan biridir. Bu anlayış xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrlə bağlı olduğundan dünyanın müxtəlif regionlarından olan iqtisadçıların böyük marağına səbəb olmuşdur. Orta gəlir tələsi anlayışını iqtisadi ədəbiyyata daxil edən iqtisadçılar Indermit Gill və Homi Kharasdır. Bu iqtisadçılar 2007-ci ildə Dünya Bankı üçün hazırladıqları “Şərqi Asiya Renessansı: İqtisadi Artım Üçün İdeyalar” (“An East Asian Renaissance: Ideas for Economic Growth”) adlı hesabatlarında bu anlayışdan istifadə etmişlər. Qeyd olunan hesabatda orta gəlir tələsi anlayışı və orta gəlir tələsindən çıxış yolları geniş şəkildə təhlil olunmuşdur. Sonralar bu anlayışın iqtisadi ədəbiyyatdakı yerinin möhkəmlənməsində bir çox iqtisadçıların, xüsusilə də Barry Eichengreen, Donghyun Park və Kwanho Shinin tədqiqatları mühüm rol oynamışdır. Son dövrlər dünya iqtisadiyyatında baş verən proseslər çərçivəsində Azərbaycan kimi təbii resurslara əsaslanan iqtisadiyyatların üzləşdiyi çağırışlar həmin ölkələrin elmi dairələrində bir sıra məsələlərlə yanaşı, məhz orta gəlir tələsi və ondan çıxış yollarının da müzakirəsini zəruri etmişdir.

Bu yazının məqsədi orta gəlir tələsi probleminin mahiyyəti və ondan çıxış yolları haqqında oxuculara qısa şəkildə məlumat verməkdir.

Orta gəlir tələsi nədir?

Hər hansı bir iqtisadiyyatın adambaşına düşən gəlir göstəricisinin müəyyən bir səviyyəsinə çatdıqdan sonra həmin səviyyəni aşa bilməməsi vəziyyətinə orta gəlir tələsi deyilir. Başqa sözlə, orta gəlir tələsi hər hansı bir iqtisadiyyatın adambaşına düşən gəlir səviyyəsinin müəyyən bir həddini keçə bilməməsi halı və ya müəyyən bir gəlir səviyyəsinə çatdıqdan sonra durğunluq vəziyyətinə düşməsi halını ifadə edir.

İlk dəfə olaraq, bu anlayışı iqtisadi ədəbiyyata daxil edən Gill və Kharasa görə orta gəlir tələsi, XX əsrdə inkişaf etmiş ölkələrə nisbətən daha yavaş böyüyən və onlarla arasındakı iqtisadi fərqi tamamlaya bilməyən orta gəlirli ölkələrin aşağı əmək haqqı səviyyəsi ilə rəqabət edən yoxsul ölkələr ilə sənayeləri yetkinləşmiş, texnoloji yeniliklərdə üstün olan zəngin ölkələr arasında sıxışıb qalmalarını ifadə edir.

Orta gəlir səviyyəsi necə müəyyən edilir?

Burada əsas metododloji məsələlərdən biri məhz hansı gəlir səviyyəsinin orta gəlir səviyyəsi kimi qəbul edilməsidir. Bu anlayış ilk dəfə ortaya atıldığı zaman ABŞ-da adambaşına düşən gəlirin 20%-nin digər iqtisadiyyatlar üçün orta gəlir səviyyəsi kimi qəbul edilməsi yanaşması əsas götürülmüşdür. Başqa sözlə, bu gün ABŞ-da adambaşına düşən gəlir göstəricisini təxminən 50000 ABŞ dolları səviyyəsində qəbul etsək, onda orta gəlir səviyyəsini 10000 ABŞ dolları kimi qəbul etmək mümkündür. Amma buna baxmayaraq, təcrübədə orta gəlir səviyyəsinin müəyyən edilməsi ilə bağlı müxtəlif iqtisadçılar tərəfindən müxtəlif yanaşmalardan istifadə edilir. Ən geniş yayılmış yanaşma isə Dünya Bankının gəlir səviyyəsinə görə ölkələri qruplaşdırması yanaşmasından istifadə edilməsidir.

Hansı iqtisadiyyatlar orta gəlir tələsinə düşmüş hesab olunurlar?

Orta gəlir tələsinə düşən iqtisadiyyatların əsas xüsusiyyətləri arasında aşağı yığım və investisiya səviyyəsi, emal sənayesinin artım tempinin aşağı düşməsi, sənaye istehsalında diversifikasiya səviyyəsinin aşağı olması, əmək bazarı tələblərinin qeyri-adekvat olması və.s göstərmək mümkündür. Bu baxımdan hər hansı bir iqtisadiyyatın təbii resursları məhduddursa, əhalisi çox və sürətlə artırsa, sənayesinin innovasiya imkanları çox aşağıdırsa onun orta gəlir tələsinə düşməsi qaçılmazdır. Aşağı əmək haqqı səviyyəsinə malik olan bu ölkələr standart emal sənayesi məhsulları üzrə yoxsul ölkələr qarşısında rəqabət gücü zəifləyən, innovasiya əsasında inkişaf edən ölkələrin isə iqtisadi səviyyəsinə yaxınlaşmaqda çətinlik çəkən ölkələrdir.

Orta gəlir tələsindən necə çıxmaq olar?

Orta gəlir tələsi, heç şübhəsiz ki, inkişaf etməkdə olan ölkələrə xas problemdir. Bu problemin nəzəri şərhi baxımından Solow Neoklassik İqtisadi Artım Modeli böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu yanaşmaya görə texnologiya və əmək sabit qalmaqla kapital yığımına əsaslanan iqtisadi artım modeli kapitalın azalan məhsuldarlığı səbəbindən davamlı xarakter daşıya bilmir. Başqa sözlə, yalnız kapital yığımına əsaslanan iqtisadi artım müəyyən müddətdən sonra sıfır səviyyəsinə daxil olacaq və ya orta gəlir tələsinə düşüləcəkdir. Bu halda, artıq iqtisadi artımın mənbələri qismində məhsuldarlıqdakı artım, innovasiya və insan kapitalının çıxış etməsi zərurətə çevriləcəkdir. Tədiqatlar göstərir ki, orta gəlir tələsindən çıxan və yüksək gəlir qrupuna daxil olan ölkələrin əsas xüsusiyyətləri də məhz instutlaşmalarını tamamlamaları, texnologiya tutumlu istehsal strukturuna malik olmaları, elmi tədqiqatlara investisiyalarını artırmaları, yüksək əlavə dəyərə malik məhsullar ixrac etmələri, kapital bazarlarını tam şəkildə formalaşdırmaları və istehsalı yüksək ixtisaslı iş qüvvəsilə həyata keçirmələridir.

Orta gəlir tələsindən çıxmaq nə qədər asandır?

Orta gəlir tələsindən çıxaraq yüksək gəlir qruplu ölkələr sırasına daxil olmaq əksər inkişaf etməkdə olan ölkələrin hədəfi olsa da, bunu reallaşdırmaları o qədər də asan deyildir. Dünya Bankının məlumatlarına görə 1960-cı ildə 101 orta gəlirli ölkədən 2008-ci ildə yalnız 13-ü – Ekvadorial Qvineya, Yunanıstan, Honq-Konq, İrlandiya, İsrail, Yaponiya, Mavriki, Portuqaliya, Porto Rika, Koreya, Sinqapur, İspaniya, Tayvan – orta gəlir tələsindən çıxaraq yüksək gəlirli ölkələr qrupuna daxil olmuşdur. 2012-ci ildə iqtisadçılar Felipe, Abdon və Kumarın apardıqları birgə tədqiqatın nəticələrinə görə 2010-cu ildə aşağı-orta gəlirli və yüksək-orta gəlirli 52 ölkədən 35-i orta gəlir tələsindədir. Bu ölkələrin 13-ü Latın Amerikasında, 11-i Orta Şərqdə, 6-ı Səhra-altı Afrikada, 3-ü Asiyada və 2-i Avropadadır. Göründüyü kimi orta gəlir tələsi problemi daha çox Latın Amerikası və Orta Şərqdə toplanmışdır. Latın Amerika və Orta Şərq ölkələrinin 1960-cı ildə orta gəlir səviyyəsinə nail olduqları nəzərə alındıqda bu ölkələrin 50 ildən çoxdur ki, orta gəlir tələsində qalmalarının əsas səbəbi kimi ucuz əmək və bəsit texnologiyalarla rəqabət etmə cəhdini göstərmək mümkündür.

Nəticə və ya iqtisadi siyasət tövsiyəsi

Tədqiqatlar göstərir ki, orta gəlir tələsindən çıxış üçün standart iqtisadi siyasət tədbirləri mövcud deyildir. Lakin orta gəlir tələsindən çıxmış ölkələrin təcrübəsinin təhlili bu baxımdan iki əsas istiqamətdə tədbirlərin həyata keçirilməsinin zəruriliyini ortaya qoyur:

1) Məcmu faktor məhsuldarlığına əsaslanan iqtisadi artıma nail olma: Birbaşa texnoloji inkişafla bağlı olan bu istiqamət, eyni zamanda da yüksək keyfiyyətli təhsil sisteminin mövcudluğunu zəruri edir. Yaponiya, Sinqapur, Tayvan, Cənubi Koreya və İsrail orta gəlir tələsindən məhz texnoloji inkişaf və yüksək insan kapitalına əsaslanan sənayeləşmə siyasəti ilə çıxmışlar.

2) İxtisaslaşmada dərinləşmə. İxtisaslaşma aşağı məhsuldarlıqlı fəaliyyətlərdən yüksək məhsuldarlıqlı sahələrə keçidi təmin edir. Cənubi Koreyanın mikro-elektronika və yarımkeçiricilər texnologiyasındakı nailiyyətləri buna misal ola bilər.

Yuxarıda qeyd olunan hər iki istiqamət üzrə nailiyyətlərin əldə edilməsi isə ölkədə daha çox milli yığım səviyyəsinin yüksəldilməsi, elmi araşdırmalara investisiyaların artırılması və innovasiya potensialının gücləndirilməsi, yüksək ixtisaslı iş qüvvəsi üçün insan kapitalına investisiyaların yönəldilməsi, intellektual mülkiyyət və patent hüquqlarının qorunması, əmək bazarının təkmilləşdirilməsi, instutsional islahatların aparılması və infrastruktur investisiyalarının həyata keçirilməsindən asılıdır.

(Azərbaycan) i.ü.f.d. Elşən Bağırzadə. Gizli İqtisadiyyat üzrə hökumət siyasəti necə qurulmalı?
lfmi_shadow_economies

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

İqtisadi ədəbiyyatlarda gizli iqtisadiyyat anlayışı ilə bağlı bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənən çoxsaylı yanaşmalar mövcuddur. Həmin fərqli yanaşmalardan irəli gələrək, onun kəmiyyət qiymətləndirməsi, səbəbləri, təsirləri və həlli yolları haqqında irəli sürülən fikirlər də fərqlənir.

Gizli iqtisadiyyat anlayışına vahid yanaşmanın formalaşdırılması ilə bağlı axtarışlar ilkin əsasları 1980-cı illərdə ortaya çıxan və BMT-nin 1993-cü il Milli Hesablar Sistemi Konvensiyasının qəbul edilməsindən sonra daha da geniş yayılmağa başlayan makroiqtisadi yanaşma ilə yeni keyfiyyət mərhələsinə daxil olmuşdur. İƏİT(OCED), BVF(IMF), BƏT(ILO) və MDB Dövlətlərarası Statistika İdarəsi (CIS STAT) tərəfindən birgə hazırlanaraq, bütün milli statistika idarələri üçün gizli iqtisadiyyatın ölçülməsi sahəsində əsas metodiki vəsait kimi qəbul olunan “Gizli iqtisadiyyatın ölçülməsi: Bələdçi kitab”ın (“Mavi Kitab”) 2002-ci ildə nəşr edilməsi isə bu yanaşmanın sistemləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli olmuşdur. Bu gün gizli iqtisadiyyat anlayışı ilə bağlı ədəbiyyatlarda ən çox istifadə olunan yanaşma da məhz bu yanaşmadır.

Makroiqtisadi yanaşma, gizli iqtisadiyyatı Birləşmiş Millətlət Təşkilatının 1993-cü il Milli Hesablar Sistemi Konvensiyasına görə ÜDM göstəricisini hesablamaq məqsədilə qeydə alınmalı olan iqtisadi fəaliyyətlərin faktiki qeydə alınmamış hissəsi kimi qəbul edir. Elə məhz bu yanaşmanı əsas götürməklə gizli iqtisadiyyata daha ətraflı tərif verməyə çalışsaq, onu qanunvericiliyə tamamilə uyğun olmadan (kriminal sektor) və ya onun bir sıra tələblərini pozmaqla həyata keçirilən (qeyri-kriminal sektor), üzərində dövlət idarəetmə orqanlarının tənzimləmə və nəzarət funksiyalarının reallaşdırıla bilmədiyi, milli gəlir statistikasının mövcud hesablama metdoları ilə kəmiyyət qiymətləndirmələrinin aparıla bilmədiyi və buna görə də rəsmi hesablanan ÜDM göstəricisinin əhatə etmədiyi, əlavə dəyər yaradan bazar buraxılışlı iqtisadi fəaliyyətlərin məcmusu kimi ifadə etmək mümkündür.

Bir çox hallarda müxtəlif tədqiqatçılar və siyasətçilər tərəfindən gizli iqtisadiyyatın mənfi təsirləri ilə yanaşı, müsbət təsirləri də qeyd olunsa da onun uzunmüddətli perspektivdə iqtisadiyyat üzərində mənfi təsirlərinin daha çox olması ilə bağlı artıq dünyada müəyyən fikir birliyi formalaşmışdır. Bu isə hər ölkədə gizli iqtisadiyyatla bağlı müvafiq hökumət siyasətinin qurulmasını zəruri edir. Təcrübə göstərir ki, müxtəlif ölkələrdə formalaşdırılan bu siyasətin əsas məqsədi, gizli iqtisadiyyatın kriminal fəaliyyətlərini tamamilə ortadan qaldırmaq, qeyri-kriminal fəaliyyətlərini isə leqallaşdıraraq rəsmi iqtisadiyyata inteqrasiya etməkdir.

Gizli iqtisadiyyatın leqalaşdırılması siyasəti ilə bağlı ən müasir təcrübələrin və elmi yanaşmaların təhlili göstərir ki, bu siyasətin cəzalandırma və digər məcburetmə tədbirlərindən daha çox gizli iqtisadiyyatın səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi və onların aradan qaldırılması istiqamətində qurulmalı olduğu haqqında elmi və siyasi dairələrdə artıq fikir birliyi mövcuddur.

Gizli iqtisadiyyatın leqallaşdırılması siyasəti formalaşdırıldığı zaman görülməli olan ilk iş problemin səbəblərinin dəqiq təsbit edilməsidir. İqtisadi, fiskal, instutsional, sosial, siyasi və psixoloji xarekterli bu səbəblər heç də bütün ölkələrdə eyni olmur və onların tarixi inkişaf xüsusiyyətləri, iqtisadi və sosial quruluşlarının spesifiki cəhətlərindən asılı olaraq fərqlənirlər.

Gizli iqtisadiyyatın leqallaşdırılması siyasətinin qurulmasında ikinci mərhələ onun səbəblərinin aradan qaldırılması məqsədilə həyata keçiriləcək tədbirlərin əsas istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsidir. Müxtəlif nəzəri mənbələrin və ayrı-ayrı ölkələrdə həyata keçirilən müvafiq siyasətlərin təhlili əsasında qeyd edə bilərik ki, dünya təcrübəsində artıq bu istiqamətdə də müəyyən ortaq yanaşma formalaşmışdır. Belə ki, mövcud yanaşmaları ümumiləşdirməyə çalışsaq, onda dünya təcrübəsində gizli iqtisadiyyatın leqallaşdırılması siyasətinin əsas istiqamətlərinin makroiqtisadi mühitin təkmilləşdirilməsi, rəsmi iqtisadiyyatın cəlbediciliyinin artırılması, gizli iqtisadiyyatla mübarizənin gücləndirilməsi və gizli iqtisadiyyat əleyhinə ictimai şüurun formalaşdırılmasından ibarət olduğunu qeyd etmək mümkündür.

bez-nazvaniya1

Makroiqtisadi mühitin təkmilləşdirilməsi dedikdə, əsasən ölkədə makroiqtisadi stabilliyə nail olunması nəzərdə tutulur ki, bu da iqtisadi fəaliyyət baxımından rəsmi iqtisadiyyatın gizli iqtisadiyyatla müqayisədə risq səviyyəsini aşağı salır və gizli iqtisadiyyata yönəlmənin maddi əsaslarını zəiflədir.

Rəsmi iqtisadiyyatın cəlbediciliyinin artırılması biznes üçün rəsmi öhdəliklərin azaldılması və rəsmi infrastrukturun gücləndirilməsi tədbirlərini nəzərdə tutur və bunlar da rəsmi iqtisadiyyatı biznes subyektləri üçün daha əlverişli edir.

Gizli iqtisadiyyatla mübarizənin gücləndirilməsi gizlilik risqindən doğan xərcləri artırmaqla gizli iqtisadiyyatın cəlbediciliyini aşağı salan cəzaların və aşkarlanma ehtimalının artırılması tədbirlərindən ibarətdir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, cəzalar nə qədər yüksək olsa da, gizli iqtisadi fəaliyyətlərin aşkarlanma ehtimalı aşağıdırsa, bu zaman cəzaların da yüksək effekti olmur.

İstər gizli iqtisadiyyata yönəlmə meylinin azaldılması, istərsə də gizli iqtisadiyyatın leqallaşdırılması siyasətinin cəmiyyət tərəfindən dəstəklənməsi baxımından bu iqtisadiyyat əleyhinə ictimai şüurun formalaşdırılması prinsipial məsələlərdəndir. Müxtəlif ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, gizli iqtisadiyyat əleyhinə ictimai şüurun formalaşdırılmasında əsas istiqamətlər dövlət qurumlarına etibarın gücləndirilməsi və maarifləndirmə kampaniyalarının keçirilməsidir.

Nəhayət, bütün qeyd edilənlərlə yanaşı, gizli iqtisadiyyatın leqallaşdırılması siyasətinin effektli şəkildə reallaşdırılması baxımından bu məqsədilə müvafiq siyasət-koordinasiya strukturunun formalaşdırılmasına, strategiya və fəaliyyət planının hazırlanmasına, dövlət proqramlarının və qanunların qəbul edilməsinə də ehtiyac vardır.

i.ü.f.d. Elşən Bağırzadə, UNEC “Beynəlxalq iqtisadiyyat” kafedrası

(Azərbaycan) Regional və milli inkişaf:Avrasiya İqtisadi İttifaqının formalaşması kontekstində
Flag_of_the_Eurasian_Economic_Union.svg

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Avrasiya İqtisadi İttifaqı bu 29 may 2014-cü il tarixində imzalanmış sazişlə yaradılan beynəlxalq iqtisadi inteqrasiya təşkilatıdır.Birliyin fəaliyyəti rəsmi olaraq 1 yanvar 2015-ci ildə başlayıb. Onun tərkibinə Rusiya,Qazaxıstan,Belorusiya,Ermənistan və Qırğızıstan daxildir.Bu birlik dünya bazarında ölkələrin rəqabət modernləşdirilməsi, iştirakçı ölkələrin iqtisadiyyatı və qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığın inkişafını gücləndirmək üçün yaradılmışdır.

Həmçinin informasiya əməkdaşlığı və statistika,Gömrük İttifaqının fəaliyyəti,tibbi ləvazimatların və müalicə vasitələrinin dövriyyəsinin nizamlanması,gömrük nizamlanması, xarici ticarət siyasəti,texniki nizamlanma, sanitar, veterinar-sanitar, karantin və fitosanitar tədbirlər, istehlakçıların hüquqlarını müdafiə,makroiqtisadi siyasət,valyuta siyasəti,xidmət ticarəti, idarələr, investisiyaların həyata keçirilməsi,maliyyə bazarlarının nizamlanması,vergilər və ödəmələr,rəqabətin prinsip və qaydaları,təbii monopoliyalar,energetika,nəqliyyat,dövlət (bələdiyyə) satınalmaları,intellektual mülkiyyət, sənaye və aqrar sənaye kompleksi,əmək miqrasiyası İttifaqın əsas prioritet sahələrindəndir.
Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın inteqrasiyası üç ssenari üzrə baş verə bilər.
1)Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğurlu olacağı halda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı.
2)Rusiya,ABŞ,Avropa Birliyi və Çin arasındakı cari “Status-kvo”nun (beynəlxalq hüquqda mövcud olan, yaxud müəyyən momentdə mövcud olmuş faktik və ya hüquqi vəziyyəti ifadə etmək üçün işlədilən termin) qorunub saxlanılması zamanı Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı.
3) Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğursuz olacağı halda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı.
Birinci halda yəni Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğurlu olacağı halda Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın iqtisadi davranışı necə olacaq?
Əlbəttə ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə sıx əməkdaşlığa girəcəkdir.Sıx əməkdaşlıq dedikdə yəni o təşkilatın üzvü olmaq ya müşahidəçi statusunda ya real statusda orda iştirak etmək və oranın bizə verdiyi geniş imkanlardan istifadə etmək deməkdir.Bütün Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri kimi o cümlədən Azərbaycan.Artıq Qazaxıstan və Qırğızıstan hətta Ermənistan oranın üzvüdür.Amma biz Ermənistanla bahəm oranın üzvü ola bilmərik.Çünkü bizim böyük problemimiz var-Qarabağ problemi.Ermənistan bizim Qarabağımızı qaytarmasa,biz o ittifaqda ola bilmərik.Bizi də ora qəbul etməyə imkan verməyən məhz bu faktordur.Əslində bizə üzv olmaq sərf eləyir.Böyük bazar,rəqabətətablılıq səviyyəsi uyğun gəlir,çoxlu gəlirlər var,Azərbaycan iş adamları orda qazana da bilər,investisiya da qoya bilər,ticarət də edə bilər amma Qarabağ problemi ki, var Ermənistan orda olduğu üçün biz ora girə bilmərik.Uğurlu olduğu halda da biz ora girə bilmərik.Ancaq Qarabağ problemi uğurlu həll olunması təqdirdə biz ora daxil ola bilərik.Hətta bizə ordan indiki gəlirlərimizdən 10 dəfələrlə artıq gəlirlər gəlsə biz ora girmərik.Bizim düşmənimiz olan yerdə biz ola bilmərik!
İkinci halda sadaladığımız dövlətlər arasında cari “status kuo” qorunub saxlanılsa Azərbaycan gərginlik və basqı çərçivəsində yaşayacaqdır.

Əgər hadisələr üçüncü ssenari üzrə cərəyan edərsə yəni Avrasiya İqtisadi İttifaqının fəaliyyətinin uğursuz olacağı halda Azərbaycan sürətli inkişaf edə bilər. Azərbaycan Avropa iqtisadiyyatına inteqrasiya edəcək, Avropa ilə Azərbaycanın qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığı güclənəcəkdir. Ən əsası isə bu halda Azərbaycan Şərq və Qərb arasında olan bir körpü kimi gözləntiləri çox olacaqdır.Hər iki halda yəni birinci və üçüncü hallarda gözləntilər çox olacaqdır.Lakin üçüncü halda gözlənti daha çox olacaqdır.Çünkü Azərbaycan Cənubi Qafqaz koridorunda iştirak edir və bu koridorda xüsusi ilə Çinin marağı vardır. Əgər TRASEKA proqramı həyata keçirilsə o Azərbaycandan gəlib keçir və Azərbaycandan gəlib yük daşımalarını həyata keçirən Çin öz məsrəflərini 2 dəfə azaldır.Bu Çin üçün xeyirdir.Eyni zamanda Qərb ölkələrinin Çin ilə əməkdaşlığı yənə Azərbaycandan gəlib keçir. Belə olan halda Azərbaycanın dövlət yükdaşımalarından aldığı tranzit pulu indiki Azərbaycanın Ümümi Daxili Məhsulundan çox ola bilər.
Ümumiyyətlə hər hansı bir regionda yerləşən region ölkələri ki var onların regional inkişafı adətən eyniyyət kəsb edir.Yəni onların iqtisasdi davranışı,xarici iqtisadi siyasəti və digər davranışları eyniyyət xarakteri kəsb edir.Ona görə də regional inkişaf üçün ümumi olan nə varsa hər bir ölkəyə də aid olur.Məsələn deyək ki,Trans Xəzər qaz kəməri baş tutarsa bu Azərbaycan üçün də müsbət haldır,Gürcüstan üçün də müsbət haldır,gələcəkdə Mərkəzi Asiya ölkələri üçün də Türkmənistan,Qazaxıstan üçün də müsbət haldır.Çünkü gələcəkdə bu layihəyə qoşulmaq imkanları var.Baş tutmayacağı halda hamı üçün mənfi nəticə kimi bu səciyyələnir.Bütün region ölkələri üçün həmçinin də ayrı-ayrı ölkələr üçün.Çünkü beynəlxalq aləmə bu ölkələrin çıxışı Şərq-Qərb və Cənub-Şimal koridorundan həyata keçirilir.Bunlar hamısı bir birindən asılı olan ölkələrdir.Fərz edək ki,sabah Gürcüstanda hər hansı bir siyasi-hərbi hadisə baş verdi.Bu Azərbaycanın iqtisadi əlaqələrinə bir başa öz mənfi təsirini göstərəcəkdir.Çünkü Azərbaycanın çıxışı Gürcüstan yolu ilə həyata keçirilir.Yaxud fərz edək ki,Azərbaycanda hər hansı bir hadisə baş verdi.Gürcüstanda da böyük gəlir mənbəyi kimi səciyyələnir Azərbaycandan geden yüklər məsələn Azərbaycan nefti,qazı və ondan Gürcüstan bəhrələnir.Ona görə də regiona daxil olan bütün ölkələrin adətən xaric ilə bağlı məsələləri eyniyyət kəsb edir.Amma bir istisna var.Ermənistan.Hər bir məsələ də istisnadır.Nəyə görə?Çünkü o satqın mövqe tutur.Bu ölkə bütün regionda gedən proseslərdən həmçinin Şərq-Qərb,Şimal-Cənub dəhlizində gedən proseslər ki var məsələn gediş-gəliş,investisiya axınları,ticarət axınları,nəqliyyatların hərəkət etməsi və s. bu proseslərin hamısından kənarda qalan bir ölkədir.Satqın bir ölkədir.İzolyasiya olunmuş bir ölkədir.Kənardan idarə olunan bir ölkədir.Özü özünə sahib çıxa bilməyən bir ölkədir.Məsələn Ermənistanın bütün energetika sektoru bu gün Rusiyanın əlindədir.Sahibkarlıq hüququ,mülkiyyət hüququ demək olar ki,Rusiyanın əlinə keçib.Yəni özü söz sahibi deyil.Lakin Gürcüstan nə qədər problemlər yaşasa da Gürcüstan regionda müəyyən məsələlər də öz sözünü deyə bilir və öz qərarını verə bilir.
Bir məsələni də xüsusi diqqətinizə çatdırmaq istərdim.Əgər “status kuo” qorunub saxlanılmadığı halda Rusiyanın mövqeləri güclənəcək və Rusiya bütün ətraflara Cənuba,Şərqə və Qərbə doğru həm hərbi,həm siyasi,həm iqtisadi ideoloji ekspansiya edəcəksə bu nəticə etibarı ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqının uğurlu formalaşmasına gətirib çıxarda bilər.

Belə bir uğurlu inkişafda biz istəsək də istəməsək də Azərbaycana yer göstərəcəklər “buyur gəl”. Azərbaycanda yəqin ki bu yerə getməli ola bilər. Çünkü Rusiya belə olan halda qalib gəlmiş kimi yəni qlobal geosiyasi müstəvidə gedən mübarizədə qalib gəlmiş bir dövlət kimi səciyyələnəcəkdir.Mən düşünürəm ki,Avrasiya İqtisadi İttifaqında Azərbaycanın iştirak edərək gəlirlər əldə etməsi daha çox inandırıcıdır nəinki Avropa İttifaqına inteqrasiyası nəticəsində əldə edilə bilən gözləntilər.Çünkü hər bir ölkənin milli iqtisadiyyatının beynəlxalq rəqabətə tablılığı səviyyəsi var.Azərbaycan iqtisadiyyatı və Qərb ölkələrinin iqtisadiyyatı.Bu gün açıq iqtisadiyyat şəraitində həm pul həm investisiya qarşıdurmasında Azərbaycan əlbəttə ki bu rəqabət mübarizəsində daha çox uduzan ölkə kimi səciyyələnə bilər.Amma Post-sovet məkanına inteqrasiya da Azərbaycanın uduşu daha çox olacaq.Çünkü bu Azərbaycan üçün böyük bir bazardır.Hər hansı halda Azərbaycan çox çevik bir şəkildə çevik xarici iqtisadi siyasətə keçməlidir.Yəni Azərbaycan bu gün dünya oyunlarını müəyyənləşdirən bir ölkə deyil.Ona görə də Azərbaycanın regional və qlobal müstəvidə ortaya çıxacaq hər hansı bir stuasiyaya adaptiv bir mexanizmi hazır olmalıdır və bu adaptiv mexanizmin birinci şərti bizim ölkəmizin apardığı məqsədyönlü siyasətdir.Nədir bu? Tolerrantlıq və multikultiralizm.

Yəni biz bütün dünyada olan rəngarəngliyi qəbul edirik.Bizdə rəngə görə,dilə görə və s. ayrı seçkilik yoxdur!Biz dünyasevərikBiz haqqsevərik! Və bu istiqamətdə də biz öz siyasətimizi qururuq.Biz millətimizin inkişafı üçün iqtisadiyyatımızı inkişaf etdiririk.Kimə sərf edirsə bizimlə əməkdaşlıq etmək-ticarət əməkdaşlığı,investisiya əməkdaşlığı,elmi əməkdaşlıq,mədəni əməkdaşlıq və s. bizim qapılarımız hər zaman açıqdır biz gözləyirik və yaxud da gözləyin gəlirik !

İstifadə olunan mənbə:5-16 Noyabr 2014-cü il Qazaxstanın Alma Ata şəhərində Avrasiya Sosial Elmlər Forumunda i.e.n. dos. Mənsur Bərxudarovun çıxışı.

Tələbə:Aslan Əzimzadə
Elmi rəhbər: i.e.n. dos. Mənsur Bərxudarov

 

Anar Rzayev. Нефтяной рынок движется к дефициту.
NeftQiymetleri

Цена на азербайджанскую нефть марки «AzeriLight» вчера прошла психологическую отметку в 50 долларов США.

Рост мировых цен на нефть в основном связан с перебоями поставках из Нигерии, Венесуэлы и Канады и ростом спроса на сырье в Азии. Эти перебои связаны с техническими факторами нежели с экономическими и технологическими. В Канаде бушуют лесные пожары, а в Нигерии произошли нападения боевиков на нефтяную инфраструктуру. По информации Минэнерго США Штаты в июне снизят добычу сланцевой нефти на 113 тыс баррелей в день — до 4,848 млн баррелей в сутки, а число буровых установок в этой стране продолжает сокращаться. Кроме того, участники рынка ожидают, что на этой неделе статданные покажут новое снижение запасов нефти в США.

Но все же главный фактор роста цены на нефть — резкое сокращение поставок из Нигерии. Добыча нигерийской нефти в результате атак боевиков упала до 1,65 млн баррелей в сутки с 2,2 млн баррелей и может продолжить снижаться вплоть до 1,2 млн. В результате на текущий момент на рынке нефти сложилась почти сбалансированная ситуация между спросом и предложением.

Goldman Sachs, которые долгое время полагали, что мировые цены на сырье опустятся до отметки в 20 долларов за баррель, кардинально изменили свой прогноз. Эксперты банка считают, что рынок перешел от перенасыщения к дефициту. Согласно докладу Goldman Sachs рынок движется к ребалансировке намного быстрее, чем ожидалось и спрос на нефть в мае наконец превысил предложение. На данный момент прогнозная цена Goldman Sachs на нефть марки WTI на вторую половину 2016 года составляет 50 долларов за баррель. Перебои с поставками будут способствовать дефициту на рынке нефти во второй половине 2016 года, хотя его размер будет незначительным  — 0,4 млн. барр. в сутки.

Но нужно отметить, что временные технические факторы, вызвавшие сбои с поставками из трёх стран (Нигерии, Венесуэлы и Канады) могут быстро уйти и в этом случае рынок нефти вновь окажется под давлением. В пользу этого говорят и технический анализ, стабилизация добычи в Канаде и планы Кувейта увеличить добычу до 4 млн баррелей в сутки к 2020 году.

 

(English) WTO Plain packaging
conference on tobacco packagingconference on tobacco packaging

Извините, этот техт доступен только в “Американский Английский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Certain measures concerning trademarks, geographical indications and other plain packaging requirements applicable to tobacco products and packaging under the WTO

 

Plain packaging and an alleged breach of TRIPS and TBT Agreements

Plain tobacco packaging, also known as generic, standardized or homogeneous packaging, refers to packaging that requires the removal of all branding (colors, imagery, corporate logos and trademarks), permitting manufacturers to print only the brand name in a mandated size, font and place on the pack, in addition to the health warnings and any other legally mandated information such as toxic constituents and tax-paid stamps. The appearance of all tobacco packs is standardized, including the color of the pack. Australia is the only country that currently mandates plain tobacco packaging, as a result of laws that were enacted in 2012. However, the issue steadily gains international attention as plain tobacco packaging is currently being introduced in France, New Zealand, the United Kingdom and Ireland and is being considered in Norway, India, Turkey, Canada, and the European Communities.

Passing the law, the Australian government claimed that plain packaging rules were implemented for the legitimate public purpose of protecting public health. The government maintained that plain packaging measures would help in reducing the appeal of tobacco products, while mandated graphic health warnings would educate consumers about the harmful effects of smoking. Australian Trade Minister Craig Emerson publicly claimed that «it’s not anti-trade; it’s anti-cancer». According to official estimates, smoking alone kills 15,000 Australians each year and costs AU$31 billion (about US$22 billion) in social and economic costs. The unanimous decision to uphold the tobacco control measures has been applauded by public health experts and civil society groups throughout the world, for the most part by the World Health Organization (WHO).

As a result of the emphasized regulations, Australia faced lawsuits within the WTO Dispute Settlement mechanism from the Ukraine (subsequently dropped), Indonesia, Cuba, Honduras, and the Dominican Republic. On April 2014, the WTO Dispute Settlement Body agreed to establish two panels in a dispute against Australia’s plain packaging for tobacco products, bringing the total to five. And it was agreed that a single panel will be appointed to study the five complaints.

Inherently, countries withstanding Australia’s legislation on plain packaging are claiming that Australia is breaching its international trade obligations regarding intellectual property rights, in particular trademarks, and geographical indications. They also are saying that the Australian legislation is injurious to their country’s tobacco industry. For instance, the Dominican Republic and Cuba have held the position that their premium tobacco products, such as cigars, can no longer be differentiated from other products under the Australian legislation.

In response to the WTO complaints, official Canberra said it would participate in the consultations «in a constructive manner».

The alleged violations asserted by complainants include:

Allegedly violated agreement Claim
TRIMS “By stripping all design elements from tobacco packaging and standardizing other packaging features, plain packaging measures undermine the basic features of trademarks and geographical indications (“GIs”) as protected under the TRIPS Agreement, thus breaching it”
TBT “Australian law breaches the WTO’s Technical Barriers to Trade Agreement by being more trade restrictive than necessary to achieve Canberra’s stated public heath objective, along with violating national treatment requirements set in that agreement”

 

Proposed solutions: intra- and intergovernmental measures

Taking into account obvious rising popularity of plain packaging around the world and several legal attempts already undertaken by certain Member States on legalization of such measures within their territories, and interests of other Member States wielding comparative advantage in the tobacco industry and experiencing trade reduction in the light of eventual outcomes of plain packaging practices (e.g., in Australia, tobacco market declined roughly to 3% as of April 2013 since the adoption of plain packaging law), it should be noted that negotiations are the primary source endeavoring to the attainment of consensus which implies proper balance between public health considerations and intellectual property rights. Therefore, we strongly recommend to raise and deliberately discuss the issue of plain packaging and its impacts on trade during the next Ministerial Conferences in the framework of Doha Round, as some Member States are mislead by the allegation that plain packaging “infringes WTO Agreements and some core principles of the organization”. Optimistically, possible solutions of such debates could be classified into 2 groups:

1) Intra-governmental solutions. In the case of investment treaties (e.g., bilateral agreements, BITs), governments can guard themselves to certain extent by clarifying or renegotiating the commitments in existing agreements and by including exceptions or clarifications for tobacco control measures or tobacco products in future agreements. This step can shield governments from legal challenges by the tobacco industry in bilateral investment treaties In this respect, the Australian government has changed its policies regarding investment treaties since the Philip Morris claim filed under the domain of a Hong Kong-Australia BIT. Furthermore, another constructive measure could be the evaluation of lawfulness of the implementation of tobacco control legislation from a trade perspective (for example, if a small country with negligible tobacco consumption rate will stiffen its tobacco control, this will prepare grounds for sound assumption of premeditated trade reduction). Therefore, it requires close collaboration between different governmental agencies such as trade and health ministries.

2) Inter-governmental solutions. First of all it should be noted that Member States misinterpreting the clauses of relevant treaties described below are undermining the very concept of such agreements. For that reason, it would be rewarding to clarify relevant points of these accords dealing directly with public health argument (see below) during motions of Ministerial Conferences, dedicated to the plain packaging. Moreover, concern has also been expressed by the tobacco industry that plain packaging would increase the sales of counterfeit cigarettes. According to Roy Ramm, former commander of Specialist Operations at New Scotland Yard and founding member of The Common Sense Alliance, a think tank supported by British American Tobacco, it would be “disastrous if the government, by introducing plain-packaging legislation, [removed] the simplest mechanism for the ordinary consumer to tell whether their cigarettes are counterfeit or not”. Other arguments against plain packaging include its effect on smuggling, its effect on shops and retailers, and its possible illegality. To avoid this, it may be beneficial for states to apply some specific procedures proving the genuineness of imported products (in this case, cigarettes) as labeling, special marking, etc, as well as indicating country of origin on the packages. Extensive negotiations on the mentioned potential policies should be carried out with major tobacco and tobacco production exporting countries (such as China, India, Indonesia, Zimbabwe, Swaziland, Malawi, Pakistan, Turkey, Dominican Republic, and so forth), as well as countries eager to legally enforce plain packaging on the national level in the future (for the list of countries, see above). As a result, the potential loss of exporting countries will be moderately compensated, and the states implementing the plain packaging would somewhat enjoy the liberty of doing so.

Major obstacles and challenges for implementation: negation and understatement

Notwithstanding the fact that claimant countries are stiffening their stance on the argument that the plain packaging act violates the TRIPS and TBT Agreements at once, it should be noted that these “breaches” are justified by certain opportunities and flexibilities provided by the aforementioned agreements. To our mind, states fundamentally mischaracterize the relevant legal issues, significantly overstating the constraints that international trade agreements impose on governments’ sovereignty to regulate in the public interest in general and for public health in particular by understating the room for regulations and flexibilities in the agreements, which is probably the key obstacle in further progression.

First and foremost, the breach of TRIMS agreement appears to be unreasonable due to the fact that discussed anti-tobacco legislation which Australia plans to extend to cigars and loose-leaf tobacco products has already been under discussion at the WTO TRIPS Council since June 2011. Even though it’s true that, as the tobacco industry says, the TRIPS Agreement does not contain a public health “exception”, the Agreement is underpinned by the principle expressed in Article 8.1 that members may, in formulating or amending their laws and regulations, adopt measures necessary to protect public health and nutrition, and to promote the public interest in sectors of vital importance to their socio-economic and technological development, provided that such measures are consistent with the provisions of this Agreement. Hence, it emphasizes the flexibilities that are found throughout the Agreement, which are to be interpreted and applied in light of the importance of public health. Moreover, in the November 2001 Doha Declaration on the TRIPS Agreement and Public Health, the WTO’s Ministerial Conference agreed “that the TRIPS Agreement does not and should not prevent members from taking measures to protect public health”. It affirmed that “the Agreement can and should be interpreted and implemented in a manner supportive of WTO members’ right to protect public health and, in particular, to promote access to medicines for all” (§5, clause D, ‘exhaustion’ of rights principle). Additionally, the Punta del Este Declaration clearly states that in the light of the provisions contained in Articles 7 and 8 of the TRIPS Agreement and in the Doha Declaration, Parties may adopt measures to protect public health, including regulating the exercise of intellectual property rights in accordance with national public health policies, provided that such measures are consistent with the TRIPS Agreement. Coming to the infringement in TBT Agreement, it should be added that  the TBT agreement also allows for trade restrictions where they are necessary to protect public health, stated in perambulatory clauses. Likewise, it is worth adding that states adopting plain packaging are merely implementing their duties under the WHO Framework Convention on Tobacco Control.

Moreover, the plain packaging act faced critical reaction from the tobacco industry which is another challenger of the implementation of alike measures,  arguing that WTO law requires States to introduce “alternative measure”’ that would purportedly be less trade restrictive than plain packaging, such as education programmes and tax increases. But this is not how WTO law really works. The WTO’s Appellate Body has recognized that some public policy challenges can be addressed only through the adoption and implementation of multiple, complementary measures. In the Brazil Tyres case, it said: “We recognize that certain complex public health or environmental problems may be tackled only with a comprehensive policy comprising a multiplicity of interacting measures”.

 

References & Footnotes

  1. Australia’s official page at the WTO web-site (https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/australia_e.htm)
  2. Australia and the World Trade Organization, report of Joint Standing Committee on Treaties of Australian Parliament, 2001
  • The Australian Market Access Conditions and their Compatibility with the World Trade Law, by Dr. Dominic Thielle
  1. Trade Policy Review Report by Australia, WTO, March 2011
  2. World Bank data on tariff rate, weighted mean (http://data.worldbank.org/indicator/TM.TAX.MRCH.WM.AR.ZS)
  3. Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights, Annex 1C of the Marrakech Agreement Establishing the World Trade Organization
  • Uruguay Round Agreement: Agreement on Technical Barriers to Trade
  • Plain tobacco packaging (https://en.wikipedia.org/wiki/Plain_tobacco_packaging)
  1. Ukraine Launches WTO Challenge Against Australia Cigarette Packaging Law, Bridges News (vol.16, #11), International Center for Trade and Sustainable Development, 21 March 2012
  2. Responding to the Tobacco Industry’s Claims that Plain Packaging Breaches International Trade and Investment Law, by M. Davidson, J. Lieberman, and A. Mitchell, May 2014
  3. Concerns with Respect to Proposals for Plain Packaging of Tobacco Products in the United Kingdom and Ireland, statement by the EU at the TRIPS Council, February 2015
  • WTO do Consider Five Australia Plain Packaging Disputes under One Panel, by C. Saez and W. New, Intellectual Property Watch, April 2014
  • Australia Wins Intentional Legal Battle with Philip Morris over Plain Packaging, by D. Hurst, the Guardian, December 2015
  • Tobacco cigarettes exports by country (http://www.worldstopexports.com/tobacco-cigarettes-exports-country/)
  1. Tobacco key facts and figures, the Department of Health of Australian Government
  • Dispute DS434: Australia – Certain Measures Concerning Trademarks, Geographical Indications and Other Plain Packaging Requirements Applicable to Tobacco Products and Packaging, 13 March 2012
  • Dispute DS332: Brazil – Measures Affecting Imports of Retreaded Tyres, 29 August 2008

 

Перейти к верхней панели