Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 1.9673, TRY 0.2937, RUB 0.0259, CNY 0.2455, GEL 0.6379, GBP 2.2346, IRR 0.0040, JPY 1.5174, XAU 2084.2170, XAG 24.9400, XPT 1431.4510, XPD 1845.0525
(Azərbaycan) Aqroparklar müasir iqtisadiyyatın tələblərindən biri kimi.
aqropark0002

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Aqrar sahə istər inkişaf etmiş, istərsə də inkişaf etməkdə olan bütün ölkələrdə əhalinin gündəlik qida tələbatını ödəməsi, sənayeni xammalla təmin etməsi və sənaye məhsullarına tələb yaratması, ÜDM və ixracatda rolu baxımından daima  digər sahələrdən üstün olmuşdur. Əhalinin sayı ilə kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların inkişafı tərs mütənasib olduğundan məhsuldarlığın artırılması məsələsi indiki vaxtda daha çox önəm kəsb etməyə başlamışdır. Bu məsələni uğurla həll etmək üçün aqrar sahənin inkişafı və dayanıqlılığının təmin edilməsi məsələsi bioloji, ekoloji, iqtisadi və sosial tərəfləri ilə birgə qiymətləndirilməlidir.

Əhalinin zəruri ərzaq malları ilə təminatı strateji məsələ olduğundan daima dövlətin birbaşa nəzarətində olur. Buna görə də aqrar sahənin inkişaf səviyyəsi baxımından inkişaf etmiş ölkələr həmişə üstün mövqedə olmuşlar. Kənd təsərrüfatı məhsulları ixracında paylarına görə ölkələr siyahısında  ilk beşlik ABŞ, Braziliya, Çin, Kanada və Hindistandır. Ayrı-ayrı məhsul növləri üzrə Türkiyə, Rusiya, Almaniya, İtaliya, Misir və İran respublikaları da ön sırada yer alır. Qardaş Türkiyə, BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının 2013-cü il məlumatlarına əsasən fındıq, heyva, albalı, əncir, və ərik istehsalı üzrə dünya lideri, həmçinin, müxtəlif məhsullar üzrə ilk beşlikdə yerləşir.

Azərbaycan Respublikası da istər sahib olduğu məhsuldar torpaqlar, istər müxtəlif iqlim tiplərini özündə birləşdirən coğrafiyası kimi fiziki göstəricilər, istərsə də kənd təsərrüfatının ənənəvi sahə olması səbəbiylə aqrar sahədə özünəməxsus yer tutmağa qadirdir. Aqrar sahənin inkişafı üçün tədqiqat və işləmənin, istehsal edilən informasiyanın kommersiyalaşdırılması fonunda yeni fürsətlər dəyərləndirilir və bu sahədə lazımı qanunvericilik formalaşdırılır.  Bu məqsədlə Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən 3 may 2011-ci il tarixdə “Azərbaycanda aqrar sahədə idarəçiliyin təkmilləşdirilməsi və aqrar elmin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı Xüsusi Komissiyanın yaradılması barədə” sərəncam imzalanmışdır. Bu və buna bənzər sərəncamların icrası zamanı düzgün informasiyanın istehsal edilərək yayılması ilə fermerlərin maarifləndirilməsi və istiqamətləndirilməsi, uzun müddətli dövrdə birbaşa maliyyə dəstəyi  kimi məsələnin müvəqqəti həllindən daha faydalı olardı. Aqrar yönümlü texnoparklar və ya aqroparklar məhz bu məqsədlə yaradılır və inkişaf etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 16 aprel 2014-cü il tarixli “Aqrar sahədə idarəetmənin təkmilləşdirilməsi və institusional islahatların sürətləndirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında” fərmanına əsasən 15 noyabr 2014-cü il tarixində Şəmkir şəhərində ilk aqroparkın təməli atılmışdır. Təməlqoyma mərasimində iştirak edən ölkə başçısına İqtisadiyyat və sənaye naziri Şahin Mustafayev “Aqropark” inkişaf konsepsiyası barədə məlumat vermişdir. “Bildirmişdir ki, bu konsepsiya ölkənin ixrac potensialının artırılmasında və coğrafiyasının genişləndirilməsində, milli brendlərin yaradılmasında, kiçik və orta fermerlərin innovativ qabiliyyətinin artırılmasında, intensiv metodların geniş tətbiqində, kənd təsərrüfatı sahəsində əlaqələndirilmiş vahid sistemin, eləcə də istehsalçı, emalçı və istehlakçı arasında inteqrasiya münasibətlərinin formalaşmasında, yüksək məhsuldarlığın əldə olunmasında, aqrar sahədə ixtisaslı kadrların hazırlanmasında və yeni iş yerlərinin açılmasında əhəmiyyətli rol oynayacaq.”[1. 03.04.2016]. “Şəmkir Aqropark” bir və ya bir neçə növ kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı, emalı və marketinqi ilə əlaqədar fəaliyyətlərin vahid istehsal məkanında, bir ərazidə kombinə olunmuş təsərrüfatçılıq subyektidir [2. 03.04.2016].

Aqropark

İnformasiyaya malik olmağın əsas güc və gəlir mənbəyi olduğu, rəqabət üstünlüyü əldə etməyin iki əsas üsulundan biri olduğu və əhəmiyyətinin günbəgün artdığını müasir iqtisadiyyat şəraitində təbii olaraq əsas informasiya istehsalçıları olan ali məktəblərin və elmi-tədqiqat institutlarının əhəmiyyəti daha da artmışdır. Aqrar mütəxəssislərin hazırlanması sahəsində Azərbaycanda yeganə ixtisaslaşmış ali təhsil müəssisəsi olan Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində də son zamanlar ölkədə həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlərdin tərkib hissəsi olaraq: elmi-texniki baza yenilənir, yeni laboratoriyaların, mərkəzlərin yaradılması və təhsilin keyfiyyətinin artırılması istiqamətində uğurlu işlər görülür.

Buna nümunə olaraq Baytarlıq təbabəti və zoomühəndislik fakültəsinin nəz­dində təşkil edilmiş ümumi sahəsi 254  olan “Quşçuluq tədris-təc­rübə mərkəzi” göstərilə bilər. Mərkəzin 200  sahəsində müa­sir tələblərə cavab verən ferma inşa edilmiş, 30 ərazidə laboratoriya yaradılmış və avadanlıqlarla təchiz olun­muşdur. Burada kənd təsərrüfatı quşlarının bəs­lən­məsi, yetişdirilməsi, tələbələrə quşçuluq sahəsində mü­asir texnologiyaların öyrədilməsi, elmi-tədqiqat işlərinin aparılması, zootexniki-baytarlıq tədbirlərinin aparılma qaydaları, müasir diaqnostika üsullarının tətbiqi və s. bu kimi işlər həyata keçi­rilir. Mərkəzdə 30-35 gün ərzində ilk mərhələdə 3000 ədəd və ikinci mərhələdə 1500 ədəd broyler cinsli quş yetiş­diril­mişdir. Mərkəzdə 4 nəfər tələbə işlə təmin edilmişdir [3. 03.04.2016].

Universitetdə quşcuğun inkişafı məqsədilə yaradılmış ikinci mərkəz 2015-ci ildən əsası qoyulan bildirçin yetişdirmə üzrə tədris mərkəzidir.  Mərkəzin əsas məqsədi tələbələrə tədris prosesinin təcrübi hissəsini çatdırmaq və  laboratoriyalar vasitəsilə eksperimental təsərrüfatlarda gələcək peşəsinə dair praktik biliklərlə sahib olmağa imkanın yaradılmasıdır. Bildirçin yetişdirmə üzrə Tədris mərkəzinin işinin əsas istiqaməti intensiv texnologiya əsasında bildirçinlərin bəslənməsi, müasir şəraitdə bildirçinlərin yetişdirilməsində 3 mərtəbəli qəfəsli batareyalardan istifadə etməklə yüksək nəticələrin əldə edilməsidir [3. 03.04.2016].

Bunlardan əlavə universitetdə qapalı və açıq balıq yetişdirmə laboratoriyası, taxıl və paxlalı bitkilər laboratoriyası, alternativ enerji mənbələri üzrə sahə elmi-tədqiqat laboratoriyası, tədris — təcrübə təsərrüfatları, maşın-traktor parkı kimi maddi-texniki vasitə­lərlə təchiz edilmiş mərkəzlər fəaliyyət göstərir. Bütün bu maddi-texniki təchizat və elmi-pedaqoji heyyətin potensialından daha səmərəli istifadə etməklə, istər k

adr hazırlığının keyfiyyətini artırmaq, istərsə də aqrar sahədə fəaliyyət göstərən müəssisə, təşkilat və fərdi təsərrüfatlarla daha yaxşı əlaqələri təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin nəzdində aqroparkın təşkil olunması məqsədəuyğun olardı. Qeyd edildiyi kimi bu sahədə qanunvericilik hazırlanmış, Şəmkir şəhərində aqropark təşkil edilmişdir. Bu istiqamətdə dünya təcrübəsini və, bir çox xüsusiyyətlərinə görə Azərbaycana bənzəyən Türkiyə Cümhuriyyətinin də təcrübələrini nəzərə alaraq ən əlverişli coğrafi mövqeyə və təşkilati-idarəetmə strukturuna malik aqroparkın qurulmasının səmərəli olacağını düşünürük.

İstifadə edilən mənbələr.

  1. http://www.president.az/articles/13410
  2. http://ztp.az/about.php
  3. http://adau.edu.az/
(Azərbaycan) Turan Suleymanov. Brend Arxitekturası Strategiyaları
Master-Brand

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

 

Şirkətin brend portfoliosunu idarə etmık üçün bir sıra alternativlər mövcütdür. Bu proses iqtisadi ədəbiyyatda brend arxitekturası adlanır. Brend arxitekturası dedikdə şirkətlərin brendlərini yaradması, idarə etməsi və bazara giriş üsülü başa düşülür. İqtisadi ədəbiyyatda əsasən iki növ brend arxitekturasından   istifadə olunur. Buraya brendlənmiş ev (branded house) və brendlər evi (house of brands) daxildir.

Brendlənmiş ev strategiyası zamanı şirkət istehsal olunan məhsullar və göstərilən xidmətlərin hamısını bir brendən istifadə edərək bazara çıxarır. Buna nümünə olaraq Hollandiya Krallığının Philips və Azərbaycan Respublikasının SOCAR şirkətlərini göstərə bilərik. Philips istehsal etdiyi və bazara çıxartdığı elektirikli üz qirxanlardan tutmuş ev məişət avadanlıqlarına qədər olan bütün məhsullarında eyni brend adından və loqodan istifadə edir.  Eyniylə bu strategiya SOCAR-ın yerli və xarici yanacaq doldurma məntəqələr şəbəkəsindən tutmuş xidmət sektorunda olan müəssisələrində də tətbiq olunur.

Brendlər evi strategiyası zamanı isə şirkətlər bazarda hər bir məhsul növünə uyğun olaraq ayrı-ayrı müstəqil brendlərlə çıxış edirlər. Buna missal olaraq P&G və Azersun şirkətlərini nümünə çəkə bilərik.  P&G şirkəti Azərbaycan və dünya bazarında hər bir məhsul növünə uyğun müstəqil brend və marketinq miks strategiyaları tətbiq edir. Hətta bəzən bir çox müşdəri Colgate, Panete, Pampers, Tide və digər məhsulların bir şirkətə məxsus olduqlarının fərqinə varmırlar. Hətta Amerika bazarin P&G-nin eyni kateqoriyadan olan 3 və ya 4 məhsulu bir biri ilə rəqabət aparırlar. Azersun şirkətidə eyni strategiyanı tətbiq edir. Azersun şirkəti şokolad məhsulunu Shokki Mokki, zeytun yağını Zeytuna, şəkər məhsullarını üçdən çox (AzərŞəkər, SuperSun və s.) və çay məhsullarını isə dördən (Berga, Azerçay, Maryam tea və s.) çox müxtəlif brend altında bazara çıxarır.

Yuxarıda qeyd olunan strategiyaların tətbiq olunmasının bir sıra səbəbləri vardır. Brendlər Evi strategiyasını seçən şirkətlər hər hansı bir məhsulun özünü bazarda döğruldmadığı halda yarana biləcək mənfi rəyin digər məhsullara da sıçramaması üçün fərqli brendlərdən istifadə edirlər. Buna iqtisadi ədəbiyyatda “spillover effect” dı deyirlər. Brendlənmiş ev strategiyası isə şirkətlərə brendləmə və marketing komunikasiyası zamanı “economies of scale” istifadı etməyə imkan veir ki bu da bəzən resurslarda səmərəli istifadəsini və effektliliyi artırmaq köməklik göstərir.

Əlbətdə bu qısa yazıda bacardığım qədər brend arxitekturası startegiyaları haqqında qısa məlumat verməyə çalışdım. Əslində bu mövzu çox geniş və bir o qədər də əhatəlidir. Qarşıdakı yazılarda bu movzu haqqında silsilə yazılarla çıxış etməyi düşünürəm.

Turan Suleymanov (Turan Suleymanoglu)

Professor of Management

The International School of Economics

UNEC

(Azərbaycan) Turan Suleymanov. Azərbaycanın Milli Brendinin Yaradılması Modeli
Апрель 23, 2016
11
12674347_626863884692_1067032261_n

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Gün ərzində evdə, iş yerində, küçədə yüzlərlə brendlərlə rastlaşırıq. Bu firma və məhsul brendləri artıq həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Həmin brendlərdən bəziləri bizim şürümzüda elə güclü inam və sevgi yaradıb ki, tərəddüd etmədən yüzlərlə brend arasında məhz onları seçirik. Firma və məhsul brendləri arasında elələri də var ki, dünya çapında onların loqosu bir sıra böyük ölkələrin bayrağından daha yaxşı tanınır.
Belə bir faktın mövcudluğu brend və brendləmənin müasir dünyamızda oynadığı rolun əhəmiyyətini bir daha təsdiq edir. Dilimizdə istifadə etdiyimiz brend sözünün mənşəyi ingilis dilindəki»brand» sözüdür. Qədim Norse (Skandinaviya) dilində damğalamaq mənasını verən «brandr» sözü isə vikinqlər tərəfindən İngiltərəyə gətirilərək müasir ingilis dilinin tərkib hissəsinə çevrilmişdir.
Müasir dövrdə brendlər və brendləmə prosesi məhsul və firma brendlənməsindən tutmuş ölkə və yer brendlənməsinə qədər bir çox sahədə tətbiq olunur. İşlənmə sahələrindən asılı olaraq brendləri 4 kateqoriyaya ayıra bilərik. Bura məhsul, xidmət, korporativ və nəhayət, millət və ya yer brendləri daxildir. İqtisadi ədəbiyyatda hər bir brend növünə müxtəlif yanaşmalar var ki, bu da brendə hamı tərəfindən qəbul olunan konkret bir tərifin verilməsini çətinləşdirir. Brend firmanın ən qiymətli aktivi, müştərilərə təsir edən ad, məhsul və xidmətləri digərlərindən fərqləndirən göstərici və sair kimi başa düşülə bilər.
Ümümilikdə isə brendi Çernatoninin tərif etdiyi kimi, gözəl bir təcrübə vəd edən emosional və funksional dəyərlər toplusu kimi başa düşə bilərik. Qərb dünyasında uzun müddət brendlərdən məhsul və xidmətləri inkişaf etdirmək və onları başqalarından fərqləndirmək üçün istifadə edilirdi. Lakin 1990-cı illərdən bu yana iqtisadi ədəbiyyatda yeni bir brend növü — korporativ (ümumi) brend terminindən istifadə edildi. Bu yeni konsept müəssisə və ya firmanın ümumi brendinin yaradılması üçün idi.
Bəzi brendlərin digərlərindən daha çox sevilib, bəyənilib və üstün tutulmasının səbəbi onunla insanlar arasındakı yaranan əlaqə ilə izah olunur. Belə bir əlaqənin yaranması müxtəlif səbəblərdən baş verir. Bunun bir variantı insanların brendlərə özlərini təqdim etmə vasitəsi kimi baxmasıdır. Belə ki, brenddən insan ya özünün tam kimliyini təqdim etmək, ya da arzuladıqları və olmaq istədikləri ideal kimliyi biruzə vermək üçün istifadə edir. Məsələn, dünyaca məşhur «Apple» insanlar tərəfindən dostcanlı, təvazökar və yaradıcı brend kimi başa düşülür. Buna görə də «Apple» brendi istifadəçisinə özünün necə dostcanlı, sadə və yaradıcı insan kimi təqdim etməyinə imkan verir. Eyni zamanda, brendlerin bu xüsusiyyəti insanların hisslərini və cəmiyyətdə xüsusi bir qrupa və ya statusa daxil olmasını biruzə verməsinə də imkan verir. Məsələn, cümə günü «Allen Solly» geyinən rəhbər işçi özünün yarırəsmi olduğunu və səbirsizliklə həftə sonunu gözlədiyini ifadə edir . Yaxud «Rolex» saatı taxmaq müəyyən bir sosial təbəqəyə daxil olmanın və nüfuzun simvoludur.
Brendə insanların marağının digər səbəbi isə belə dəyərlərə sahib olanlarla münasibətlər qurmaq istəyidir. Brendlə insanlar arasında yaranan münasibətin digər mühüm amili kimi isə brendin təklif etdiyi funksional mənfəətlər çıxış edir . Məsələn «BMW» emosional fayda ilə yanaşı, alıcılara ən başlıcası güclü motor və komfort kimi funksional mənfəətlər təklif edir. Bu da insanlarla «BMW» arasındakı münasibətləri daha da gücləndirir və yeni sferaya qaldırır.
Yuxarıda qeyd edilən nümünələr, əsasən, məhsul brendlərinə və korporativ brendə (Apple) aid idi. Təcrübələr göstərir ki, güclü brendlərin uğurlarının əsas səbəbi düzgün brendləmə strategiyasının olması və onun uğurla həyata keçirilməsidir. Lakin düzgün strategiyanın seçilməsi və onun yüksək peşəkarlıqla tətbiq edilməsi göründüyü qədər asan məsələ deyildir və hər bir brend növünə uyğun olaraq bu strategiyanın qurulması prosesi də fərqlidir. Məhsul, xidmət və korporativ brendlərlə yanaşı, son zamanlar həyata vəsiqə alan yer və ölkə brendləri də çox böyük populyarlıq qazanmaqdadır. Hətta son bir neçə ildə ölkə brendlərinin populyarlığını müqayisə etmək üçün «ölkə brend indeksi» adlanan yeni kriteriyadan da istifadə olunur.

Hər bir ölkədə turizm, mədəniyyət və mədəni irs, biznes mühitinin yaxşılığı, həyatın keyfiyyəti və dəyər sistemi ölkə brend indeksini təyin edən zaman əsas göstəricilər kimi götürülür. Bu sahədə köhnə statistik göztəricilərə görə, ilk yerləri Kanada və Avstraliya tutur. Uyğun olaraq ABŞ dördüncü, Yaponiya beşinci və İsveç onuncu yerlərdə qərarlaşıb. Beynəlxalq praktika göstərir ki, yaxşı brendlənmə gələn turistlər, qoyulan investisiya və ixracın artması nəticəsində ümümdaxili məhsulun artımında öz əksini tapmaqla yanaşı, ölkənin yumşaq gücünü -«soft power»i də artırır. Buna görə də bir çox ölkələr — Böyük Britaniya, Fransa və Türkiyədən tutmuş Latviya, Estoniya, Bolqarıstan, Qətər, Portuqaliya və BƏƏ kimi ölkələr də milyonlarla dolları milli ölkə brendlərinin formalaşmasına və gücləndirilməsinə xərcləməkdədirlər.
Xüsusilə, ölkə brendinin yaradılması və ya mövcüd brendin gücləndirilməsi bu ölkələrdə gözlənilən beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsi qabağı sürətlənir. Misal üçün, Böyük Britaniyada bu 2012-ci il Olimpiya oyunları ilə bağlı idisə, Qətərdə isə dünya çempionatına hazırlıq ilə əlaqələndirilir. Ona görə də «Formula 1» kimi boyük bir beynəlxalq tədbirin ölkəmizdə keçirilməsi ərəfəsində milli brendimizin yaradılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir və bu işin başlanması Azərbaycanın gələcək inkişafı, beynəlxalq imici və milli mənafeyi baxımından dövlət və xalqımız qarşısında duran vacib məsələdir. Çünki 25 illik dövlət müstəqilliyi olan Azərbaycan  bütün dünyanın diqqətini yenidən öz üzərinə cəlb edəcək.

Milli brendin necə qurulması ilə əlaqədar hamı tərəfindən qəbul olunan konkret bir model yoxdur. İqtisadi ədəbiyyatda məhsul, servis və korporativ brendlərin qurulması üçün müxtəlif modellər var və bəzi konsultantlar korporativ brend qurulması modelinin ölkə brendlənməsinə də tətbiq edilməsini təklif edirlər. Bunun əsas səbəbi korporativ brendlə milli brend arasında daha çox oxşarlıq olmasıdır. Məsələn, məhsul brendinin qurulması zamanı müştərilər əsas götürülürdüsə, korporativ və milli brendləmə zamanı bu auditoriya daha da genişlənir. Eyni zamanda korporativ və milli brendləmə zamanı məhsul brendlərində olduğu kimi, sadəcə, loqo və adın vizual təqdimatı deyil, həmçinin tarix, dəyərlər və insanların da vizual təqdimatı gedir.
Korporativ və milli brendlərini məhsul brendindən fərqləndirən başqa bir əlamət buraya sosial məsuliyyətin də daxil olması və onun insanların fikirlərində yaratdığı dəyişikliyi hiss etdirməsidir. Əlbəttə, korporativ brendlə milli brend arasında fərqli cəhətlər də var. Bu mənada ən böyük fərqlərdən biri milli brendin əsas məqsədinin, sadəcə, gəlir əldə etmək olmamasıdır. Milli brendə əsas məqsəd ölkənin beynəlxalq aləmdə imicinin artırılması və onun haqqında xoş təəsuratların yaranmasıdır. Sözsüz ki, sonda bu, ölkənin iqtisadi mənfəətinə qulluq edir. Digər əsas fərq də ondan ibarətdir ki, brendləməyə ayrılan vəsaitin mənbəyi korporativdən fərqli olaraq vətəndaşların ödədikləri vergilərlə formalaşan dövlət büdcəsidir. Bu isə həmin pullardan necə və hansı dərəcədə brendlənmə üçün istifadə edilməsi məsələsini qaldırır.
Və nəhayət, sosial və siyasi amillərin milli brendin qurulmasında xüsusi rol oynaması da əsas şərtlərdən biridir. Ona görə də hər hansı bir modeli tətbiq edən zaman yuxarıda qeyd olunan milli brendə məxsus xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır. İqtisadi ədəbiyyatda Aaker, Çernatoni, Urde kimi alimlər müxtəlif brendləmə modelləri yaratmışlar. Son olaraq, İsveç doktorantı Ted Karlsson mövcud brendləmə modellərininin nəzəri-praktiki təhlili əsasında korporativ brend yaradılma prosesini beş mərhələdə təsnif edir. Ted Karlssona görə, bu mərhələlər brend auditi, brend kimliyinin yaradılması, brendin mövqeləndirilməsi, tətbiq və nəticələrin analizidir. Karlssonun bu modeli korporativ brendlər üçün nəzərdə tutulurdu.
2008-ci ildə İsveçin Linkoping Universitetində mənim yazdığım diplom işinin mövzusu korporativ brendləmə modelinin dövlət müəssisəsi üzərində tətbiq olunub-olunmaması idi. Bu zaman mən dövlət tərəfindən maliyyələşən Linkoping Universitetinin brendləmə modelini tədqiq etdim və araşdırmalarım göstərdi ki, dövlət müəssəsində də brendləmə modeli strukturu korporativ brendləmə modeli ilə uyğunluq təşkil edir. Ən azı brendləmə modelinin mərhələlərinin eyniliyi əsas verir ki, korporativ brendləmə modeli kiçik dəyişikliklər aparmaqla ölkə və milli brendləmə üçün tətbiq edilsin. Həmin təcrübədən istifadə edərək milli brendimizin formalaşması modelini sizə təqdim edirəm.

Azərbaycanın milli brendinin qurulması istiqamətində duran ilk addım brend auditidir ki, bu da iki istiqamətdə aparılmalıdır. Birincisi, respublikamızda vətəndaşların, firmaların, digər qurum və təşkilatların ölkəmizin tarixini, regionda və dünyada rolunu, mədəniyyətini, dəyərlər sistemini necə başa düşdükləri və Azərbaycanın vizyonunu necə gördüklərini müəyyənləşdirməkdir. Auditin ikinci hissəsi isə qonşu və digər ölkə vətəndaşlarının, dövlətlərin və media qurumlarının Azərbaycan haqqında hansı məlumatlara sahib olmalarını və onların fikirlərini öyrənməkdir. Bu ölkənin milli brendləmə strategiyasının obyektlərinin, viziyonunun və s. başa düşülməsinə və müəyyənləşdirilməsinə kömək göstərəcək ilkin addımlardır.
Bu mərhələdə auditin nəticələrini nəzərə alaraq milli strategiyanın obyektivlərini, viziyonumuzu və digər aspektləri müəyyən etmək lazımdır. Bu mərhələdə xarici auditin rolunu xüsusi qeyd etmək istərdim. Çünki bizim milli brendin əsas hədəfi xarici vətəndaşlardır. Onların şüurlarına təsir etmək üçün, ilk növbədə, bizim haqqımızda nə düşündüklərini öyrənməliyik. Xarici ölkə vətəndaşları heç də həmişə düzgün məlumatlara sahib olmurlar. Məsələn, Portuqaliyanın milli brendini quran zaman Avropada biznesmenlər arasında sorğu aparılır ki, Portuqaliyanın ən böyük sənayesi nədir və cavabların 90 faizi balıqçılığa aid olur. Əksinə, Portuqaliyanın ən böyük sənayeləri turizm, informasiya texnologiyaları və moda sərgisidir. Balıqcılıq isə ÜDM-un 1 faizindən az yer tutur.
Daxili və xarici auditdən sonra ilk olaraq milli brendimizin obyektlərini müəyyənləşdirməliyik. Yəni bilməliyik ki, bu strategiya bizə nə verəcək? Məsələn, bizim strategiyanın əsasında Azərbaycanda turizmi inkişaf etdirməkmi, ölkəyə xarici investisiyaları cəlb etməkmi, ticarət əlaqlərinin genişləndirilməsimi, yoxsa bunların üçünə də nail olmaq durur? Bundan sonra isə biz milli brendimizin viziyonunu, yəni gələcəkdə nə olmaq istədiyimizi müəyyən etməliyik. Daha konkret desək, məsələn, biz deyə bilərik ki, bizim viziyonumuz 10 il sonra Azərbaycanı dünyanın ən çox inkişaf etmiş 40 sənaye ölkəsi arasında görməkdir. Viziyon elə seçilməlidir ki, bu reallıqlara cavab versin və bu zaman ölkənin keçmişi ilə gələcəyi arasında bağların saxlanılması ən mühüm amildir.
İkinci addım isə Azərbaycanın milli brend kimliyinin qurulmasıdır. Milli brend kimliyi xalqın dəyərlərini, xüsusiyyətlərini və münasibətlərdə insanların davranışlarını əks etdirməlidir. Bu mənada millətə xas olan əsas dəyərlər seçilməli, sonra, bu dəyərləri və Azərbaycanın necə göründüyünü nəzərə alaraq, başqalarına çatdırılması üçün bir brend kimlyinin yaradılması nəzərdə tutulmalıdır. Bu mənada biz Azərbaycan haqqında nəyi fəxrlə və sevgiylə dünyaya çatdırmalıyıq sualına cavab axtarmalıyıq. Brend kimliyinin formalaşması zamanı əsasən üç komponentdən istifadə olunur. Birincisi, millətin davranışı, mentaliteti, dəyərləri və məhsullardır. Məsələn, İsveç milli brendində bu baxımdan yüksək fərdi azadlığı, insanların bərabərliyini və kollektivçiliyini təmin edən sosial sistem, təbiətə və ətraf mühitə dərin qayğı və s. durur.
Maraqlı fakt ondan ibarətdir ki, güclü ölkə brendləri olan dövlətlərin transmilli korporasiyalarının korporativ brend kimliyi bəzən həmin ölkənin brend kimliyini əks etdirir. Məsələn «İKEA»nın brend ideyası olan «dizayn demokratiyası» ilk növbədə sosial bir mesajdır və ya «H&M»in «kütlə üçün lyuks mallar» və «Volvo»nun «həyat birgə yaşadıqda gözəldir» kimi devizləri İsveç milli brendinin təcəssümüdür. Bu mənada «İKEA», «VOLVO», «H&M» kimi İsveç brendləri dünyada İsveç dövlətinin brendləmə üçün gördüklərindən qat-qat böyük iş görür. Belə ki, bu firmalar öz mallarını satan zaman öz milli dəyərləri haqqında alıcıları məlumatlandırmış olurlar.
Bu mənada Azərbaycanın böyük firmaları olan ARDNŞ, SOCAR, GİLAN Holding, Pasha Holding və digər yerli transmilli korporasiyalar ölkə brendinin qurulması zamanı daha fəal rol oynaya bilərlər.
İkinci komponent kimi ölkə haqqında olan əfsanələr, tarixi faktlar istifadə oluna bilər. İsveçdə bu rolu qədim vikinqlər və onların şərəfli tarixi oynayır. Misal üçün hər hansı bir beynəlxalq idman turniri zamanı isveçli fanatlar sarı-göy rəngli iki buynuzlu vikinq papaqları ilə meydana çıxırlar. Azərbaycan bu mənada Babək, Şah İsmayıl, Cavanşir və Koroğlu kimi qəhrəmanlarla yanaşı, Qız Qalası, İçərişəhər və digər tarixi abidələr və tarixi şəxslərdən çox gözəl istifadə etmək imkanlarına malikdir.
Milli brendin kimliyini quran zaman üçüncü ən mühüm amil xalq musiqisi, sənət əsərləri, moda və sair kimi mədəni zənginliklərdən istifadə etməkdir. Millətə məxsus olan gözəl sənət əsəri və istedadlı mədəniyyət xadimi hər şeydən daha çox insanların yaddaşında iz buraxır. İsveçin «ABBA» qrupu, məşhur İsveç kinorejissoru İngmar Bergmanın, tanınmış yazıçı Stieg Larssonun əsərləri bu mənada çox böyük rol oynayır. Bizim də muğamımız, klassik musiqi əsərlərimiz, məşhur yazıçı və rəssamlarımız milli brendimizin kimliyinin çox böyük komponentləri hesab oluna bilər.
Üçüncü mərhələdə bizim qarşımızda duran əsas məsələ bu milli brend kimliyimizin xarici ölkə vətəndaşlarına kommunikasiya olunması və çatdırılması məsələsidir. Bir çox brendin uğursuzluğa düçar olmasının səbəbi elə bu pilləni adlaya bilməməsidir. Belə ki, bir çox hallarda gözəl brend kimliyi düzəldilir, lakin bunu uğurlu şəkildə kommunikasiya edə bilmirlər. Bu məsələni aradan qaldırmaq üçün biz hədəfimizdəki insanları biznesmen, turist və s. kimi müxtəlif qruplara ayırmalı və hər birinə uyğun qısa mesajlar hazırlamalı və brend kimliyinin o qrupu maraqlandıran tərəfləri üzərində dayanmalıyıq. Məsələn, biz ölkəyə investisiya qoymaq istəyən xarici biznesmenə onun gözəl təbiəti, zəngin yeməkləri və tarixi yerlərini deyil, milli sərvətlərimizin zənginliyini, yaxşı infrastrukturun mövcudluğu və istedadlı gənc nəslin varlığını əks etdirən mesajlar göndərməliyik.
Yeri gəlmişkən qeyd etmək istərdim ki, bəzi adamlar «PR» ilə brendləmə prosesini eyniləşdirirlər. Amma bu yalnış fikirdir. Çünki, «piar» kampaniyası ölkə brendinin formalaşması prosesində, sadəcə, bir mərhələdir. İlk öncə, brend strategiyası və brend kimliyi yaradılmalıdır ki, sonra «piar» vasitəsi ilə stabil və uzun müddətli ölkə imicinin yaradılması mümkün olsun. Əks halda strategiyasız və kor-koranə «piar»la böyük nailiyyətlər qazanmaq qeyri-mümkündür.
Dördüncü mərhələdə biz öz brend kimliyimizi brend kommunikasiya strategiyamıza uyğun olaraq həyata keçirməliyik.
Nəhayət, beşinci mərhələdə nəticələri və ümumi brendləmə prosesini analiz edərək bu zaman yol verilən səhvləri aradan götürür və strategiyanın səmərəliyini artıran məsələlərə xüsusi diqqət yetirilir. Bütün prosesi başa çatdırmaq üçün bizim milli brendləmə təşkilatına — özündə müxtəlif dövlət, özəl və media qurumlarından olan mütəxəssisləri birləşdirən peşəkar təşkilata və güclü «piara» ehtiyacımız var. Bu təşkilat təkcə dövlət məmurlarından ibarət olmamalıdır. Çünki bu, ümümmilli məsələdir.
Brendləmə prosesini daxildən xaricə yönəltmək lazımdır. Yəni milli brend kimliyimiz, ilk növbədə, ölkə vətəndaşlarına, milli firmalarda və digər qurumlarda çalışan hər kəsə aydın olmalı, ondan sonra xarici ölkə vətəndaşları bu barədə məlumatlandırılmalıdır.
Göründüyü kimi bizim qarşımızda iki seçim var: Ya «Formula 1» — 2016 qədər əlimizdən gələni edərək Estoniya kimi özümüzün milli brendimizi yaratmalıyıq, ya da ki, bu məsələni bəzi ölkələrdə olduğu kimi başqalarının öhdəsinə buraxmaq məcburiyyətində qalırıq. Axırıncı hal imicimizə çox böyük xələl gətirə bilər. Dediyimiz hal dünya təcrübəsində dəfələrlə sübut olunmuşdur. Odur ki, bu böyük tədbir ərəfəsində şansı əldən verməyib milli brendimizi yaratmaq vaxtıdır.

 

Turan Suleymanov (Turan Suleymanoglu)

Professor of Management

The International School of Economics

UNEC

Азербайджан на защите прав интеллектуальной собственности
1449486361_698

Тема экономической безопасности всегда остается актуальной. Не исключанием является защита интеллектуальной собственности. По распространившейся в СМИ информации, Азербайджан включен в ежегодный мировой рейтинг по правам собственности (International Rights Property Index).

Исследования проводились альянсом по правам собственности по нескольким критериям и в анализе альянса субиндекс права интеллектуальной собственности в Азербайджане оценен в 2,8 балла, со следующими компонентами — 4,2 балла — «охрана прав ИС», 1,5 балла — «уровень пиратства». Компонент «охрана прав ИС» в 4,2 балла обеспечивает Азербайджану 73-е место среди 129 стран. Компонент «уровень пиратства» в 1,5 балла — 95-е место среди 105 стран, и он опирается на данные BSA (Business Software Alliance).
По имеющимся данным, за последние 10 лет уровень пиратства в Азербайджане снизился с 96 до 85 процентов. Однако, этот показатель считается достаточно высоким, и влияет на общий показатель по стране в целом.
В этой связи борьба с пиратством, в первую очередь компьютерным, продолжает оставаться острой проблемой.
По Грузии компоненты «охрана прав ИС» и «уровень пиратства» составляют 3,4 и 1 балл соответственно, что определяет общий показатель в 2,2 балла.
Показатели остальных стран региона значительно ниже.
Общий показатель на уровне 2,8 балла у Азербайджана говорит о том, что он лидирует среди стран Южного Кавказа.

Зумруд Наджафова
преподаватель кафедры «Регулирование экономики», UNEC

(Azərbaycan) Turan Süleymanov, Ramil Cabbarov: Universitetlər brendləşməlidirmi?
Апрель 2, 2016
0
Untitled-1 copy

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Untitled-2 copy

Mövzu: Universitetlərin brendləşməsi

Müzakirə apardı:
Turan Süleymanov / UNEC müəllimi, marketinq ekspert
Ramil Cabbarov / UNEC müəllimi, marketinq ekspert

DİNLƏ

(Azərbaycan) AİCT2016. Bakıda beynəlxalq WebOfScience elmi bazasına düşmə fürsəti

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Sardar2016_19Mart

AICT2016 | 10th IEEE International Conference on Application of Information and Communication Technologies

http://aict.info/2016/#sthash.0KOvPVjg

Hörmətli iqtisadçı və İT sahəsindən olan dostlarımız,

Bu konfransa tesiz verə bilib çap olunsanız WebOfScience elmi bazasına düşəcəksiniz.

Bu da dünyada olan №1 elmi bazadır.

Fürsəti qaçırmayın.

  • Hörmətlə Sərdar Şabanov

P.S. 1)Öz adınızı 2)UNEC-in adını 3) Azərbaycan-ın adını beynəlxalq bazaya sala bilərsiniz.

Hər çap olunmuş məruzə tezisi 1 beynəlxalq yazı deməkdir.

UNEC-in beynəlxalq reytinqinə töhvə verə bilərsinizmi? Çalışsanız olacaq, inşallah.

(Azərbaycan) SARDAR SHABANOV. Ph.D. on CS. WHO IS WHO ON UNEC?: COMPARATİVE ANALYSİS
Sardar_Profile

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

 

WebofScience.com saytı artıq Azərbaycanın 40 ali məktəbində əlçatandır.
Bunun üçün biz araşdırmaçılar hörmətli AR Təhsil naziri Mikayıl Cabbarova minnətdarlığımızı bildiririk. Onun davamlı və müsbət təsirini həm araşdırmaçılarımız, həm də dolayısı ilə tələbələrimiz hiss edəcəklər.
Bu o deməkdir ki, müasir dünyanın ən mötəbər elmi biblioqrafiya bazası Azərbaycanlı alim və araşdırmaçılar üçün açıqdır.

Səmərəsi nə olacaq?

Çox ola bilər. Ondan istifadə etməkdə göstərəcəyimiz qeyrətdən asılıdır.
Ulduz filmində psevdoalim «limpartçı» Gülümsərov deyir: «Gör Ulduz nədən yazır?»
Bu elmi bazalar toplusu imkan verir ki, dünyanın ən mötəbər 12700 jurnalında verilən məqalələrdən azından annotasiya, açar sözlər, elmi mərkəzlər, istinadlar və s. aparıcı göstəricilər səviyyəsində xəbərdar olaq.
Bilirsiniz ki, Azərbaycan alimləri hələ ki, ildə 1000-dən az məqalə çap etdirdikləri üçün ölkə olaraq beynəlxalq elmi reytinq cədvəllərinə düşə bilmirlər. Qonşu Türkiyə 19-cu, İran isə 21-ci yerləri tutur.
Azərbaycanda impakt faktorlu jurnallarda məqalələri ən çox fiziklər, riyaziyyatçılar, kimyaçılar çap etdirir. İqtisadçılarımızın məqalələri çox azdır: bir neçə dənə.
Qeyd edim ki, hələ 2009-cu ildə biz AMEA-nın Məruzələrində «Araşdırmaçıların elmi fəaliyyətlərinin qiymətləndirilməsi informasiya sistemi» adlı məqaləni dərc etdirmişdik (AMEA-nın Məruzələri, 2009, LXV cild, №5). Orada AMEA Kibernetika institutunda 2005-2009-cu illərdə çap etdirdikləri məqalələrin keyfiyyətinə görə 100-dən artıq göstərici üzrə əməkdaşların reytinq cədvəllərini qurmuşduq. O zaman üçün bu Azərbaycan elmi məkanı üçün bir yenilik idi. Sonra anoloji yanaşmalar AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunda da (akad. Rasim Alquliyev) tətbiq edildi və hətta onun əsasında əməkdaşların stimullaşdırılması həyata keçirildi.
Təklif: UNEC alimlərinin son beş il üçün WebOfScience- nəşr etdirdikləri əsərlər izlənsin və reytinq cədvəli qurulsun. Bu əziyyəti mən öz üzərimə götürə bilərəm.
Onda məlum olar ki, UNEC-də kim-kimdir? Özü də beynəlxalq səviyyədə. Bizə elə gəlir ki, vəzifələrə təyinatda belə beynəlxalq meyardan istifadə daha obyektiv olar.
Sərdar Şabanov, tex.e.n., UNEC nəzdində İqtisadi Araşdırmalar ETİ-nin böyük elmi işçisi
Sardar_Shabanov@unec.edu.az
(+99450) 543 07 24
Azərbaycan:
(Azərbaycan) Mircavid Həsənov. Biznes –inkubatorların fəaliyyəti xüsusiyyətləri və ölkə iqtisadiyyatında rolu
Biznes Inkubator

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Azərbaycan iqtisadi inkişafının bu günü neft sektoru ilə bağlıdırsa gələcək inkişafı qeyri neft sektorundan, əsasən kiçik və orta sahibkarlığın inkişafından asılıdır. Məhz buna görə Azərbaycan hökuməti sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə bir sıra tədbirləri həyata keçirir. Azərbaycanda innovasiya yönümlü təşəbbüslərin aktivləşdirilməsi və bu sahədə səmərəli dövlət köməyi mexanizminin formalaşması zəruriliyi nəzərə alınaraq, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 avqust 2002-ci il tarixli, 753 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş «Azərbaycan Respublikasında kiçik və orta sahibkarlığın inkişafının Dövlət Proqramı (2002-2005-ci illər)» və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin «Azərbaycan Respublikasında sahibkarlığın inkişafına dövlət himayəsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında» 10 sentyabr 2002-ci il tarixli Fərmanında texnoloji biznes-inkubatorun yaradılması vəzifəsi qarşıya qoyulmuşdur.

Kiçik və orta sahibkarlığın inkişaf etdirilməsinin ən effektiv metodlarından biri biznesin inkubasiyasi metodudur.   Hazırda dünyanın bir çox ölkələrində sahibkarlığın dəstəklənməsi məqsədilə səmərəli təşkilati- idarəetmə mexanizmləri tətbiq edilir. Bunların son vaxtlar geniş yayılmış yeni forması kimi biznes-inkubatorlar çıxış edir.

Biznes-inkubator – yeni yaranmış və inkişaf mərhələsində olan kiçik və orta sahibkarlığı, istehsal, informasiya, maliyyə və digər resurslarla təmin edən   və sahibkarlıq subyektlərinin səmərəli fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə çeşidli xidmətlər göstərən təşkilati modeldir. Bu struktur daxilində yeni fəaliyyətə başlayan müəssisələrə biznesin təşkili məqsədilə güzəştli şərtlərlə müxtəlif xidmətlərin (ofis xidmətləri, konsaltinq, maliyyə vəsaitlərin əldə edilməsində köməklik, yeniliklərin sınaqdan çıxarılması və tətbiqi şəraitinin təmini və s.) göstərilməsi təmin edilir. Biznes-inkubatorlar sahibkarlıq subyektlərinin formalaşmasına xidmət etməklə, biznesin başlanğıc mərhələsində xərclərin aşağı salınmasına şərait yaradır. Müəssisənin biznes-inkubatorda fəaliyyəti müvəqqəti xarakter daşıyır və bir qayda olaraq 3-5 il təşkil edir.
Sahibkarlığın bu infrastrukturu əhalinin məşğulluq və həyat səviyyəsinin, regionların iqtisadi aktivliyinin yüksəldilməsi, kiçik müəssisələrin sayının, onların rəqabət qabiliyyətinin artırılması, bütövlükdə sahibkarlığın innovasiya yönümünün təmin edilməsi, müəssisələr arasında kooperasiya əlaqələrinin yaranması və möhkəmlənməsi kimi mühüm məsələlərin həllinə xidmət edir.
Biznes-inkubatorların qarşıya qoyulmuş məqsəddən (yeni iş yerlərinin yaradılması, innovasiya yönümlü sahibkarlığın inkişafı və s.) asılı olaraq bir sıra formaları-tətbiq-edilir:
     •  Sahibkarlığın formalaşması və inkişafına yönəldilmiş biznes-inkubatorlar: Bu biznes-inkubatorlar yeni firmaların yaranması prosesini sürətləndirmək məqsədilə sahibkarlıq fəaliyyətinə başlayanlara güzəştli şərtlərlə ofisləri icarəyə verir-və-müxtəlif-xidmətlər-göstərir. Bu növ biznes-inkubatorlar ilk yaranmışlardan olmaqla bərabər dünyada ən çox yayılmışlarıdır.
• Spesifik sahibkarlıq subyektlərinə və iqtisadiyyatın müəyyən bir sektorunda sahibkarlığın inkişafına istiqamətlənmiş biznes-inkubatorlar: Bu biznes-inkubatorlar əhalinin müəyyən bir qrupunun (məsələn; kənd əhalisi, qadınlar, gənclər) sahibkarlıq fəaliyyətinə cəlb edilməsinə və ya regionda bazarın zəif inkişaf etmiş müəyyən sektoruna (məsələn; geyim istehsalı) xidmət göstərmək məqsədilə-yaradılır. Bu tip inkubatorlar regionların inkişaf etdirilməsində xüsusən əhəmiyyətlidir. Əsas məqsəd hər bir region üçün ona spesefik olan, lakin az inkişaf etmiş biznes sahələrinin inkişaf etdirməkdən ibarətdir. Sahibkar inkubasiya prosesi zamanı fəaliyyət göstərmək istədiyi biznes sahəsi haqqında geniş informasiya əldə edir və bu sahənin özəllikləri nəzərə alınmaqla biznes strategiyası qurmaqda ona köməklik gəstərilir. Sahibkar konkret sahədə fəaliyyətə başlamamışdan əvvəl bu sahənin risk faizini qabaqcadan bilir. Bu da öz növbəsində onu müflisləşmədən sığortalayır.
• Yeni məhsul istehsalına istiqamətlənmiş texnoloji-biznes inkubatorlar
:       Adətən innovasiya və texnoloji mərkəzlərin, elmi parkların təsisçiliyi ilə yaradılan bu inkubatorlar yeni texnologiyaların inkişafına və onların tətbiqinin sürətləndirilməsinə-xidmət-edir.
Texnoloji biznes inkubator sahibkarlıq fəaliyyətinə başlayanlara və elmi-texniki sahədə fəaliyyət göstərən iş adamlarına innovasiya fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsi və yeni texnologiya əsasında istehsalın təşkili üzrə xüsusi müqavilə əsasında və güzəştli şərtlərlə çeşidli xidmətlər göstərəcəkdir. Texnoloji biznes inkubatorda fəaliyyət göstərəcək müəssisələr əsasən iqtisadiyyatın öncül sahələrində fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektləri ola bilərlər. Texnoloji biznes-inkubatorun seçilmiş müəssisələrlə münasibətləri xüsusi müqavilə əsasında tənzimlənəcəkdir.

Anar Rzayev: Azərbaycan İran iqtisadi münasibətləri. Yeni mərhələ.
macroregul

Anar Rzayev — «MADE IN AZERBAIJAN» BRENDİ YARADILIR
Февраль 23, 2016
0
made-in-azerbaijan

«Made in Azerbaijan» brendinin yaradılması ölkəmizin mütləq üstünlükləri olan sahələri ilə başlamalıdır.

Перейти к верхней панели