Exact matches only
Search in title
Search in content
Search in posts
Search in pages
Filter by Categories
Ailə təsrrüfatı
Банк и страхование
Международная экономика
Bilik Iqtisadiyyatı
diskurs.az radio unec
Dünya İqtisadi Forumu
Fiskal Siyasət
İnforqrafika
İnnovasiya
ISE Economic Talks
Made in Azerbaijan
Макроэкономический анализ
Финансовые рынки
Marketinq
Milli iqtisadiyyat
Müsahibə
Нефть
Транспорт
Транспорт
Qender
Предпринимательство
Sənaye
Turizm
Налоги и пошлины
Домохозяйства
Экономическое образование
USD 1.7000, EUR 2.0016, TRY 0.3709, RUB 0.0276, CNY 0.2666, GEL 0.6967, GBP 2.2805, IRR 0.0040, JPY 1.5323, XAU 2191.5635, XAG 27.9847, XPT 1523.3785, XPD 1682.3030
(Azərbaycan) Testin diktaturası və uzun müddətli pozucu təsirləri: SWOT təhlili
yourstory-education

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

TESTİN DİKTATURASI VƏ UZUNMÜDDƏTLİ POZUCU TƏSİRLƏRİ: SWOT TƏHLİLİ
tex.e.n. SƏRDAR ŞABANOV
UNEC nəzdində İqtisadi Araşdırmalar ETİ-nin böyük e.i.,
“Statistika və Ekonometrika” kafedrasının dosenti
(050) 543 07 24 (mob)
sardar.shabanov@unec.edu.az {mail.ru; gmail}

Azərbaycanda test sistemi 1992-ci ildən ali məktəblərə qəbul vasitəsi kimi tətbiq olunmağa başlayıb və onun ölkəmizdə 25 illik tətbiq təcrübəsi mövcuddur. Onun tətbiq edilməsindən əsas məqsəd ali məktəblərə qəbul zamanı obyektivliyi təmin etməkdən və müxtəlif neqativ halları aradan qaldırmaqdan ibarət olub. İnsafən qeyd edək ki, bu məqsədlərə də əsasən nail olunub. Lakin bu cür yoxlama üsulunu ali məktəblərdə tədris və təlim zamanı tətbiq etmək və onu əsas yoxlama üsulu kimi təsbit etmək bizim fikrimizcə yanlış və zərərlidir. Niyə? Test üsulunun “+” və “-“ cəhətlərini sadalayaq. Müsbət cəhətlərindən tətbiqinin kütləvi xarakterini, obyektivliyini göstərə bilərik. Perspektiv baxımından distant təhsildə yoxlama üsulu kimi istifadə oluna bilər, məs., SKYPE vasitəsi ilə intervyu formasında. Lakin mənfi cəhətləri daha çoxdur. Yalnız test üsulu ilə yoxlama öyrənmə məqsədlərinə çatmağa imkan vermir. Öyrənmənin 3 əsas məqsədi var: sadə biliyin mənimsənilməsi, bacarıq və vərdişlərin əldə edilməsi və nəhayət, kompetensiyaların formalaşdırılması. Bu məqsədləri psixoloq Bloom 1959-cu ildə aşkarlayıb və şərh edib. Və bundan sonra bu sahəsə təzə bir söz deyilməyib. Görək test üsulu ilə yoxlama bu məqəsdlərdən hansılara çatmağa yetərlidir? Yalnız sadə biliyin olub-olmadığını yoxlamağa. O hətta faktlar arasındakı əlaqəni də düz-əməlli ölçməyə imkan vermir. Test üsulu ilə imtahan verən tələbə yalnıq tez cavab almağa, verilən alternativ cavablardan birini tələsik “qaralamağa” fokuslanır. Düşüncə arxa plana keçir. Bacarıqlar və vərdişlər yoxlana bilmir, hətta tələbə müəyyən məntiqi nəticə alsa da onu şərh etməyə imkan tapmır. Testin nəticələri tələbənin düşünmə aktlarını müşahidə etməyə imkan vermir. Yeni bir “şey”in qurulması və qiymətləndirilməsi məqsədləri test üsulu xaricində qalır. Bu üsul yaradıcılığı heç bir vəchlə təşviq etmir. Nəticədə biz düşünən, yarada bilən tələbə yerinə kəmhövsələ, tez cavab almaq istəyən, düzgün cavabları əzbərləyərək fəndən yalnıq qiymət alıb “canını” qurtarmağa çalışan və son nəticədə 4 illik bakalavratura müddəti başa çatdıqda keyfiyyətsiz “mütəxəssis” alırıq. Bu məzun nə düz əməlli esse yaza bilir, ne referat formalaşdırmaq qabiliyyətinə malik olur, nə də konfranslara tezis və yaxud elmi jurnallara məqalə yazmağı bacarır. Buraxılış işində isə dünyada iqtisadçı məzunlar qarşısında qoyulan riyazi modelləşdirmə fəslini nə özü yaza bilir, ya da ona hətta rəhbəri kömək etsə də alınan nəticələri iqtisadi baxımından şərh etməkdə acizlik göstərir. Belə məzunlar kimə lazımdır və onlardan harada istifadə etmək olar? 4 illik bakalavratura və 2 illik magistratura pilləsində universitetdə mövcud olan tədris planlarında hər sonrakı pillə və kurslarda əvvəlki semestrlərdə tələbənin mənimsəyə bilmədiyi “boşluqlarla” üz-üzəyik. Bu boşluqlar isə artıq zəncirvari əlaqələrlə bağlanıb “keyfiyyətsiz” məhsula xas olan ciddi problemlər yaradır.
Təklif: Özünə güvənən müəllimə icazə verilsin ki, tədris etdiyi fəndən imtahanı yazılı formada götürsün. Müəllim tərəfindən imtahanda qərəzli və neqativ hallara yol verilərsə onun barəsində ciddi ölçü götürülsün.
Məlumdur ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti 2016-cı il 6 dekabr tarixli Fərmanı ilə “Azarbaycan Respublikasının milli iqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi”ni təsdiq edilmişdir. Burada qoyulan əsas strateji hədəflərdən biri də ölkədə insan kapitalının inkişafı məsələsi və onun iqtisadi dəyərə transformasiyasının təmin edilməsi üçün yolların axtarılıb tapılmasından ibarətdir.
Tədrisin uzunmüddətli effeklərini nəzərə alaraq və onun insan kapitalının formalaşmasındakı müstəsna roluna diqqət çəkərək Azərbaycanın çiçəkıənməsi naminə bütün müəllim həmkarlarımızı bu məsələyə münasibət bildirmələrini xahiş edirik.

(Azərbaycan) AİLƏ BİZNESİ SAHİBKARLIĞIN İNKİŞAFINDA UĞURLU MODELDIR
family-business-w556

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Prezidentin 23 sentyabr 2016-cı il tarixli fərmanı ilə Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin tabeliyində formalaşdırılacaq “ABAD” ölkənin sosial-iqtisadi inkişafında vətəndaşların fəal iştirakını təmin etmək, ailə əməyinə əsaslanan təsərrüfatların fəaliyyətini dəstəkləmək, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafını stimullaşdırmaq, əhalinin məşğulluğunu artırmaq üçün geniş imkanlar yaradır. Pilot layihə çərçivəsində “ABAD” mərkəzlərinin fəaliyyətə başlaması üçün Azərbaycan Respublikasının 2016-cı il dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Azərbaycan Respublikası Prezidentinin ehtiyat fondundan Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinə 1 (bir) milyon manat ayrılmışdır.
“ABAD” layihəsinə təkcə dövlət qurumlarından maliyyə və institsional dəstək göstərilmir, eyni zamanda özəl sektorun da tövhəsi hiss olunmaqdadır. Oktyabrın 21-də SOCAR rəhbərliyi ilə ASAN xidməti arasında keçirilən görüş və imzalanan saziş bu ideyaya marağın artmasını göstərir. SOCAR bu layihəyə dəstək göstərəcək. İnanmaq olar ki, bu ideya populyarlıq qazandıqca ciddi investorların və tərəfdaşlarının sayı durmadan artacaq.
“ABAD” güclü bir layihəyə çevrilməsi üçün təkcə institsional dəstəyin olması deyil, onun bir biznes layihəsi olaraq ictimailəşdirilməsinə ehtiyaca vardır. Müxtəlif media qurumlarında bu ideyanın ortaya çıxma zərurəti ilə bərabər, onun bir biznes konsepsiyası kimi tərəfdaşlara qazandıra biləcəkləri üstünlüklər haqqında təfsilatlı bilgilər verməklə yanaşı, bu istiqamətdə ciddi maarifləndirmə kompaniyasının aparılmasına böyük ehtiyac vardır. Bunu təkcə bir layihə olaraq qiymətləndirmək də doğru olmaz. Bazar iqtisadiyyatına keçid edən bir ölkədə və sosializm ənənələrinin hələ də beyinlərdə qaldığı bir mərhələdə ailələrin gəlir mənbələrinin formalaşmasına yardım etməyə ehtiyac vardır. Bu təkcə ailələrin biznes təşəbbüslərinin stimullaşdırılması yox, eyni zamanda bu ailə insitutlarının dayaqlarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edəcək. Çünki, ölkədə il ərzində nigaha daxil olan 100 ailənin 20-22-si müxtəlif səbəblərdən dağılır. Bu kərpiclərin sökülməsində ailənin maliyyə imkansızlığının da rolu az deyil. Demək, biz bu ideyanın uğur qazanaması ilə yanaşı, ölkədə ailə insitutlarının bünövrəsinin möhkəmlənməsin xidmət etmiş olacağıq.
Azərbaycanda ailə biznesinə dövlət dəstəyinin təmin etmək məqsədilə “ABAD” publik hüquqi şəxsin yaradılması ailə təsərrüfatların hərtərəfli dəstəklənməsi məqsədi daşıyır. Biznes planların tərtib olunmasından başlayaraq son məhsulun satışınadək və eyni zamanda maliyyə dəstəyinin göstərilməsinin dəstəklənməsi dövlətin bu sahəyə yüksək qayğı gəstərəcəyini nümayiş etdirir.
Araşdırmalar göstərir ki, iqtisadi böhran şəraitində ailə biznesi modeli ilə işləyən strukturlar daha etibarlı və dayanıqlı təsir bağışlayır. Mütəxəssislər bunu ilk növbədə onunla izah edirlər ki, ailə – etibarlılıq, güvənc deməkdir. Bu mənada ailə münasibətlərinə söykənən biznes modeli də ən çətin anlarda belə etibarlı və güvəncli bir struktura çevrilir. Ailə biznesinin inkişaf istiqaməti fərqlidir o, orta və daha böyük sektora doğru inkişaf edir. Burada ailənin hər bir üzvünün şərəf və məsuliyyət hissi vacib amildir. Ümumi mənafe naminə birlik hissi ailəni birləşdirir, heç kim özünü təkbaşına lider, sahibkar, mütləq hakim hesab etmir. Onlar tədricən inkişaf edərək peşəkar top-menecerlərə, rəqabətə davamlı müəssisənin səmərəli idarəedicilərinə, həm də sıravi üzvlərinə çevrilirlər. Ailə biznesi özünün ənənələrini də yaradır, qoruyur və inkişaf etdirir. Cədvəl 1-də ailə biznesinin ötürülməsinə təsir edən
təhsil formalarınin müqayisəsi qeyd edilmişdir:
Cədvəl 1.

Ailə təsərrüfatları dünyada ən qədim və ən çox yayılan biznes forması hesab edilir. Avropa ölkələrdə ailə təsərrüfatları bazardakı təsərrüfatların 70%-dən çoxunu təşkil edir və ölkənin iqtisadi inkişafında və iş yerlərinin yaradılmasında mühüm rol oynayır. Böyük Britaniyada ölkə firmalarının 75%-i, ABŞ-da 90%-ni, Avropa İttifaqı ölkələrinin 85%-ni ailə biznesi şirkətləri təşkil edir. Nisbətən zəif də olsa, Rusiyada da ailə biznesi inkişaf edir. Məsələn, İspaniyada bazardakı təsərrüfatların təqribən 75%-i ailə təsərrüfatlarıdır və onların ÜDM-də payı 65%-ə çatır. Latın Amerikası ölkələrinə ailə təsərrüfatları büdcə daxilolmalarnın 50% ni təmin edir.
Cədvəl 2-də ailə dəyərinin biznesə təsirinin müqayisəsi qeyd edilmişdir:
Cədvəl 2.
Ailə dəyərlərinin biznesə təsiri

Mənbə: Statistik məlumatlar əsasında müəllif tərəfindən tərtib edilmişdir.

Ailə biznesi ilə tanınmış korporasiyalar inkişaf edərək dünya iqtisadiyyatına təsir edən Rokfeller, Ford, Opal_B, Siemens, Adidas, Samsung Electronics kimi maqnatlar böyümüşlər. Almaniyadakı bütün müəssisələrin demək olar ki, 85 faizi ailə şirkətləri və təşkilatlarıdır. Bu şirkətlərdən ən böyüyü qəhvə satışı ilə məşğul olan “Dalmayr” şirkətidir. Hazırda günümüzdə ailə biznesi ilə məşğul olan ən varlı ailə ABŞ-dan olan Uolton ailəsidir. Ailə «Wal-Mart Stores» supermarketlər şəbəkəsinə sahibdir ki, bu şəbəkənin də tərkibinə 4440 supermarket daxildir. Ailə biznesi 1962-ci ildə qurulub və bu gün ki günümüzdə onlara 217,8 milyard dollar qazandırır.
Hesab edirik ki, ailə təsərüfatlarının inkişafı Azərbaycanda daha çox məşğulluqu artıracaq, büdcə daxilolmalarını diversifikasiya edərək yüksəldəcək. Bu öz növbəsində əhalinin gəlirlərini yüksəldəcək Bu o deməkdir ki, ailə təsərrüfatları milli iqtisadiyyatda mühüm sosial-iqtisadi rol oynayacaq. Ailə biznesinin inkişafını təmin edən əsas faktor sürətlilikdir. Bu baxımdan tələb olunaun prosedurların ASAN-laşdırılması və “ASAN Xidmət” Mərkəzlərinin özünü yüksək səviyyədə doğrultması, insanların bu mərkəzlərə yüksək inamı başlanğıcın uğurlu olmasını şərtləndirir”.
Qeyd: Ailə biznesinin təşkilində bir vacib cəhət də odur ki, bu biznes özünə daha çox inam yaradır. Mümkün deyil ki, aldanasan- deməli, etibar puldan daha önəmlidir. Ona görə də ailə biznesində həm müştəri, tərəfdaşlarla, həm də öz daxillərində konfliktlərə daha az rast gəlinir.

asan

(Azərbaycan) Təşəbbüskarlıq tədrisi niyə vacibdir?
Təşəbbüskar

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Bu gün demək olar ki hər kəsin adını eşitdiyi və bir çoxumuzun məhsullarından gündəlik istifadə etdiyi bəzi markaları və onların sahiblərini gözdən keçirək: Facebook – Mark Zuckerberg, Google – Larry Page və Sergey Brin, Microsoft – Bill Gates, IKEA – Ingvar Kamprad, Walmart — Sam Walton, Nike — Philip H. Knight, Zara — Amancio Ortega və Rosalía Mera, Apple — Steve Jobs və s.   Bu siyahını daha da uzatmaq olar. Bu qəbildən uğurlu iş adamlarının əsas ortaq xüsusiyyəti tamamilə yeni bir fikri və ya mövcud fikrin yeni formasını məhsula çevirməkdir. Mühüm olan yeni bir məhsul (və ya xidmət) təklif edərək onun istehsalını təmin etmək, bazara birinci daxil olmaq və bazar payının böyük hissəsini əldə etməkdir. Dünyada və ya müəyyən ərazidə əvvəllər mövcud olmayan bir məhsulla (və ya xidmətlə) bazara çıxan şəxslərin adətən beyinlərindəki fikirdən başqa bir sərmayəsi olmur və burada sahibkardan fərqli bir anlayış qarşımıza çıxır – təşəbbüskar və ya mütəşəbbis. Bəs “sahibkar” və “təşəbbüskar” anlayışları arasındakı  fərq nədədir.

Hər şeydən əvvəl sözlərin kökünə nəzər salsaq görərik ki “sahibkar” artıq müəyyən sərvətə və ya istehsal vasitələrinə sahib olan insan, “təşəbbüskar” isə müəyyən bir işi görməyə təşəbbüs göstərən, cəhd edən insandır. Sahibkar və təşəbbüskar arasındakı digər fərq isə birincinin daha az riskli amma gəlirli investisiyalara yönələrkən, ikincinin müxtəlif sərmayələri hər kəsdən əvvəl yatıraraq qabaqcıl olmasıdır. Sahibkarların hamısı keçmişdə təşəbbüskar olmasalar da bütün uğurlu təşəbbüskarlar gələcəkdə sahibkar olurlar. Təşəbbüskarlar bütün diqqətini müəyyən bir fikir üzərində cəmləşdirir və bu fikri məhsula çevirərək bazara çıxar­mağa çalışır, amma sahibkarlar artıq mövcud olan və müəyyən dəyəri olan məhsul və xidmətlərə önəm verirlər. Gəlirlilik minimum həddə, hətta başabaş nöqtəsində olsa belə, fikir üzərinə bütün diqqətini cəmləmiş təşəbbüskar var gücü ilə çalışıb yoluna davam edir. Bu vəziyyətdə olan iş adamı (sahibkar) isə zərərdə olduğu üçün  sürətlə alternativ işlərə keçə bilmək üçün fürsət axtarmağa və bunun üçün əlindən gələni etməyə başlayır. Təşəbbüskar ehtiraslıdır, fikrinə sadiqdir, bu fikir üçün yaşayır və gedəcəyi nöqtələri daima bütün detalları ilə xəyallında canlandırır.  Sahibkar isə  müəyyən iş təklifini açıq-aydın və dəqiq olmasa, daha doğrusu  rəqəmlərlə ifadə edilməsə görə bilməz və nəzərə almaz.

Yuxarıda sahibkar və təşəbbüskar arasındakı fərqlər qısa şəkildə izah edildi. Bazar iqtisadiyyatı şəraitində yaşayan bütün ölkələr üçün hər iki anlayış çox mühümdür. Sahibkarlıq fəaliyyəti və ya idarəetmə qabiliyyəti əsas istehsal amillərindən biri hesab edildiyinə görə “sahibkarlığın əsasları”, “sahibkarlıq” və “menecment” və s. bu kimi dərslər uzun müddətdir dünyanın hər yerində, o cümlədən ölkəmizdə də tədris olunur. Lakin, təşəbbüskarlıq uzun müddət genetik yolla keçən bir qabiliyyət olaraq qəbul edilmiş və onun  tədrisi aparılmamışdır. Son bir neçə onillikdə təşəbbüskarlığın Piter Drukerin dili ilə desək “mistik bir vəziyyət, bir növ sehr və ya sirr” olmadığı anlaşılmış, təşəbbüskarlığın bir fənn olaraq tədrisinin mümkünlüyünə qərar verilmişdir. Müəyyən fəaliyyətə başlamazdan əvvəl təşəbbüskarlıq təhsilinin verilməsi gənclərin gələcəkdə edəcəkləri cəhdlərin müvəffəqiyyət şansının artırılması üçün əhəmiyyətlidir. Xüsusilə gənclərdə yenilikçi və işgüzar davranışların formalaşması üçün təşəbbüskarlıq fənninin böyük əhəmiyyəti vardır. Bu fənnin tədrisi  tələbələrdəki sahibkarlıq potensialını ortaya çıxarmağa kömək edir və öz işlərini qurmağa istiqamətləndirir.

Dünyada təşəbbüskarlıqla bağlı fənlərin tədrisi tarixinə nəzər salsaq ABŞ-ın birinci olduğunu görə bilərik. Amerikada təşəbbüskarlıqla əlaqədar ilk təhsil 1947-ci ildə Harvard Business Schoolda verilməyə başlanmışdır. Bu mövzuda ilk akademik proqramlar isə 1960-cı illərdə başlamış və getdikcə təkmilləşdirilərək daha çox yayılmışdır.

Sidney Universitetində təşəbbüskarlıqla bağlı bir neçə fənn tədris edilir. Bunlar: “Sosial Təşəbbüskarlıq”, “Təşəbbüs və Yaradıcı Sənayelər”, “Təşəbbüskarlığın strukturu və Yenilənmə”, “İnnovasiya və özəl təşəbbüs layihələri” və “Beynəlxalq Təşəbbüskarlıq”dır.  Məhz bu səbəbdən ki,  Avstraliyada xeyriyyəçilik tədbirlərindən tutmuş  film sektorunun inkişaf etdirilməsinə qədər bütün sahələrdə təşəbbüs­kar­lığı beynəlxalq səviyyədə qiymətləndirən geniş məzmunlu dərs proqramları meydana çıxmışdır.

Dünya universitetlərində bakalavr səviyyəsində təşəbbüskarlıq fənləri iqtisadi və inzibati idarəetmə ixtisaslarında daha çox tədris olunur. Lakin, mühəndislik və əczaçılıq kimi digər ixtisaslarda da təşəbbüskarlıqla əlaqədar müəyyən dərslər tədris edilir. Əczaçılıq fakültələrində dərman məhsulları təşəbbüskarlığı, Aqronomluq ixtisasında istixana təşəbbüskarlığı, Maliyyə ixtisasında isə Maliyyə təşəbbüskarlığı və s. kimi spesifik sahələrə istiqamətlənmiş dərslər buna nümunə olaraq göstərilə bilər.

Qardaş Türkiyə respublikasında da təşəbbüskarlıq dərsi xüsusilə son illərdə çox geniş vüsət alaraq və iqtisadiyyat və idarəetmə fakültələrində məcburi, digər əksər fakültələrdə isə seçmə fənn olaraq tədris edilir. Belə ki, Türkiyənin 100 ən yaxşı universitetindən 77-sində təşəbbüskarlıq fənni tədris edilir, qeyd edək ki, dünya üzrə bu rəqəm 69-dur.

Ölkəmizin ali təhsil müəssisələrində sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı fənlər tədris edilsə də, təşəbbüskarlıqla bağlı fənlər demək olar ki yox idi. Son dövrlərdə müxtəlif təhsil müəssisələrimizdə bu sahədə müəyyən işlər həyata keçirilməyə başlanması sevindirici haldır.

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində də son dövrlərdə aparılan dəyişikliklər nəticəsində tələbələrin istər sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı, istərsə də iş dünyasındakı cari vəziyyətlə bağlı məlumatlandırılması istiqamətində uğurlu addımlar atılmışdır. Buna misal olaraq “Tələbə və iş dünyası” klubunun yaradılması, müxtəlif iş adamlarının və dövlət işçilərinin, eləcə də alim və professorların universitetə dəvət edilərək ustad dərslərinin təşkil edilməsi kimi tədbirləri göstərə bilərik. Universitetdə tətbiq edilən yeniliklərdən  biri də 2016 — 2017-ci tədris ili üçün Menecment və aqrar marketinq kafedrasının dərs yükünə “Təşəbbüs və işgüzarlıq” fənninin əlavə edilməsidir. Bu fənnin tədrisi tələbələrimizin yenilikçi ideyalarının və gizli potensialının kəşf edilməsinə kömək edəcəkdir.

Ümid edirik ki, bu tədris ilində yalnız bir ixtisasın tələbələrinə tədris edilən bu fənn gələcəkdə bütün ixtisaslarda  tədris ediləcəkdir.

 

Fərrux RƏHİMOV – Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinin assistenti

(Azərbaycan) Nəzirzadə Leyla — İqtisadi etika və onun fəlsəfi kökləri
etika

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

“Təbiət insanın əlinə silah – intellektual əxlaqi güc verib, amma insan bu silahdan əks istiqamətdə də istifadə edə bilər, ona görə də əxlaqi dayaqlarsız  insan öz cinsi və dad instinktlərində ən rəzil,  günahkar və vəhşi varlıqdır.” – Aristotel.

 

Etika – fəlsəfənin əxlaq fenomenini öyrənən ən qəliz sahələrindən birirdir. Bu fenomen insanın davranışında əhəmiyyətli rola malik olub, insanı, törətdiyi əməllərinin motivlərinin və məqsədlərinin fövqünə çıxaran oriyentirləri ilə bilavasitə əlaqələndirir. Etikanın bütün ənənəsi insan varlığının qanunlarının dərinliyinə söykənərək, onun üçün nəyin daha labüd və əhəmiyyətli olmasının müəyyənləşdirilməsidir.

Professional etikanın xüsusi təzahürlərindən biri də iqtisadi etikadır. Elmi ədəbiyyatda bu sahəni başqa cür “biznes etikası” və ya “işgüzar etika” da adlandırırlar. Hal hazırda bu problemə getdikcə daha çox diqqət göstərilir.

Iqtisadi etika olduqca qədim elmdir. Onun əsasını qədim yunan filosofu Aristotel özünün “Etika”, “Nikomax etikası” və “Politika” əsərlərində qoymuşdur. Aristotel iqtisadiyyatı iqtisadi etikadan ayırmırdı. “Nikomaxın etikası” əsərində o, öz oğlu Nikomaxa ancaq faydalı və xeyirxah istehsalla məşğul olmağı tövsiyə edirdi. Bu prinsiplər sonralar öz inkişafını katolik və protestant teoloqların biznes etikası problemləri ətrafında apardıqları uzunmüddətli gərgin müzakirələrinin nəticəsi olan ideya və konsepsiyalarında tapdı. Məlumdur ki, XVI əsrdə Avropada kapitalizmin meydana gəlməsi protestant Reformasiyası ilə sıx əlaqədədir. Hətta demək olar ki, biznes etikasının formalaşmasını protestantizm mümkün etdi. Əgər kapitalizm, orta əsr katolik ideologiyasına əsaslansa idi, məqsədlərinə nail olmaq üçün əxlaqi standartları müəyyənləşdirə bilməyəcəkdi. Çünki katoliklər “pul qazanmağı” əxlaqi cəhətdən ittiham edirdilər. Məsələn, katolik ideolgiyasının atası sayılan Akvinalı Foma inanırdı ki, gəlir əldə etmək məqsədi ilə həyata keçirilən ticarət formalarının əksəriyyəti mütləq mənada əxlaqa ziddir. Bu doqmaları inkar edən və gəlir əldə etməyə cəhdi əxlaqi cəhətdən işıqlandıran protestanizm  biznesin etikasının formalaşmasını mümkün etdi. Protestantizm iddia edirdi ki, işgüzar adamın əməyi Tanrı tərəfindən bəraət qazanır. Gəlirə və Tanrıya doğru  can atma tədricən bir-birini qarşılıqlı şərtləndirən əlamətlərə çevrildi. Maliyyə uğurlar isə, artıq Tanrının mükafatı kimi başa düşülürdü. Protestant biznes etikasının zadəgan versiyası qərb ictimai mədəniyyətinin olduqca önəmli tərkib hissəsinə çevrildi. Müasir günümüzdə yaxşı etika yaxşı biznes deməkdir. Biznesdə uğur qazanmış insan eyni zamanda xeyirxah insan da ola bilər və əslində əxlaqi xeyirxahlıq uğurun zəruri şərtidir.

İlk etik-iqtisadi konsepsiyalardan biri də H. Fordun konsepsiyası olmuşdur. H. Ford belə hesab edirdi ki, xoşbəxtlik və zənginlik yalnız halal zəhmətlə qazanılır və sağlam etik düşüncə də məhz bundan ibarətdir. Fordun iqtisadi etikasının mahiyyəti ondan ibarətdir ki, istehsal olunan məhsul sadəcə “işgüzar nəzəriyyə”nin reallaşdırılması deyil, “nəsə daha geniş mahiyyətdir” – məqsədi şeylər dünyasından “xoşbəxtlik mənbəyi yaratmaq” olan bir nəzəriyyədir. Güc və maşınlar, pul və mülkiyyət həyati azadlığa xidmət etdiyi müddətcə faydalıdır. Fordun iqtisadi-etik ümumiləşdirmələri indiki zaman üçün də praktiki əhəmiyyət daşıyır. İqtisadi etika – sahibkarın davranış normalarınn məcmusudur, mədəni cəmiyyətin onun iş stilinə, digər biznes iştirakçıları ilə ünsiyyətinin xarakterinə, onların sosial görünüşünə  qoyduğu tələblərdir. İqtisadi etika – biznesmenin təcrübi ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmış etik anlayışlar haqqında, işgüzar insanın obrazına və iş stilinə əxlaqi tələblər haqqında məlumatlardır. İqtisadi etika – partnyorlarla danışıqların aparılması, sənədlərin hazırlanması etikasıdır, rəqabətin etik metodlarından istifadə bacarığıdır.

İqtisadi etika özündə işgüzar etiketi daşıyır ki, bu etiket də konkret ölkənin tarixən mövcud olan ənənələrinin təsiri altında formalaşır. Bəs işgüzar etiket dedikdə nə başa düşülür? Işgüzar etiket – fəaliyyət üslublarını, firmalararası ünsiyyət manerasını, biznesmenin imicini və s. reqlamentləşdirən normalardır.

Sahibkarlığın etikası subyektiv istəklərlə müəyyənləşə bilməz. Onun formalaşması mürəkkəb və uzunmüddətli prosesdir. Sahibkarlığın etikasını formalaşdıran şərtlər bunlardır: siyasi və iqtisadi azadlıq, güclü icraçı hakimiyyət, qanunvericiliyin stabilliyi, təbliğat, hüquq.

Sahibkarlığın etik kodeksinin əsas postulatları aşağıdakılardır:

  • sahibkar fəaliyyətinin təkcə özü üçün deyil, həm də başqaları və bütövlükdə cəmiyyət üçün faydalı olacağından əmindir;
  • ətrafındakı insanların işləmək arzusu və bacarığından çıxış edir;
  • biznesə inanır və onu cəlbedici yaradıcılıq kimi qiymətləndirir;
  • rəqabətin zəruriliyini qəbul edir, həmçinin əməkdaşlığın da zəruriliyini başa düşür;
  • hər cür mülkiyyətə, ictimai fəaliyyətə hörmət edir, peşəkarlığa və kompetentliyə, qanunlara ehtiram göstərir, təhsilə, elmə və texnikaya dəyər verir.

İşgüzar insanın etikasının bu prinsipləri onun peşəkar fəaliyyətinin müxtəlif sahələrinə tətbiqən konkretləşə bilər.

Azərbaycan Resbublikası üçün iqtisadi etikanın problemləri bazar iqtisadiyyatına keçid dövründə xüsusi məna kəsb etdi. Bunun səbəbi ölkəmizdə bazar münasibətlərinin yüksələn templə formalaşmasıdır. Əvvəlki dövrlərlə müqayisədə ciddi fərqlər diqqəti cəlb edir. Məsələn, ticarət sahəsindəki xidmətə nəzər salsaq, görərik ki, əvvəllər mövcud olan “Alıcı hər zaman haqlıdır” şüarı sadəcə formal xarakter daşıyırdısa, hal hazırda biz bunun doğrulmasının real şahidiyik. Təbii ki, istənilən sahədə olduğu kimi burada da problemlər yox deyil, amma bu gün iri marketlər şəbəkələri, mağazalar müştərilərə yüksək xidmətin göstərilməsi baxımından bir-biri ilə ciddi rəqabətdədir. Qeyd etmək lazımdır ki, gündəlik həyatımızda hər gün daha güləriz, səliqəli geyimli və hər an müştərinin köməyinə hazır personalın, satıcıların xidməti ilə qarşılaşmaq bu sferanın inkişafında ümidverici məqamlar kimi qiymətləndirilə bilər. Bütün bunlar ölkəmizdə iqtisadi etikanın yüksələn inkişafının müjdəçisidir.

 

Fəlsəfə kafedrasının müəllimi, fəls.ü.f.d. Nəzirzadə Leyla

(English) THE PROCESS OF ENGLISH TEACHING AND ITS HISTORY IN UNEC
teaching-english

Извините, этот техт доступен только в “Американский Английский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Language is a means of communication between people. It is an ocean of knowledge. Language is primarily verbal because it is part of the grammatical machine in humans that uses sound, phonology, to express ideas and emotions. Produced by the organs of speech, this vocal language helps in the communication of ideas between individuals. In some ways, language is one of the oldest topics in human history, fascinating everyone from ancient philosophers to modern computer programmers. Language is used by millions of people every minute. It is used in two ways:
1) For learning a foreign language. Another important point is how the person’s native language functions. The other important point is that the teacher must translate each detail into the pupil’s mother tongue and compare the two languages. 2) If pupils make good progress in language skills they become interested in learning the language. They must always hear the language spoken, speak, write and read.
A major source of content in the classroom is the students themselves. They have had experiences of life; they have opinions and ideas of their own. Before teaching a foreign language one must develop pupils’ habits and skills in hearing, speaking, reading and writing. For developing them the psychology of habit, skills should be taken into account. Effective learning depends on memory, so teacher must find the most useful ways to make pupils remember materials. The pupils should try to fix the material in their memory through numerous repetitions. Among all ways of teaching the language aims are the most important considerations.
Generally when the teacher starts to explain materials to pupils, she must know what her pupils want to achieve. It is very important to know why they have chosen particularly this aspect (subject) and what abilities they have.
While teaching a foreign language many problems will be met. For choosing methods of foreign language teaching attention should be paid on aims of teaching a foreign language. Each professional has to know all general problems of foreign language teaching. Nowadays foreign languages are taught at schools, nursery-schools and in other educational institutions. And the teacher must know what to teach and how to teach to provide learners with simple and available information. In discussions of language and education, language is usually defined as a shared set of verbal codes, such as English, Spanish, Mandarin, French, etc. But language can also be defined as a generic, communicative phenomenon, especially in descriptions of instruction. Teachers and students use spoken and written language to communicate with each other–to present tasks, engage in learning processes, present academic content, assess learning, display knowledge and skill, and build classroom life. In addition, much of what students learn is language. They learn to read and write (academic written language), and they learn the discourse of academic disciplines (sometimes called academic languages and literacies). Both definitions of language are important to understanding the relationship between language and education.
English is a West Germanic language that was first spoken in Anglo-Saxon England in the early Middle Ages. Learning another language opens new doors in life. It’s true that it’s taught as a foreign language, but it is now a global language of business and trades, as many international organizations are making it as a common corporate language. Bilingual individuals have access to new movies, music, literature and other forms of communication. It is now the most widely used language in the world. This foreign language firstly are taught at Azerbaijan schools. From the fifth or at some schools from the first grade the pupils learn the secrets of the English language. It includes different texts, grammar and vocabulary exercises.
As known this international foreign language has being taught at Azerbaijan universities for many years. A bright example of it is UNEC. For about 9 years ago future economists of Azerbaijan could learn Business English for three years at the university.
What is the difference between general and business English? The truth is, there are probably more similarities than differences. They both require the development of core skills in fluency, reading, writing and listening, the application of linguistic principles and, of course, plenty of hard work. It is important to have a good basis of General English to be able to communicate effectively. However, Business English courses focus on particular vocabulary, topics and skills that are applicable to the workplace and enable you to communicate accurately. Here are some examples:
making phone/conference calls
doing presentations
taking part in meetings
being involved in negotiations
writing emails/reports
You will also be able to concentrate on topics that are relevant to your industry or company, which could include law, finance, medicine, IT, Marketing or Human Resources, while simultaneously enhancing your General English skills. By studying Business English the students can improve their overall English language ability while targeting areas that will help them achieve their goals at work. These could be anything from starting on their career path, looking for a promotion, pushing for a pay rise or simply feeling more confident in their role. Whatever your reasons may be, learning Business English can contribute to your professional progress, not to mention being rewarding and enjoyable. In order to meet the demands of modern employers, everyone from university graduates to senior managers must be able use English for work. Effective internal and external communication is essential to the success of any business, but professionals who need to communicate with each other as non-native English speakers can greatly benefit from learning Business English. It’s used in business related issues rather than conversations that are made in general. It is used by the business people and the employees who need to use it in connection with their daily business or job related activities.
English is the dominant business language and it has become almost a necessity for people to speak English if they are to enter a global workforce. Research from all over the world shows that cross-border business communication is most often conducted in English. Its importance in the global market place therefore cannot be understated, learning English really can change our life. There are five tips to get your business English teaching off to a good start:
1. Find out what students really want to achieve
2. Get a clear idea about the contexts in which learners use English
3. Be businesslike but keep energy levels high
4. Choose your materials wisely
5. Be flexible and try to anticipate problems
To make the right impression, it’s important to teach in a business-like way. This affects not only what you say and how you behave, but also what you wear. If you’re going to work in company, then punctuality, professionalism and competence are crucial.
Learning English for about three years gave good opportunities to the students of the eleven faculties of the university. The textbook taken by the university teachers was “English for businessmen” in six volumes by I. F. Jdanova, O. E. Kudryacheva, N.S. Popova and others. Each volumes of the textbook had different texts, vocabulary and exercises on them, writing abilities of business letters. The aim of the book was helping the students in the field of foreign trade, training of oral speech on the basis of development of automated speech skills. In the opinion of the teachers taken this textbook, an advantage of “English for businessmen” was a wide vocabulary. “For precise and expressive speech of the students, the main task is widening and enriching their vocabulary by quality and quantity” [1, p68]. Using antonyms, synonyms, figurative speech and expressions the students could convey their thoughts to the teacher and other people exactly and clear. There were not only the words of economic and financial field and also the words of everyday life, cultural words, etc. Most of the exercises included translation of the business articles and translation of literary texts. “Translation of literary texts has a great significance in the cultural enrichment of humanity as the people of one country get acquainted with life and culture of the other one by means of translated literature” [ 2, p.60].
The other textbook taught to the students of UNEC was again called “English for businessmen”. But the author of the textbook was O.I.Antonov and it was published in Moscow in 1999. This book was translated to the native language by N.Nabiyev and R. Rustamova in 2009. The textbook provided the readers of business English with small but interesting texts. There were only fifteen texts in it, with the titles like “ Partnerships”, “Corporations”, “Retailing”, “Pricing”, “International Business”, etc. The exercises of that book were of different character. These were comprehension questions, vocabulary practice, vocabulary exercises and translations. With a wide range of exercises the students could easily apply their language knowledge. But this textbook had a poor content and didnt have in common with that time. For the students possessing the language well it was not enough to learn business English only with this book.
As in the general English classroom, learners will expect you to bring materials to class. There are lots of books and online resources available, but it’s important to choose materials that create ‘authentic’ situations in the classroom. Probably the most important resource is the learners themselves. They can provide you with real materials from their working lives — the things they need to read and understand or perhaps even create and present. These could be leaflets, emails, PowerPoint presentations or reports. Learners will probably expect you to take some of these resources and create your own worksheets from them. This shouldn’t be a harrowing experience though! Don’t forget: concentrate on goals and needs. Find out why these resources are important and what your learners want to take away from the lesson. Then come to an agreement with them about how to meet these needs. As you see if the teachers want their lessons to be interesting and interactive, they should use presentations relating with the lessons and hold team work constantly. But a new problem arises: “Is interactivity limited by usage of modern technological means?” No. Interactivity includes presenting interviews, mini lectures, case study, showing participants photos, video, pictures, participating in group work, lab sessions, etc. So each of us can see that interactivity is not only interaction of science and technology, this is working together with students, being close to each other. Interactivity is initiative of teachers to build a new atmosphere of teaching.
We couldnt really speak about real interactivity in UNEC of those days. But of course there were some exceptions. There was shortage of good textbooks, language studies of high quality then. Print of new and better books was of great importance. And both foreign departments managed it. These were two books, one of which was “Business English” by A. Abbasova for the first term, another was “English on economics” by N. Nabiyev and A.Jafarova for the second term.
The textbook written for the first term “Business English” had eighteen lessons and a very wide vocabulary. The author stated that the submitted manual was intended for the students studying for economy and finance and for a wide readership that had a practice in finance. And also the book was for the people with 2000 – 2005 lexical units base [3, p.5]. The book was very interesting and made a deep impression on the teachers and economists. Because there were such texts there that promoted understanding of unknown economic and financial terms.
In the book titled “English on economics” it was stated by the author that the textbook consisted of six parts. “The first part informs a reader about the role of the English language in modern life. The texts submitted to the readers in the second part are dedicated to Adam Smith‘s role in the formation of economy as a science and to the main features of macroeconomics and microeconomics” [4, p.3]. If we have a look at the textbook, we can come across different texts about market economy, advertisement and its role in modern life. It informs the students about international financial institutions, like International Monetary Fund, World Bank, etc. An advantage of the textbooks was that in previous books we couldn’t see materials about Azerbaijan economy, development of oil and gas industry of Azerbaijan. But this book had it.
How is the situation of today’s English teaching in UNEC? The teachers of the university use two books at the lessons. These are “Market Leader” pre-intermediate level by D. Cotton, D. Falvey and S.Kent and “Business English” intermediate level by Bill Mascull. In the introduction of the first textbook the authors write about the book: “Market Leader is a multi-level business English course for businesspeople and students of business English. It has been developed an association with the Financial Times, one of the leading sources of business information in the world. It consists of 12 units based on topics of great interest to everyone involved in international business” [5, p.4]. The book is rich with materials of different character. What is in each unit? There are starting up, vocabulary, reading, listening, language review, case study in a new textbook. It creates favorable conditions for the students to deepen their language knowledge.
“Business Vocabulary in Use” Intermediate is full of different economic terms. The book is designed to help learners of business English to improve their business vocabulary and to develop their business communication skills. The context and the topics of the textbook are different. The book has 66 two-page units. The first 46 pages look at the vocabulary of business areas such as people, organizations, production, marketing and finance. The other 20 units focus on the language of skills needed in business, such as those for presentations, meetings, telephoning and negotiations. All of these units are on the left-hand page. But the right-hand page is full of the different vocabulary and some grammar exercises.
The teachers of the university also use some additional materials: newspaper materials, PowerPoint presentations at the lesson to make the teaching process more interesting and assimilated.
So we witness that the history of English teaching at UNEC has been complex and long. Foreign language teaching initiators of the university have done their best to improve foreign language skills of future economists and to see them in the world economic arena.

(Azərbaycan) Azərbaycanda Turizm : Qeyri-neft sektorunun mühüm inkişaf sahəsi
turizm 1

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

.Məlum olduğu kimi Azərbaycan neft ölkəsi kimi dünya iqtisadi bazarında müəyyən söz sahibi kimi hər an özünü doğrultmuşdur. Ölkənin iqtisadi inkişafında davamlılığın təmin olunmasında neft və qaz amilindən asılılığın azaldılması məqsədilə qeyri-neft sektorunun müxtəlif sahələrinin inkişad etdirilməsi zərurətdir. Qeyri-neft sektoru kimi turizm mühüm əhəmiyyətlidir.
Belə ki, ölkəmizin geniş turizm potensialı var, bu da neft amilindən asılılığının azaldılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dünyada turizmin yüksək inkişaf etdiyi ölkələrin bu sahədə həyata keçirdiyi islahatlara və inkişaf yoluna nəzər salsaq , şahidi olarıq ki, turizm sənayesindən daxil olan vəsaitlərin artımını təmin etmək üçün mütləq şəkildə qanunvericilik aktlarının təkmilləşdirilməsinin , güzəştli şərtlərlə xarici vətəndaşların ölkəyə turist səfərlərinin stimullaşdırılması və bu sahədə turizm obyektlərinin və infrastrukturunun inkişafını dəstəkləmək ən vacib amillərdən hesab olunur.

Azərbaycanın Xəzər dənizinə çıxışının olması , geniş meşəlik ,dağlıq və iqlim-təbiət potensialına malik olması, bol sulu çaylarının mövcudluğu turizmin inkişafına güclü təkan verir.
Son zamanlar Azərbaycan Respublikasında turizm infrastrukturunun genişləndirilməsi , səmərəli şərtlərlə turizm obyektlərinin istifadəyə verilməsi və bu istiqamətdə ölkə rəhbərimiz Cənab Prezident İlham Əliyevin qəbul etdiyi ciddi qərarlar, təsdiq olunmuş sərəncamlar, fərmanlar dövlətin turizm sənayesinin inkişafını daim diqqətdə saxladığını nümayiş etdirir.
Ölkəmizdə turizmin inkişaf etdirilməsi üçün qəbul etdiyi proqramlarda turizmin inkişafına təminat yarada biləcək bazanın yaradılması , turizm sahələrinin proporsional inkişaf etdirilməsinin təmin edilməsinə, müasir tələblərə cavab verə biəcək sistemin formalaşdırılmasına vəs fəaliyyət istiqamətlərinin genişləndirlməsinə xüsusi yer verilir.
Bütün bunları nəzərə alaraq həyata keçirilən dövlət proqramlarında turizmin hərtərəfli inkişaf etdirilməsi üçün kiçik və orta sahibkarlığa geniş səlahiyyətlər verilməsi,turistlərə xidmət göstərəcək obyektləri yenidən qurmaq və onu dünya standartlarına uyğunlaşdırılması , respublikanın beynəlxalq və daxili turizm bazarında rəqabət aparmaq qabiliyyyətini artırılması , turizmin inkişaf etdirilməsi üçün mütərəqqi və səmərəli metodlardan istifadə edilməsi əsas prioritet hesab olunmalıdır.
Turizm ölkəyə xarici valyuta axını sürətləndirir,turizm xidmət şəbəkəsinin genişləndirilməsinə təkan verir və beləliklə, çox sayda yeni iş yerləri yaradılır,ölkədə məşğulluğun sahə və istiqamətlərini genişləndirir.

turizm2
Qeyri–neft sektoru kimi turizmdən daxil olan vəsait hesabına digər sənaye müəssisələrinin ,yeni-yeni turizm obyektlərinin yaradılmasını həyata keçirmək həm ölkənin iqtisadi inkişafına , həm sosial rifahın yaxşılaşmasına , həm də iqtisadiyyatın dayanıqlılığının təmin olunmasına geniş töhfə verir..

Hazırladı: UNEC-in doktorantı — Quluyev Rövşən Mustafa oğlu

TƏDRİSİN KEYFİYYƏTİNİN ARTIRILMASINDA İNTERAKTİV METODLARDAN İSTIFADƏ
скачанные файлы

H.İ. Həmidov,

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti

 

XXI əsrin başlanğıcında Azərbaycan təhsil sisteminin yenidən qurulması, modernləşdirilməsi və bu işlərin təşkilində fəal və interaktiv metodlardan istifadə olunmaqla yerinə yetirilməsi prioritet problem hesab edilir. Onların həll olunması üçün yeni pedaqoji araşdırmalara ehtiyac duyulur.

Təhsil sisteminin inkişaf tendensiyası, fəal və interaktiv metodlar sahəsində  novator müəllimlərin iş üsullarına dair toplanmış faydalı təcrübələr, pedaqoji-psixoloji tədqiqatların nəticələri daima sistemləşməli, ümumiləşməli və təlim-tərbiyə prosesinin məzmununun yeniləşdirilməsini tələb edir. Bu problemlərin həlli təhsil sferasına,pedaqoji prosesə fəal və interaktiv metodlar anlayışının elmi əsaslarla gətirilməsini vacib bir problem kimi qarşıya qoyur və bütövlükdə təhsildə texnoloji yanaşmaların tətbiqini aktuallaşdırır.

Təcrübə və müşahidələr sübut edir ki, müasir təlim texnologiyaları  üçün  aşağıdakılar daha səciyyəvidir:

  • Müəllimin özünün fəallığı ilə tələbənin yaradıcı fəallığa cəlb edilməsi;
  • Tələbənin aktiv fəaliyyəti və bu zaman onlara elementar bacarıqların aşılanması;
  • Müəllimin tələbələrlə və tələbələrin bir-biri ilə əməkdaşlığı;
  • Hərəkətli, süjetli, didaktik rollu oyunlardan istifadə, sosial bərabərliyin və psixoloji şəraitin yaradılması;
  • Müəllimin təqdim etdiyi tematik materialın tələbənin yaradıcı təfəkkürünə və milli düşüncə tərzinin formalaşmasına təsir etməsi.

Müasir təlim texnologiyaları tələbələrə aşağıdakı keyfiyyətləri aşılamalıdır:

  • Müstəqil düşünmək, sərbəst fikir söyləmək;
  • Öz təcrübəsini və biliyini təhlil etmək qabiliyyəti;
  • Özünü qiymətləndirmək;
  • Əməkdaşlıq etməyi (başqaları ilə işləməyi bacarmaq, ümumi məqsədə çatmaq üçün işin bölüşdürülməsi);
  • Başqalarını dinləməyi, müxtəlif fikirlərə hörmət etməyi və dözümlü olmağı;
  • Öz fikirlərini arqumentlərlə izah və sübut etmək;
  • Kreativ təfəkkürün inkişafı;
  • Birgə həll yollarını müəyyənləşdirməyi və qərar çıxarmağı.

Müasir təlim texnologiyaları dərsə qədər hazırlıq prosesində müəllimin, dərsdə isə tələbələrin fəallığını tələb edir. Müasir təlim texnologiyalarının köməkliyi ilə təlimin həm təhsilləndirici, həm inkişafetdirici, həm də tərbiyələndirici funksiyaları özünü daha qabarıq şəkildə büruzə verir və təlimin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə səbəb olur

Fəal təlim şagirdlərin fəal idrak fəaliyyətinə əsaslanan və təhsil prosesinin digər iştirakçıları ilə əməkdaşlıq şəraitində həyata keçirilən təlimi nəzərdə tutur.

Çox vaxt bu anlayışın sinonimi kimi “interaktiv təlim metodları” anlayışından istifadə olunur. Belə ki, “interaktivlik” termini “dialoqu, qarşılıqlı təsiri” bildirir. Bu təlim metodunu ifadə etmək üçün həmçinin “problem – dialoji”, “problemli”, “evristik təlim” anlayışlarından da istifadə olunur.

Fəal (interaktiv) təlim aşağıdakı cəhətlər səciyyəvidir:

  • müəllim tərəfindən şüurlu surətdə (iradi olaraq) idraki problem situasiyasının yaradılması;
  • problemin həlli prosesində tələbənin fəal tədqiqatçı mövqeyinin stimullaşdırılması;
  • tələbələr üçün yeni və zəruri olan biliklərin müstəqil kəşfi, əldə edilməsi və mənimsənilməsi üçün şəraitin yaradılması.

Yeni yanaşmanın mahiyyəti ondadır ki, təlim tələbənin yaddaşının təkcə yeni elmi biliklərlə (informasiya ilə) zənginləşdirilməsinə deyil, həm də təfəkkürün müntəzəm inkişaf etdirilməsi əsasında daha çox biliklərin müstəqil əldə edilməsi və mənimsənilməsi, ən mühüm bacarıq və vərdişlərinin, şəxsi keyfiyyət və qabiliyyətlərin qazanılmasına yönəlib. Bu zaman tələbələr müəllimin rəhbərliyi altında, xüsusi seçilmiş, asan başa düşülən və yadda qalan, ən vacib təlim materialının öyrənilməsi prosesində fakt və hadisələrin səbəb-nəticə əlaqələrini, qanunauyğunluqlarını aşkar etməyi, nəticə çıxarmağı, mühüm və dərin ümumiləşdirmələr aparmağı öyrənirlər.

Tələbənin mövqeyi – “kəşf edən”, “tədqiqatçı” mövqeyidir; o, gücü çatdığı məsələlər və problemlərlə üzləşərkən bunları müstəqil tədqiqat prosesində həll edir.

Müəllimin mövqeyi – fasilitator («bələdçi», «aparıcı») mövqeyidir, problemli vəziyyətləri planlı və istiqamətlənmiş surətdə təşkil edir, şagirdlər qarşısında tədqiqat məsələlərinin meydana çıxmasına şərait yaradır və onların həllinə metodiki kömək göstərir.

Fəal (interaktiv) təlim metoduna aşağıdakı spesifik xüsusiyyətlər malikdir:

  • Təlimin subyekt- subyekt xarakter daşıması,
  • Tələbənin fəal öyrənmə mövqeyi, təfəkkürün müstəqilliyi və sərbəstliyi;
  • İştirakçıların bütün dərs zamanı fəallığı,
  • Dərsin əvvəlində problemli situasiyanın yaradılması və dərs prosesinin problemin həllinə yönəldilməsi,
  • Düşündürücü və istiqamətləndirici suallar vasitəsi ilə tələbələrin yeni biliklərin müstəqil kəşf edilməsinə yönəldilməsi,
  • Təlimin tədqiqat üsulu vasitəsi ilə keçirilməsi,
  • Dərsin dialoq şəklində aparılması, əks əlaqənin yaradılması,
  • Əməkdaşlıq və qrupda qarşılıqlı fəaliyyət.

Dünyada gedən qloballaşma həyatın bir çox sahələrinə öz təsirini göstərir. Təhsildə aparılan islahat məhz həmin zərurətdən yaranmışdır. Təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək, yeni pedaqoji texnologiyaları öyrənib onlardan səmərəli istifadə etmək başlıca vəzifə kimi qarşıda durur.

Yeni pedaqoji təfəkkürün başlıca prinsipləri — demokratikləşmə, humanistləşdirmə, fərdiləşdirmə, diferensiallaşdırma, inteqrasiya, şəxsiyyətin formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsini həyata keçirir.

Metod olaraq interaktivlik təlim prosesində müəllim və tələbə arasında işin gedişindən-mövzudan, şərhdən, dialoqdan, rollu oyundan həmin anda meydana çıxan yanaşma, izah, dialoq və s.-dir. Yəni bu tərz əvvəldən planlaşdırılmır, işin-təlim prosesinin gedişi bu məqamı ortaya çıxarır və daha çox tələbənin müstəqilliyi, müdaxiləsi ilə baş verir. Digər tərəfdən, interaktivlik tələbələrin özləri arasında da ola bilər. Əsas cəhət odur ki, bu prosesdə əməkdaşlıq edən öyrənənlər və öyrədən eyni hüquqlu mövqedə dayanırlar. Təbii ki, müəllim öyrədən olaraq bələdçi, fasilitator, məsləhətçi funksiyasını yerinə yetirir: şagirdlərin işlərinə müdaxilə etmədən problemləri qoyur, istiqamət verir, nəzarət edir, axtarış istiqamətlərini hazırlamağa kömək edir, amma təlim tapşırıqları üzərində uşaqlar özləri birlikdə – öz aralarında tədqiqat aparır, diskussiya apararaq işləyirlər.

Fəal (interaktiv) təlim metodunun tədris prosesinə daxil edilməsi tələbələrin passivliyinin aradan qaldırılmasına, lazım olan təffəkkür xüsusiyyətlərinin və yaradıcılığın formalaşdırılması və təlim keyfiyyətinin yüksəldilməsinə şərait yaradır.

Elektron lövhənin sensorlu, yəni hissiyyatlı səthinə xüsusi qələmlə və ya barmaqla yavaşca toxunmaqla onun üzərində  kompyuterdə mümkün olan  bütün əməliyyatları interaktiv rejimdə aparmaq olar. «Ağıllı» lövhə, həmçinin kompyuterə qoşulan mikroskop, skaner, pəqəmli fotoaparat, videokamera və s. qurğulardan alınan təsvirləri də proyektor vasitəsilə qəbul edə bilir ki, bu da məktəblərdə virtual laboratoriyaların təşkilində mühüm əhəmiyyətə malikdir.verir, uşaqlar biliklərə yiyələnir, tədris proqramı zərər çəkmir.

 

Ənənəvi dərslərin xüsusiyyətləri İnteraktiv dərslərin xüsusiyyətləri
 1. Diqqət bilik və bacarıqların mənimsənilməsinə yönəlir, tələbənin tərbiyə və inkişafı çox vaxt müəllimin rəhbərliyindən kənar həyata keçirilir. 1.Diqqət ilk növbədə tələbənin şəxsiyyətinin formalaşmasına yönəlir.
 2. Müəllimin əsas funksiyası tələbələrə məlumat çatdırmaq və onun mənimsənilməsi üçün sərait yaratmaqdır. 2. Müəllim ilk növbədə  idrak fəaliyyətinin əlaqələndiricisi, tələbələrin məsləhətçisi və köməkçisi kimi çixiş edir.
3.Müəllim- tələbə münasibətlərində avtoritar üslubun üstünlüyü. 3. Müəllim və  tələbə arasında əməkdaşlıq, məktəbləlilərin dəlillərinə və fəaliyyətinə böyük diqqət.
4. Dərs tədris fənni çərçivəsi ilə ciddi məhdudlaşır. 4.Müasir nəzəriyyə müxtəlif fənlərdən dərs deyən bir neçə müəllim tərəfindən keçirilən fənlərarası dərsləri istisna etmir.
5. İnkişafedici və tərbiyəedici amil kimi, əsasən, təhsilin məzmunu götürülür. 5. Təhsilin məzmunu ilə yanaşı şagirdlərin tərbiyə və inkişafında təlim metodları və təşkilati formalar da mühüm rol oynayır.
6. Dərs demək olar ki, həmişə adi qaydada keçilir. 6. Ənənəvi olaraq digər formaların əlamətləri dərs sayilan və ona qarşı qoyulan bəzi elementləri (məsələn, seminar-dərs,oyun-dərs, yarış-dərs, konfrans-dərs və s.) assimilyasiya edir.
7. Müəllim bütün funksiyaları özündə saxlayır. 7. Müəllimin funksiyalarının bir hissəsinin şagirdlərə verilməsi səciyyəvidir: bilik və bacarıqların yoxlanılması və qiymətləndirilməsi (qarşılıqlı və özünüqiymətləndirmə), işin planlaşdırması, tədqiqat və özünü qiymətləndirmə elemetləri.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ƏDƏBİYYAT

  1. M.C. Mərdanov Azərbaycan təhsili islahat yollarında: uğurlar, problemlər, vəzifələr… Bakı, 2001.
  2. M. Mərdanov, A. Mehrabov, T. Qardaşov Təlim-tərbiyə prosesinin və nəticələrinin qiymətləndirilməsi islahatın mühüm amili kimi // Azərbaycan məktəbi, Bakı, 2002, № 1
  3. A. Mehrabov. Təhsilin demokratikləşməsi: problemlər, vəzifələr // Təhsil, mədəniyət və incəsənət, 2001, № 4
  4. Fəal təlim və məktəb rəhbərliyi / “Fəal təlim məktəbləri şəbəkəsinin yaradılması” mövzusunda keçirilmiş seminarın materialları. Bakı, YUNİSEF, 2000.
  5. İ. Sadıqov, R. Mahmudzadə, N. İsayeva. İnformatika: Ümumtəhsil məktəblərinin 11-ci sinfi üçün dərslik. Bakı: Bakınəşr, 2010.
  6. Fəal təlim və məktəb rəhbərliyi / “Fəal təlim məktəbləri şəbəkəsinin yaradılması” mövzusunda keçirilmiş seminarın materialları. Bakı, YUNİSEF, 2001.
  7. http://www.informatik.az
  8. http://www.edu.gov.az
  9. http://www.curriculum.org
  10. http://www.kurikulum.az
(Azərbaycan) AİCT2016. Bakıda beynəlxalq WebOfScience elmi bazasına düşmə fürsəti

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Sardar2016_19Mart

AICT2016 | 10th IEEE International Conference on Application of Information and Communication Technologies

http://aict.info/2016/#sthash.0KOvPVjg

Hörmətli iqtisadçı və İT sahəsindən olan dostlarımız,

Bu konfransa tesiz verə bilib çap olunsanız WebOfScience elmi bazasına düşəcəksiniz.

Bu da dünyada olan №1 elmi bazadır.

Fürsəti qaçırmayın.

  • Hörmətlə Sərdar Şabanov

P.S. 1)Öz adınızı 2)UNEC-in adını 3) Azərbaycan-ın adını beynəlxalq bazaya sala bilərsiniz.

Hər çap olunmuş məruzə tezisi 1 beynəlxalq yazı deməkdir.

UNEC-in beynəlxalq reytinqinə töhvə verə bilərsinizmi? Çalışsanız olacaq, inşallah.

(Azərbaycan) Addım addım «LİDERLİK»
A conceptual look at leadership and associated concepts.A conceptual look at leadership and associated concepts.

Извините, этот техт доступен только в “Азербайджанский”. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Liderlik, lider olmaq bugün üzərində ən çox müzakirə olunan, təlimlər təşkil edilən, araşdırılan sahələrdəndir. Mən də həm ixtisasımın tələbi olaraq həm də maraq dairəmə uyğun olduğu üçün liderliyi araşdırmağa qərar verdim.

Liderliklə maraqlanmağa başlayanda ilk addımda  «Liderin İdarəedici» ilə fərqləri ilə əlaqədar  fikirlər qarşımıza çıxacaq. Bunu fikrimizdə tam aydınlaşdırıb idarəedici yox  xarizmatik lider olmağa qərar verəcəyik ki, ikinci addımda qarşımıza «Lider doğulur yoxsa sonradan olur» fikri ilə qarşılaşacağıq. Bu fikir qarşısında mən lider doğulmamışam deyə düşünərək yaxud lider olmaq üçün hələ nə qədər oxumalıyam düşüncəsi ilə əksər insanlar geriyə addım atır.

Mən də geri addım atmamaqçün liderliyi   məni irəli aparacaq şəkildə tərif etməyə çalışdım: Əgər mən dünənimdən bir addım öndəyəmsə, dünənki və ondan əvvəlki bütün «MƏN»lərin lideriyəm.  Sahəsinin lideri olmaq üçün heç vaxt gec deyil sadəcə olaraq ilk addımı atmaq lazımdır. Bugün necə edək, haradan başlayaq deyilirsə aşağıdakı sualları gündəlik cavablandıraraq başlamaq məqsədəuyğun olar.

İstər lider duğulduğumuzu, istər lider ola biləcəyimizi düşünək istərsə də öz tərfimizi verək ancaq öz sahəmizin lideri olmaq üçün ilk adıımı ataq. Hər birimizə uğurlar!

Anar Rzayev. Почему у преподавателей невысокие зарплаты, даже в США?
Iqtisadi tehsil

Журнал «Money» опубликовал список самых  высокооплачиваемых профессий 2016-го года в США.

  1. Терапевт
  2. Юрист
  3. R&D Менеджер
  4. Менеджер по развитию программного обеспечения
  5. Менеджер фармацевт
  6. Менеджер по стратегии
  7. Архитектор программного обеспечения
  8. Дизайнер — инженер по интегрированным схемам
  9. ИТ Менеджер
  10. Архитектор по решениям
  11. Менеджер по связям
  12. Менеджер по созданию приложений
  13. Фармацевт
  14. Системный архитектор
  15. Финансовый Менеджер
  16. Научный работник по информационным потокам
  17. Риск Менеджер
  18. Креативный Менеджер
  19. Актуарий
  20. Архитектор баз данных
  21. Менеджер по налогам
  22. Менеджер по продуктам
  23. Дизайн Менеджер
  24. Менеджер по аналитике
  25. Менеджер информационных систем

Как видно первое место занимают терапевты, что скорее является исключением нежели правилом здесь. Список, в принципе, можно разделить на три части: менеджеры, программисты и финансисты. Привлекает внимание то, что в списке нету экономистов и нету преподавателей.  Другой особенностью списка является то, что в нем есть очень много профессий, которых у нас просто нету.

Но вот вопрос, интересующий нас: Почему в списке нету преподавателей? Всех этих людей же обучаем мы — преподаватели.

По мнению специалистов  высокие зарплаты связаны с тремя факторами:

  1. высшее образование
  2. обладание умениями и навыками, пользующимися спросом
  3. работа в области, защищенной от конкуренции и автоматизации.

Из перечисленных первое и вторая часть третьего «играет на руку» преподавателям. Очевидно, что автоматизацию и роботизацию уроков провести очень сложно. Следовательно проблему нужно анализировать через призму фактора №2 и первой части фактора №3. Как видно предложение на рынке преподавательских услуг все же имеет тренд превышать платежеспособный спрос. С другой стороны если учитывать, что те же преподаватели на специфических курсах получают более высокие доходы, можно придти к выводу, что на своих основных работах преподаватели не предлагают клиентам услуги по передаче навыков и умений, которые пользуются спросом. Хороший пример этому уже старая тема, связанная с записыванием выпускниками на трехмесячные бухгалтерские курсы после окончания университета.

Считаю, что для улучшения ситуации необходимо:

Во-первых поднятие планки требований к магистерским диссертациям, а также к диссертациям на соискание звания доктора философии, что ограничит предложение на рынке, а также поднимет преподавание на новый уровень.

Во-вторых преподаватели должны перейти от теоретического обучения к обучению, связанным с прививанием навыков и умений.

 

Перейти к верхней панели